Άγ.Βασίλειος ο Μέγας-Δεν πρέπει να δανείζουμε με τόκο

Άγ.Βασίλειος ο Μέγας

 - Δεν πρέπει να δανείζουμε με τόκο

Ομιλία εις μέρος του 14ου ψαλμού και κατά των τοκιζόντων

(Μ. Βασιλείου, Ομιλία 3η)

1. Χθες, όταν σας εξηγούσαμε τον 14ο ψαλμό, δεν επετράπη από την ώρα να φθάσουμε στο τέλος του λόγου. Τώρα δε ήλθαμε σαν ευγνώμονες οφει­λέτες για να εξοφλήσουμε τους υπόλοιπους στίχους του ψαλμού. Και αυτό που παραλείψαμε είναι μι­κρό βέβαια στο να το ακούσουμε, ώστε να φανεί έ­τσι δα, και πιθανώς στους πολλούς ακόμη θα διέφυ­γε της προσευχής, ώστε να νομισθεί ότι τίποτε δεν έχει παραλειφθεί από τον ψαλμό. Επειδή όμως κατανοήσαμε καλώς ότι η μικρή αυτή φράση έχει με­γάλη σημασία για τα βιοτικά πράγματα, ενομίσαμε ότι πρέπει να παρουσιάσουμε το χρήσιμο από την εξέταση.






Δεν πρέπει να δανείζουμε με τόκο






Υπογραμμίζοντας με τον λόγο του ο προφήτης τον τέλειο άνθρωπο, εκείνον που πρόκειται να βαδίσει την σταθερή ζωή, απαρίθμησε μεταξύ των κατορθωμάτων και το: «Να μη δανείζει τα χρήματά του με τόκο». Σε πολλά μέρη της Αγίας Γρα­φής έχει κατηγορηθεί ως αμαρτία αυτό. Και ο Ιεζε­κιήλ μεταξύ των μεγάλων κακών τοποθετεί το να λαμβάνει κανείς τόκο και πλεόνασμα (Ιεζ. 18, 8)΄ και ο νόμος κατηγορηματικώς απαγορεύει: «Δεν θα δανείσεις με τόκο τον αδελφό σου και τον πλησίον σου» (Δευτ. 23, 20). Και πάλιν λέγει: «Δόλος με δό­λο, και τόκος με τόκο» (Ιερ. 9, 6). Και για την πόλη που είναι πλούσια σε πλήθος αμαρτιών τί λέγει ο ψαλμός; «Δεν έλειψε από τις πλατείες αυτής τό­κος και δόλος» (Ψαλμ. 54, 12). Και τώρα χαρακτηριστικό της τελειοποιήσεως του ανθρώπου εθεώρησε αυτό το ίδιο ο προφήτης λέγοντας: «Τα χρήματά του δεν τα εδάνεισε με τόκο».









Ο τόκος είναι υπερβολική απανθρωπία



Διότι πράγματι είναι υπερβολική απανθρωπία ο μεν ένας να στερείται και των αναγκαίων και να ζη­τεί δάνειο για να παρηγορηθεί στην ζωή, ο δε άλλος να μην αρκείται στο κεφά­λαιο, αλλά να επινοεί από τις συμφορές του πτω­χού νέα κέρδη για τον εαυτό του και να συγκεντρώ­νει πλούτο. Και ο μεν Κύριος λοιπόν σαφέστατα μας διατάσσει λέγοντας: «Και να μη περιφρονήσεις αυτόν που θέλει να δανεισθεί από σένα χωρίς τό­κο» (Ματθ. 5, 42). Ο φιλάργυρος όμως βλέποντας κάποιον άνδρα να λυγίζει από την ανάγκη, να τον ικετεύει μπροστά στα πόδια του -ώστε τί ταπεινό να μη κάνει εμπρός του; τί να μη λέγει με τις παρακλήσεις του;- ακόμη δεν τον ελεεί.










Η περιγραφή της απάτης του τοκογλύφου




Έστω και αν κάνει πράξεις αναξιοπρεπείς, δεν υπολογίζει την φύση, δεν υποχωρεί στις ικεσίες, αλλά στέκεται ά­καμπτος και αμείλικτος΄ δεν υποχωρεί στις δεή­σεις, δεν λυγίζει στα δάκρυα, επιμένει στην άρνη­ση, και ορκίζεται και καταράται τον εαυτόν του, διότι πράγματι ευρίσκεται σε παντελή έλλειψη χρημάτων, και ερευνά και αυτός μήπως εύρει κάποιον από τους δανειστές, και βεβαιώνει με τους όρκους το ψεύδος του, αποκτώντας σαν κακό παρεμπόρευμα της κα­κίας την επιορκία. Και όταν εκείνος που ζητεί το δάνειο υπενθυμίσει τους τόκους, και ομιλήσει για υποθήκες, τότε, αφού κατεβάσει τα φρύδια του και χαμογελάσει, ίσως να θυμηθεί κάποια πατρική φι­λία, και τον αποκαλεί γνώριμο και φίλο, και λέγει: «Θα δούμε εάν έχω κάπου φυλαγμένα χρήματα. Υ­πάρχει όμως κάποια παρακαταθήκη ενός φίλου μου ανδρός, που μου την παρέδωσε για να την τοκίσω. Αλλ” εκείνος δεν ώρισε βαρείς τόκους γι” αυτό. Ε­γώ θα τους ελαττώσω κατά τι, και θα σου τα δώσω με χαμηλότερο τόκο».






Εκείνος που δεν μπορεί να εξοφλήσει τους τόκους, εκουσίως γίνεται δούλος για όλη του την ζωή





Τέτοια πλάθοντας, και με τέ­τοια λόγια θωπεύοντας και δελεάζοντας τον ταλαί­πωρο, με γραμμάτια προσδένοντάς τον, και μαζί με την φτώχεια που τον κατατυραννεί ακόμη, και α­φού αφαιρέσει επί πλέον και την ελευθερία του αν­δρός, φεύγει. Διότι εκείνος που έκαμε τον εαυτόν του υπεύθυνο σε τόκους των οποίων την πληρωμή δεν μπορεί να εξοφλήσει, έγινε δούλος με την θέλησή του σε όλη του την ζωή.






Συμπεριφορά των τοκογλύφων απέναντι στους πτωχούς



Χρήματα, πες μου, και κέρδη επιζητείς από τον πτωχό; Και εάν πλουσιότερο μπορούσε να σε αναδείξει, τί εζητούσε στις θύρες τις δικές σου; Αν και ήλθε για συμμαχία, σε ευρήκε εχθρό. Αναζητώντας φάρμακα, συνάντησε δηλητήρια. Ενώ έπρεπε να παρηγορήσεις την πτώχεια του ανθρώπου, συ πολλαπλασιάζεις την φτώ­χεια του ζητώντας να καρποφορήσει η έρημος. Οπως ακριβώς εάν κάποιος ιατρός που επήγαινε σε ασθενείς, αντί να επαναφέρει την υγεία τους, και την ελαχίστη δύναμη που τους απέμεινε αφαιρούσε, έτσι και συ τις συμφορές των πτωχών ανθρώπων τις κάνεις αφορμή κερδών. Και όπως οι γεωργοί εύχονται βροχές για να πολλαπλασιασθούν οι καρποί, έτσι και συ τις φτώχειες και τις στερήσεις των ανθρώ­πων επιζητείς, για να ενεργοποιηθούν τα χρήματά σου. Αγνοείς ότι μεγαλυτέρα προσθήκη κάνεις στις αμαρτίες, από την αύξηση που επινοείς στον πλούτο σου με τους τόκους; Και εκείνος που ζητεί το δάνειο, ευρισκόμενος εν μέσω αμηχανίας, όταν μεν βλέπει την πενία, απογοητεύεται για την πλη­ρωμή, όταν δε σκεφθεί την παρούσα ανάγκη, κατατολμά το δάνειο. Επειτα, ο μεν ένας ενικήθη διότι υπέκυψε στην ανάγκη΄ ο δε άλλος αναχωρεί αφού εξασφάλισε τον εαυτόν του με γραμμάτια και εγγυ­ήσεις.






Η ζωή του δανειολήπτη είναι αγωνιώδης





2.



Αφού δε έλαβε τα χρήματα, την μεν πρώτη ημέρα είναι λαμπρός και περιχαρής, με ξένη λαμ­πρότητα επιχρισμένος, φανερώνοντας την αλλαγή της ζωής του. Δηλαδή το τραπέζι είναι γεμάτο, το ένδυμα πολυτελέστερο΄ δούλοι με αλλαγμένη την εμφάνιση προς το λαμπρότερο, κόλακες, συμποσια­στές, αμέτρητοι των σπιτιών κηφήνες. Καθώς δε τα μεν χρήματα φεύγουν σιγά σιγά, ο δε χρόνος προ­χωρώντας αυξάνει στον εαυτόν του τους τόκους, τότε δεν του φέρουν ανάπαυση οι νύκτες, δεν είναι λαμπρή η ημέρα, δεν είναι ο ήλιος ευχάριστος, αλ­λά δυσχεραίνει την ζωή΄ μισεί τις ημέρες, διότι τον αναγκάζουν προς την προθεσμία΄ φοβάται τους μή­νες, διότι είναι πατέρες των τόκων. Και, αν κοιμά­ται, βλέπει στον ύπνο του τον δανειστή να στέκεται επάνω στο κεφάλι του σαν κακό όνειρο΄ αν είναι ξύπνιος, έννοια σ” αυτόν και φροντίδα είναι ο τό­κος. «Οταν ο δανειστής», λέγει, «και ο χρεωφειλέτης συναντήθηκαν μεταξύ τους, επίσκεψη και των δύο κάνει ο Κύριος» (Παροιμ. 29, 13). Ο μεν όπως ο σκύλος τρέχει στο θήραμα΄ ο δε όπως σαν έτοιμο θήραμα φοβείται την συνάντηση. Διότι η φτώχεια του αφαιρεί το θάρρος. Η απόφαση και των δύο εί­ναι στα δάκτυλα΄ ο μεν ένας χαίρεται για την αύξη­ση των τόκων, ο δε άλλος στενάζει για την προσθήκη των συμφορών. «Πίνε ύδατα από τα δικά σου αγγεία» (Παροιμ. 5, 15)΄ δηλαδή, τις δικές σου αφορμές να εξετάζεις, να μη βαδίζεις σε ξένες πηγές, αλλά από τα δικά σου λιβάδια να μαζεύεις για τον εαυτόν σου τις πα­ρηγορίες της ζωής. Εχεις χαλκώματα, ένδυμα, ζώο, σκεύη διάφορα; Αυτά να αποδώσεις. Ολα να προτιμήσεις να τα χάσεις εκτός από την ελευθερία. «Αλλά ντρέπομαι αυτά να τα βγάλω στην δημοπρα­σία», λέγει. Γιατί λοιπόν; Διότι ύστερα από λίγο άλλος θα μεταφέρει αυτά, και θα σου τα ξεγράψει, και εμπρός στα μάτια σου θα τα διαθέσει σε φθηνή τιμή; Μη βαδίζεις σε ξένες θύρες. «Διότι πράγματι είναι στενό το ξένο πηγάδι» (Παροιμ. 23, 27). Είναι καλύτερα να παρηγορεί κανείς την ανάγκη του λίγο-λίγο με διάφορες επινοήσεις, παρά αφού υψωθεί με μιας με τα ξένα, ύστερα να απογυμνωθεί από όλα τα υπάρχοντά του.






Το δάνειο είναι η αρχή του ψεύδους και των συναφών κακών



Εάν μεν λοιπόν έχεις για να τα αποδώσεις, γιατί δεν τερματίζεις την παρούσα ανάγκη με αυτά που έχεις; Εάν δε δεν μπορείς να εξοφλήσεις το χρέος σου, θεραπεύεις το κακό με το κακό. Να μη δεχθείς να σε πολιορκήσει ο δανειστής. Να μην ανεχθείς να σε α­ναζητούν και να σε ανιχνεύουν σαν κάποιο άλλο θήραμα. Αρχή ψεύδους είναι το δάνειο΄ είναι α­φορμή αχαριστίας, αγνωμοσύνης, επιορκίας. Αλλα τα λόγια του δανειζομένου και άλλα του δανειστή. «Είθε να μη σε συναντούσα τότε΄ θα εύρισκα πλέ­ον τον τρόπο για να απαλλαγώ από την ανάγκη. Και χωρίς να θέλω μου έβαλες τα χρήματα στο χέ­ρι; Ο χρυσός σου ήταν νοθευμένος με χαλκό, και το νόμισμά σου κίβδηλο». Είτε λοιπόν φίλος είναι ο δανειστής, μη ζημιώσεις την φιλία του΄ είτε είναι εχθρός, μη γίνεις υποχείριος του εχθρού. Αφού καυχηθείς λίγο με τα ξένα, ύστερα θα χάσεις και τα πατρικά. Πτωχός είσαι τώρα, αλλά ελεύθερος. Με το να δανεισθείς δε, ούτε θα πλουτήσεις, και η ε­λευθερία σου θα αφαιρεθεί. Δούλος του δανειστού είναι αυτός που εδανείσθηκε, και δούλος μισθωτός που φέρει την υπηρεσία του σε πέρας κατ” ανάγ­κην. Τα σκυλιά όταν λαμβάνουν την τροφή εξημε­ρώνονται΄ ο δε δανειστής λαμβάνοντας τα δανεικά ερεθίζεται περισσότερο. Διότι δεν σταματά να γαυγίζει, αλλά ζητεί ακόμη περισσότερο. Εάν ορκίζε­σαι, δεν πιστεύει΄ εξετάζει βαθύτερα, περιεργάζεται τις συναλλαγές σου. Εάν βγεις από το δωμάτιο, σε τραβά προς τον εαυτόν του και σε παρασύρει μαζί του. Εάν κρύψεις τον εαυτόν σου μέσα, στέκεται έ­ξω από την οικία σου, και σου κτυπά την θύρα. Εμπρός στην σύζυγό σου σε κατεντροπιάζει, στους φίλους σε υβρίζει, στις αγορές σε πιέζει΄ κακό συνάντημα στην εορτή. Σου κάνει τον βίο αβίωτο. «Αλ­λά είναι μεγάλη», λέγει, «η ανάγκη, και δεν υπάρ­χει κανένας άλλος πόρος χρημάτων».






Το δάνειο είναι μικρή αναβολή της αμηχανίας



Ποιο είναι το όφελος, αν ξεπεράσεις την σημερινή ημέρα; Διότι πάλιν θα έλθει η φτώχεια σαν καλός δρομέας (Παροιμ. 24, 34), και η ίδια ανάγκη θα παρουσιασθεί με προσθήκη. Διότι το δάνειο δεν σου φέρει παντελή απαλλαγή, αλλά σου παρέχει μικρά αναβολή της αμηχα­νίας σου.






Το δάνειο στον πτωχό με τον τόκο αυξάνει την πτώχεια



Ας υποφέρουμε σήμερα τις δυσκολίες της στερήσεως, και να μη τις φορτώσουμε στην αυριανή ημέρα. Αν δεν δανεισθείς, θα είσαι το ίδιο πτωχός και σήμερα και στο μέλλον εάν δανεισθείς, θα βασανίζεσαι σκληρότερα, διότι ο τόκος θα σου αυξήσει περισσότερο την φτώχεια. Και τώρα μεν κανείς δεν σε κατηγορεί που είσαι πτω­χός, διότι το κακό είναι αθέλητο. Εάν δε γίνεις υπεύθυνος για τόκους, δεν υπάρχει κανείς που δεν θα σε κατηγορήσει για την απερισκεψία σου.






Εκείνος που εμπιστεύεται στις αβέβαιες ελπίδες έχει νηπιώδη νου





3. Μη λοιπόν επισύρουμε κοντά στα αθέλητα κακά ακόμη και άλλο θεληματικό κακό από την απερισκεψία μας. Είναι νηπίου νου να μη φροντίζει για τον εαυτόν του από εκείνα που διαθέτει τώρα, αλλά να εμπι­στεύεται σε αβέβαιες ελπίδες και να τολμά μια φα­νερή βλάβη και αναντίρρητη. Ηδη σκέψου από που θα πληρώσεις το χρέος. Από εκείνα που παίρ­νεις; Αλλ” αυτά δεν αρκούν και για τις ανάγκες σου και για την εξόφληση. Εάν δε μάλιστα υπολο­γίσεις και τους τόκους, από που θα πολλαπλασια­σθούν τα χρήματα σε τόσο μεγάλο ποσόν, ώστε και να υπηρετήσουν την δική σου ανάγκη, και να εξο­φλήσεις το κεφάλαιο, επί πλέον δε να γεννούν και τόκους; Αλλά δεν θα εξοφλήσεις το δάνειο από ε­κείνα που παίρνεις. Από άλλους πόρους, λοιπόν; Ας περιμένουμε λοιπόν εκείνες τις ελπίδες, και ας μη πάμε, όπως τα ψάρια, στο δόλωμα. Οπως δηλα­δή εκείνα μαζί με την τροφή καταπίνουν και το αγ­κίστρι, έτσι και εμείς για τα χρήματα αγκιστρωνό­μαστε με τους τόκους. Δεν προξενεί καμμιά αισχύ­νη η φτώχεια. Γιατί λοιπόν να προσθέτουμε στους εαυτούς μας τους ονειδισμούς εξ αιτίας του χρέους μας; Κανείς δεν θεραπεύει τα τραύματα με το τραύ­μα, ούτε ιατρεύει το κακό με το κακό, ούτε επανορθώνεται η φτώχεια με τους τόκους.






Οι πτωχοί δεν έχουν το άγχος των πλουσίων



Πλούσιος είσαι; Μη δανείζεσαι. Πτωχός είσαι; Μη δανεί­ζεσαι. Διότι εάν είσαι εύπορος, δεν έχεις ανάγκη από δάνειο. Εάν τίποτε δεν έχεις, δεν θα εξοφλήσεις το δάνειο. Να μη σκέπτεσαι με υστεροβουλία, μήπως τότε μακαρίσεις τις ημέρες πριν από το δάνειο. Σε ένα πράγμα διαφέρουμε οι πτωχοί από τους πλουσίους: στην ξεγνοιασιά. Τους κοροϊδεύομε, ό­ταν αγρυπνούν, ενώ οι ίδιοι κοιμώμαστε΄ και ενώ αυτοί συμπλέκονται πάντοτε και μεριμνούν και φροντίζουν, εμείς είμεθα αμέριμνοι και ήσυχοι.






Το άγχος των πλουσίων μεταδίδεται και στον χρεοφειλέτη



Ε­κείνος λοιπόν που χρεωστεί, και πτωχός είναι και πολλές φροντίδες έχει. Άυπνος είναι την νύκτα, άυπνος την ημέρα, σκεπτικός πάντοτε΄ τώρα μεν κάνει εκτίμηση της ιδικής του περιουσίας, συγχρό­νως δε εκτιμά τις πολυτελείς οικίες και τους α­γρούς των πλουσίων, τα ενδύματα αυτών που συναντά, τα σκεύη αυτών που τρώγουν. «Εάν αυτάήταν δικά μου», λέγει, «θα τα επωλούσα τόσο και τόσο, και θα είχα απαλ­λαγεί από τον τόκο». Αυτές οι σκέψεις και κατά την νύκτα ενεδρεύουν στην καρδιά του, και κατά την ημέρα έχουν καταλάβει τον νου του. Εάν την θύρα κτυπήσεις, ο χρεωφειλέτης κρύπτεται κάτω από την κλίνη. Μπήκε κάποιος ξαφνικά μέσα; Η καρδιά του εκτύπησε δυνατά. Γαυγίζει ο σκύλος; Αυτός περιλούεται από τον ιδρώτα, και καταλαμβά­νεται από αγωνία, και παρατηρεί μετά προσοχής από που να φύγει. Οταν πλησιάζει η προθεσμία, μεριμνά τι ψεύδη να πει, ποια δικαιολογία να πλάσει, για να αποφύγει τον δανειστή. Να μη σκέπτεσαι μόνον τον εαυτόν σου όταν δανείζεσαι, αλλά και τον δανειστή. Γιατί συνδέεις τον εαυτόν σου με θη­ρίο που γεννά πολλά νεογνά (Δηλ. με τον τόκο. Η λέξη «τόκος» σημαίνει «γέννα», «νεογνό». Τον παρομοιάζει ο Μ. Βασίλειος με πολύτοκο θηρίο); Λέγουν ότι οι λαγοί και γεννούν συγχρόνως και τρέφουν και κυοφο­ρούν (Αυτά λέγονται από τον αρχαίο Αιλιανό στο έργο τουΠερί ζώων, 13, 12). Και στους τοκογλύφους τα χρήματα συγ­χρόνως δανείζονται και γεννούν και βλαστάνουν νέα. Διότι ακόμη δεν τα επήρες στα χέρια σου, και σου εζητήθηκε ο τόκος του παρόντος μηνός.






Ο τόκος του δανείου γεννά πόνους και λύπες



Και αυτό, πάλιν, το δανεισθέν ποσό, άλλο κακό ανέθρε­ψε, και εκείνο άλλο, και το κακό συνεχίζεται επ” ά­πειρον. Για τούτο, και το είδος αυτό της πλεονε­ξίας έλαβε την ονομασία αυτή. Διότι τόκος, καθώς νομίζω, ονομάσθηκε για την μεγάλη γονιμότητα του κακού. Από που λοιπόν αλλού; Η ίσως τόκος λέγεται για τους πόνους και τις λύπες που εκ φύσεως προξενεί στις ψυχές αυτών που εδανείσθηκαν. Διότι όπως ο πόνος του τοκετού στην γυναίκα, έτσι παρουσιάζεται η προθεσμία στον χρεωφειλέτη. Τόκος επάνω στον τόκο είναι πονηρό γέννημα πονηρών γονέων. Αυτά ας λέγονται γεννή­ματα εχιδνών, τα γεννήματα των τόκων. Λέγουν ότι οι έχιδνες γεννώνται αφού καταφάγουν την κοιλιά της μητέρας (Αυτά λέγονται από τον αρχαίο Αιλιανό στο έργο του Περί ζώων, 1, 24) των. Και οι τόκοι παύουν να γεννούν αφού καταφάγουν τις οικίες των χρεωφειλετών.






Τα ζώα, όταν γεράσουν, δεν γεννούν. Τα χρήματα όμως των δανειστών, και τα παλαιά και τα νέα, γεννούν



Τα σπέρματα με τον καιρό φυτρώνουν, και τα ζώα μετά από χρόνο γεννώνται΄ ο τόκος όμως σήμερα γεννάται, και σήμερα αρχίζει να γεννά. Οσα από τα ζώα γεννούν γρήγορα, γρήγορα παύουν να γεννούν΄ τα δε χρήματα, ενώ αρχίζουν γρήγορα να αυξάνουν, α­τελείωτη έχουν την αύξηση. Καθένα από τα ζώα που μεγαλώνει, όταν φθάσει στο δικό του μέγεθος, σταματά την αύξηση΄ τα δε χρήματα των πλεονεκτών αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Τα ζώα, όταν τα παιδιά τους γίνουν ικανά να γεννούν, αυτά σταματούν να γεννούν΄ τα χρήματα όμως των δανειστών και τα νέα γεννούν, και τα παλαιά γίνον­ται νέα. Εσύ λοιπόν να μη λάβεις πείρα του παρα­δόξου αυτού θηρίου.






Προτιμότερο να ζητιανεύεις, παρά να μην επιστρέφεις τα χρήματα





4.



Ελεύθερος βλέπεις τον ήλιο. Γιατί φθονείς την ελευθερία της ζωής σου; Κανένας πυγμάχος δεν αποφεύγει τόσον τα κτυπήματα του αντιπάλου του, όσον ο χρεωφειλέτης τις συναντήσεις του δανειστή, κρύπτοντας την κεφαλή στην σκιά των κιόνων και των τοίχων. «Πώς λοιπόν θα ζήσω;», λέγει; Εχεις χέρια, έχεις τέχνη. Δούλευε με μισθό, να υπηρετείς. Πολλές επινοή­σεις υπάρχουν στην ζωή, πολλές ευκαιρίες. Αλλά δεν μπορείς να εργασθείς; Ζητιάνευε από εκείνους που έχουν. Είναι εντροπή να ζητιανεύεις; Βεβαίως, αλλά αισχρότερο είναι να μην επιστρέφεις το δα­νεικό.






Η εργατικότητα των μυρμηγκιών και των μελισσών



Πάντως αυτά τα λέγω χωρίς να νομοθετώ, αλλά υποδεικνύω ότι όλα σου είναι πιο υποφερτά από το δάνειο. Το μεν μυρμήγκι μπορεί να διατρέφεται χωρίς να ζητια­νεύει, μήτε να δανείζεται΄ και η μέλισσα τα υπόλοιπα από την δική της τροφή τα χαρίζει στους βασιλείς (Εννοεί τις βασίλισσες των μελισσών), στους οποίους ούτε χέρια, ούτε τέχνες έδωσε η φύση. Συ δε, το εφευρετικό ζώο, ο άνθρωπος, μια από όλες τις τέχνες δεν θα βρεις για να ζήσεις; Καίτοι βλέπουμε όχι αυτούς που στερούνται των αναγκαίων να έρχονται στο δά­νειο (διότι δεν τους έχουν εμπιστοσύνη), αλλά δανείζονται άνθρωποι που επιδίδονται σε άσωτες δαπάνες και ανωφελείς πολυτέλειες, οι οποίοι έγιναν δούλοι των γυναικείων ηδυπαθειών. «Εγώ», λέγει, «θέλω ένδυμα πολυτελές και χρυσαφικά, τα παιδιά στολισμένα με ευπρεπή ενδύματα, αλλά και οι δούλοι με λαμπρές και ποικίλες στολές, το τραπέζι μας πλούσιο». Αυτός που υπηρετεί τέτοιες απαιτήσεις της γυναίκας έρχεται στον τραπεζίτη, και, προτού χρησιμοποιήσει αυτά που έλαβε, αλλάζει τον έναν κύριο κατόπιν του άλλου, και αλλάζοντας πάντοτε τους δανειστές, με την συνέχεια του κακού αποφεύ­γει τον έλεγχο της φτώχειας. Και, όπως ακριβώς ε­κείνοι που πάσχουν από υδρωπικία δίδουν την εν­τύπωση της πολυσαρκίας, έτσι και αυτός φαντάζε­ται ότι έχει περιουσία, πάντοτε παίρνοντας, και πάντοτε δίνοντας, και με τα δεύτερα εξοφλώντας ε­κείνα που έληξαν, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη στον εαυτόν του για να λαμβάνει δάνεια εξ αιτίας της συνεχείας του κακού.






Τι παθαίνουν αυτοί που δανείζονται συνεχώς



Επειτα, όπως εκείνοι που πάσχουν από χολέρα ξερνούν ό,τι έφαγαν προηγουμένως, και πριν καθαρισθούν εντελώς, α­φού λάβουν δευτέρα τροφή, πάλιν ξερνούν με πόνο και σπαραγμούς, έτσι και αυτοί παίρνοντας τόκους από τους τόκους, και πριν να εξοφλήσουν τα πρώτα, οδηγούνται σε δεύ­τερο δάνειο, καμαρώνοντας λίγο χρόνο με τα ξένα, και ύστερα θρηνούν τα δικά τους. Ω, πόσους κατέστρεψαν τα ξένα χρήματα! Πόσοι αφού επλούτισαν στο όνειρο, απήλαυσαν υπερβολικώς την δυστυχία! Αλλά λέγει ότι πολλοί επλούτησαν από τα δάνεια. Περισσότεροι δε, νομί­ζω, ότι επλησίασαν τους βρόγχους. Συ όμως αυτούς που επλούτησαν βλέπεις, τους δε κρεμασμένους δεν μετράς, οι οποίοι μη υποφέροντας την αισχύνη να τους ζητούν τα χρέη, επροτίμησαν «τον δια της αγ­χόνης θάνατον» από το να ζουν με εντροπή. Εγώ είδα ελεεινό θέαμα, παιδιά ελεύθερα να σύρονται για να πωληθούν προς εξόφληση των πατρικών χρεών. Δεν έχεις χρήματα για να αφήσεις στα παι­διά σου; Μη αφαιρείς την ευγένειά τους. Τούτο το ένα διατήρησε σ” αυτά, δηλαδή το κτήμα της ελευ­θερίας, την παρακαταθήκη που παρέλαβες από τους γονείς σου. Κανείς δεν εκλήθηκε στα δικαστήρια για την φτώχεια του πατέρα του΄ χρέος όμως πατρι­κό οδηγεί στην φυλακή. Μην αφήσεις γραμμάτιο, που σαν κατάρα πατρική φθάνει μέχρι τα παιδιά και τα εγγόνια.

«Ο ελεών τον πτωχό δανείζει τον Θεό»



5. Ακούετε, οι πλούσιοι, ποιες συμβουλές δίδουμε στους πτωχούς, εξ αιτίας της δικής σας απαν­θρωπιάς΄ καλύτερα να υπομένουν τις δυσκολίες, πα­ρά να δέχονται τις συμφορές που δημιουργούν οι τόκοι. Εάν όμως υπακούατε στον Κύριο, ποιά η α­νάγκη των λόγων αυτών; Ποιά λοιπόν είναι η συμβουλή του Δεσπότη; «Να δανείζετε αυτούς από τους οποίους δεν ελπίζετε να λάβετε πίσω τα δανεισθέντα» (Λουκ. 6, 34). «Και ποιό», λέγει, «δάνειο είναι αυτό με το οποίο δεν συνδέεται η ελπίδα της επιστροφής;». Κατανόησε την δύναμη του ρητού, και θα θαυμάσεις την φιλανθρωπία του νομοθέτη. Οταν πρόκειται να δώσεις χρήματα στον πτωχό για τον Κύριο, το ίδιο είναι και δώρο και δάνεισμα΄ δώρο μεν, διότι δεν ελπίζεις στην επιστροφή΄ δάνεισμα δε, για την μεγαλοδωρεά του Δεσπότη, που θα πληρώσει το χρέος αντί για εκείνον΄ αυτός, ενώ έλαβε λίγα διαμέσου του πτωχού, θα σου απο­δώσει πολλά αντί για τα λίγα. Διότι «ο ελεών τον πτωχό, δανείζει τον Θεό» (Παροιμ. 19, 17). Δεν θέλεις να έχεις για τον εαυτόν σου υ­πόλογο τον Δεσπότη των πάντων για την εξόφλη­ση; Η εάν κάποιος μεν από τους πλουσίους της πόλεως σου εγγυηθεί την εξόφληση γι” άλλους, δέ­χεσαι την εγγύησή του;










Απόλυτος εγγυητής είναι ο Κύριος, και όχι ο πλούσιος




Τον δε Θεό, που πληρώνει πλουσιοπαρόχως για τους πτωχούς, δεν τον δέχε­σαι για εγγυητή; Δώσε το χρήμα σου που κάθεται άχρηστο, χωρίς να το επιβαρύνεις με τους τόκους, και θα είναι ωφέλιμο και για τους δύο. Διότι εσύ θα έχεις ασφαλισμένο το χρήμα σου. Εκείνος δε που το παίρνει, κέρδος θα έχει από την χρησιμοποίησή του. Εάν δε ζητείς και τόκους, να αρκεσθείς στα λόγια του Κυρίου. Αυτός θα σου πληρώσει τους τό­κους για τους πτωχούς. Από τον πράγματι φιλάν­θρωπο (Κύριο) να περιμένεις την φιλανθρωπία.






Η τακτική των τοκογλύφων, που θεωρούν τα κέρδη τους ως φιλανθρωπία, αλλ” είναι μισανθρωπία








Διότι όσα παίρνεις, αυτά δεν υστερούν καθόλου σε υπερβολική μισανθρωπία. Από τις συμφορές κερδίζεις, από τα δάκρυα εισπράττεις χρήματα, τον γυμνό πιέζεις, τον πεινα­σμένο κτυπάς. Ευσπλαγχνία πουθενά΄ καμμία σκέ­ψη ότι είσθε συγγενείς με τον πτωχό που υποφέρει, και τα κέρδη που μαζεύεις μ” αυτόν τον τρόπο τα ο­νομάζεις φιλάνθρωπα «Αλίμονο οι λέγοντες το πι­κρό γλυκύ, και το γλυκύ πικρό» (Ησ. 5, 20), και οι ονομάζοντες την μισανθρωπία φιλανθρωπία. Ούτε τα αινίγματα ήταν τέτοια που επρότεινε ο Σαμψών στους συμποσιαστές του: «Απ” αυτόν που έτρωγε ε­βγήκε φαγητό, και από τον ισχυρό εβγήκε γλυκύ» (Κριτ. 14, 14). Και από μισάνθρωπο βγήκε φιλαν­θρωπία. «Δεν μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια, ούτε από τα τριβόλια σύκα», ούτε από τους τόκους φιλανθρωπία. «Κάθε δένδρο άχρηστο παράγει καρ­πούς επιβλαβείς ή άχρηστους» (Ματθ. 7, 16-17). Μερικοί είναι εκατοστολόγοι (Τελώνες που μαζεύουν το 1/100, την εκατοστή) και δεκατηλόγοι (Τελώνες που μαζεύουν το 1/10, την δεκάτη) -φοβερά ονόματα και να ακουσθούν-, μηνιαίοι ει­σπράκτορες των τόκων, που επιτίθενται κατά των πτωχών, όπως ακριβώς οι δαίμονες, που κάνουν τις επιληψίες στις περιόδους (φάσεις) της σελήνης (Οπότε παρατηρείται το φαινόμενο της επιληψίας). Το κάνουν αυτό οι δαίμονες γιατί θέλουν να βλασφημούν κατά του Θεού ότι τα κακά προέρχονται από τα δημιουργήματα του Θεού, όπως είναι η σελήνη και οι αστέρες. Αυτή είναι η δοξασία των αστρολόγων, μάγων, σατανιστών κλπ. ακόμη και σήμερα. Το δάνειο αυτό είναι αισχρό και για τους δύο, και σ” αυτόν που δίδει, και σ” αυτόν που παίρνει, διότι στον ένα φέρει ζημιά στα χρήμα­τα, στον άλλον στην ψυχή του. Ο γεωργός, όταν πάρει τον στάχυν, δεν ερευνά πάλιν για τον σπόρο που είναι στη ρίζα, συ όμως, και τους καρπούς έχεις, και δεν αποχωρίζεσαι από τα παλαιά. Χωρίς γη φυτεύεις΄ χωρίς να σπείρεις θερίζεις. Αγνωστο για ποιόν τα συγκεντρώνεις. Εκείνος μεν που κλαίει για τους τόκους είναι φανερός μπροστά μας΄ εκεί­νος δε που πρόκειται να απολαύσει τον πλούτο από τους τόκους, είναι αβέβαιος. Διότι είναι άγνωστο το κακό που εθησαύρισες με την αδικία. Αυτόν τον πλούτο να τον χαρίσεις στους άλλους. «Μήτε λοιπόν να περιφρονήσεις αυτόν να δανει­σθεί από σένα» (Ματθ. 5, 42) και «τα χρήματά σου να μη τα δώσεις με τόκο» (Ψαλμ. 14, 5), ώστε, α­φού διδαχθείς το πνευματικό σου συμφέρον από την Παλαιά και την Νέα Διαθήκη, με αγαθή την ελπίδα να απέλθεις προς τον Κύριο, για να λάβεις εκεί τους τόκους των αγαθών έργων, στον Χριστόν Ιησού τον Κύριό μας, στον οποίον ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Ἡ Ὀρθοδοξία μας εἶναι ἡ μόνη ἀλήθεια.

Είμαστε Ορθόδοξοι;

Δρ Χαραλάμπης Μ. Μπούσιας,
Μέγας Ὑμνογράφος τῆς τῶν Ἀλεξανδρέων Ἐκκλησίας

---

             Ἡ Ὀρθοδοξία μας εἶναι ἡ μόνη ἀλήθεια. Δὲν εἶναι ἰδέα, δὲν εἶναι θεωρία, δὲν εἶναι σύστημα. Εἶναι ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς, ποὺ ὁ ἴδιος μᾶς διαβεβαιώνει ὅτι εἶναι ἡ ἀλήθεια λέγοντας «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια» (Ἰωάν. ιδ΄ 6). Αὐτὸς ὁ Θεάνθρωπος εἶναι ἡ Ὀρθοδοξία μας!

          Ἡ Ὀρθόδοξη πίστη μας δὲν εἶναι ὑπόθεση γνώσεως. Κυρίως εἶναι ὀρθὸς τρόπος ζωῆς. Ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι ταυτόσημη μὲ τὴν ὀρθοπραξία. 

*Εἶναι ἡ ἀκριβὴς τήρηση τῆς παραδόσεως.

*Εἶναι ἡ προετοιμασία μας γιὰ ὁμολογία πίστεως καὶ μαρτύριο.

*Εἶναι τὸ ἀσκητικὸ φρόνημα ποὺ πρέπει νὰ μᾶς διέπει.

*Εἶναι ἡ ἀγάπη τῆς πτωχείας τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἡ ἀποφυγὴ τοῦ ὑπερκαταναλωτισμοῦ.

*Εἶναι τὰ χρηστά μας ἤθη καὶ ὁ ἔλεγχος τῶν παρεκτρεπομένων ἀπὸ αὐτά.

*Εἶναι ὁ πόθος γιὰ ἑνότητα τῶν Χριστιανῶν, κατὰ τὴν ἐπιθυμία τοῦ Κυρίου «ἵνα ὧμεν ἕν» (Ἰωάν. ιζ. 11) μὲ βάση, ὅμως, τὴν μόνη ἀλήθεια, καὶ ὄχι τὴν οἰκονομία τῆς ἀγάπης, ποὺ προβάλλουν πολλοὶ σὲ βάρος τῆς ἀληθείας. 

             Ὁ Χριστὸς μᾶς καλεῖ ὅλους μέσα στοὺς αἰῶνες ὄχι μόνο νὰ Τὸν γνωρίσουμε, ἀλλὰ νὰ ζήσουμε τὴ δική Του ζωὴ μέσα στὴν Ἐκκλησία ποὺ ὁ ἴδιος ἵδρυσε. Ἡ συνέπεια λόγων καὶ πράξεών μας μας εἶναι ἡ πιὸ πειστικὴ ἀπόδειξη ὅτι ἡ πίστη μας εἶναι ἡ μόνη ὀρθή.

                  Ὁ Χριστιανὸς ποὺ ζεῖ ἑνωμένος μὲ τὸν Χριστὸ μέσα ἀπὸ τὴν προσευχὴ καὶ συμμετέχει στὰ μυστήρια καὶ τὴν κοινὴ λατρεία ὀρθοδοξεῖ καὶ βρίσκεται σὲ πλήρη ἀσφάλεια. Ἔχει γνώση σωτηρίας καὶ ἀνήκοντας στὴ λογικὴ ἀγέλη τοῦ Κυρίου δὲν κινδυνεύει ἀπὸ τοὺς προβατόσχημους λύκους, τοὺς διάφορους αἱρετικούς ( Ἰωάν. ι΄1-16).

                Μόνο ἡ Ὀρθοδοξία σώζει τὸν ἄνθρωπο, ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποκεκαλυμμένη ἀλήθεια. Εἶναι ὁ Χριστός μας, ὁ ὁποῖος ἦλθε στὸν κόσμο, γιὰ νὰ «κηρύξει τὸ εὐαγγέλιο τοῦ Θεοῦ» (Μᾶρκ. α΄ 14), νὰ διδάξει καὶ νὰ «μαρτυρίσει τὴν ἀλήθεια» (Ἰωάν. ιη΄37).

                Γνωρίζοντας, λοιπόν, ὁ ἄνθρωπος τὴν ἀλήθεια, καὶ βιώνοντάς την ἐλευθερώνεται ἀπὸ τὴν ἁμαρτία (Ἰωάν. η΄ 32) καὶ μετέχει στὴν ἀληθινὴ ζωή (Ἰωάν. ιδ΄ 6). Ὁ Χριστὸς εἶναι ἡ ἀλήθεια, εἶναι ἡ Ὀρθοδοξία, καὶ ἀπέναντί της βρίσκεται ἡ πλάνη καὶ ἡ αἵρεση.

            Ἡ πλάνη ἀρνεῖται τὴν ἀλήθεια καὶ ἡ αἵρεση τὴ νοθεύει. Ἔτσι μακρυὰ ἀπὸ τὴν Ὀρθοδοξία βρίσκεται ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἔπεσε σὲ πλάνη ἢ παρασύρθηκε ἀπὸ τὶς αἱρέσεις καὶ ὡς ἐκ τούτου χάνει τὴ δυνατότητα σωτηρίας. Αὐτὸ τόνιζε ἐμφατικὰ καὶ ὁ θεόσοφος Γέροντας Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος λέγοντας ὅτι «μόνο μέσα στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὑπάρχει σωτηρία».

               Ἡ Ἐκκλησία μας ποὺ εἶναι «ὁ στῦλος καὶ τὸ στήριγμα τῆς ἀλήθειας» (Α΄ Τιμ. γ΄15), ἀπὸ τὰ πρωτοχριστιανικὰ χρόνια, ἀγωνίσθηκε σκληρά, νὰ κρατήσει ἀκέραιη καὶ ἀνόθευτη τὴν ἀλήθεια καθὼς καὶ οἱ Ἅγιοι Ἀπόστολοι καὶ οἱ διάδοχοί τους γιὰ νὰ προφυλάξουν τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ τὶς πλανεμένες διδασκαλίες τῶν «ψευδοδιδασκάλων» καὶ τῶν «ψευδοπροφητῶν (Ματθ. ζ΄ 15,  Β΄ Πετρ. β΄1, Α΄ Ἰωάν. δ΄1). 

Ἀληθινὸς Ὀρθόδοξος Χριστιανὸς εἶναι αὐτὸς ποὺ:

               * Πιστεύει στὴν Ἁγία Τριάδα. Στὸν Πατέρα, τὸν Υἱὸ καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα.

              *Ἔχει ἀποδεχθεῖ καὶ ἔχει ὁμολογήσει, ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς, ὁ Ἐμμανουήλ, καὶ ὅτι εἶναι ὁ Σωτήρας καὶ Λυτρωτὴς τοῦ κόσμου.

               *Εἶναι βαπτισμένος στὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ εἶναι χρισμένος μὲ Ἅγιο Μῦρο, ποὺ συμβολίζει τὶς δωρεὲς καὶ τὰ χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

              *Μὲ τὴ ζωή του καὶ τὶς πράξεις του προσπαθεῖ καθημερινὰ νὰ προκόπτει πνευματικὰ καὶ νὰ παραμένει ζωντανὸ κύτταρο τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας.

            *Τιμάει τὴν Παναγία καὶ τοὺς Ἁγίους μας καὶ προσκυνάει τὶς σεπτὲς εἰκόνες τους μὲ τὴν πεποίθηση ὅτι ἡ προσκύνηση μεταβαίνει στὸ πρωτότυπο. Ἔτσι, κάθε Ὀρθόδοξο Χριστιανικὸ σπίτι ἔχει τὶς εἰκόνες του καὶ μὲ εὐλάβεια ἐμεῖς οἱ ἔνοικοί του, ἀνάπτουμε τὸ καντήλι μὲ τὸ ἱλαρὸ φῶς του ἐνώπιόν τους.

                 Ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ εἴμαστε ἀδέλφια καὶ μέλη τῆς Ἐκκλησίας τὴν ὁποία ἵδρυσε ὁ Χριστὸς πάνω στὸ Σταυρὸ χύνοντας τὸ πανάγιο Αἷμά Του.

           Σήμερα ποὺ ὅλοι διακηρύττουν τὶς πεποιθήσεις τους, γιατί να ἀρνούμαστε ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι  Χριστιανοὶ τὴν δική μας; Ἡ πίστη δὲν μένει κρυφή, δημοσιοποιεῖται, καὶ δὲν εἶναι συναίσθημα, ἀλλὰ γνώση τοῦ Θεοῦ. Εἶναι προσωπικὴ ἀπάντηση τοῦ ἀνθρώπου στὴν κλήση τοῦ Θεοῦ γιὰ σωτηρία. Καὶ οἱ δαίμονες πιστεύουν, ἀλλὰ δὲν τηροῦν τὴν πίστη στὴ ζωή τους.

             Ἡ Ἐκκλησία πολεμουμένη νικάει καὶ ἡ Ὀρθοδοξία πολεμουμένη θριαμβεύει καὶ καταδεικνύει ὅτι εἶναι ὀργανισμὸς θεοΐδρυτος, τοῦ ὁποίου κεφαλὴ εἶναι ὁ ἴδιος ὀ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς, ποὺ παραμένει ὁ ἴδιος «χθὲς καὶ σήμερον καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας» (Ἑβρ. ιγ΄ 8).

             Ὁ θρίαμβος καὶ ἡ δόξα τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ ἀνέκαθεν ὑπῆρξαν οἱ διωγμοὶ καὶ τὰ μαρτύρια. Στὶς κατακόμβες ἡ Ἐκκλησία ἔστησε τρόπαιο νίκης, ἔκτισε τοὺς ἱεροὺς βωμοὺς πάνω στοὺς ὁποίους ἀνὰ τοὺς αἰῶνες μελίζεται καὶ δὲν διαιρεῖται, ἐσθίεται καὶ δὲν δαπανᾶται ὁ «Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων  τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου».

               Τοὺς πολέμους καὶ τὶς διώξεις ποὺ ὑπέστη ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ Ὀρθοδοξία ὡς τὶς ἡμέρες μας κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ τὶς ἀπαριθμήσει, γιατὶ αὐτὴ ὡς θεοΐδρυτος ὀργανισμὸς ἀπὸ τὴν ἵδρυσή της μέχρι σήμερα δέχεται τὰ βέλη τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν, ποὺ ζητοῦν τὰ τὴν κατασπαράξουν.

Μὲ διαφορετικὲς μορφὲς κάθε φορὰ ὁ μισόκαλος ἐπιτίθεται, «ὡς λέων ὠρυόμενος ζητῶν τίνα καταπίει» (Α΄ Πέτρ. ε΄ 8), ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ὁ ταλαίπωρος ὅτι πάντοτε ὁ Χριστὸς νικάει, ὁ Χριστὸς θριαμβεύει, ἀφοῦ εἶναι ὁ νικητὴς τοῦ θανάτου, «τὸ φῶς τοῦ κόσμου» (Ματθ. ε΄ 14), «ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις» (Ἰωαν. ια΄ 25), «ἡ ὁδός», καὶ ἡ μόνη «ἀλήθεια» (Ἰωάν. ιδ΄ 6).

            Σήμερα ὁ μισόκαλος πολεμάει τὴν Ὀρθοδοξία μὲ τὶς αἱρέσεις, μὲ τὴν ἐκκοσμίκευση, τὴν ἀναζήτηση τοῦ χρήματος, τὴν ἀπόκτηση περιουσιακῶν στοιχείων, τὴν ἀκριβὴ διασκέδαση, τὸν ἀνέμελο τουρισμό, ποὺ προβάλλει περισσότερο ἀπὸ τὰ ἀξιοθέατα, τὶς τρυφηλὲς ἀπολαύσεις, τὴν πολυφαγία, τὴν ἄκρατη οἰνοποσία καὶ ποτοποσία, τὶς κάθε εἴδους σωματικὲς ἠδονές, ποὺ ἔχουν ἔμβλημά τους τὴν ἀποστροφὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου στὴ ρήση: «φάγωμεν, πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν» (Α΄ Κορ. ιε΄ 32).

            Πολεμᾶται ἡ Ὀρθοδοξία ἀπὸ τὴν προβολὴ τῆς χλιδάτης ζωῆς, τοῦ εὔκολου πλουτισμοῦ, τῶν ἀνέσεων, τοῦ διαφημισμένου ἀνθρωπισμοῦ καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος γιὰ μακρινοὺς λαούς, ἐνῶ παραβλέπεται ὁ πλησίον μας, τὸν ὁποῖον ἀφήνουμε νὰ ὑποφέρει καὶ παραμένουμε ἀδρανεῖς στὶς ἐκκλήσεις του, ποὺ μᾶς κοιτάζει καὶ μᾶς φωνάζει μαζὶ μὲ τὸν παράλυτο τῆς Βηθεσδὰ «Ἄνθρωπον οὐκ ἔχω» (Ἰωάν. ε΄ 7).

              Πολεμᾶται ἀπὸ τὸν ξενόφερτο τρόπο ζωῆς μὲ τὰ ἐκκοφαντικὰ ἀκούσματα, μὲ τὰ ναρκωτικά, μὲ τὸ διαδίκτυο, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν ἀχίλλειο πτέρνα τοῦ πολιτισμοῦ, ἀπὸ τὴν ὁποία εἰσάγεται στὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας ὁ θάνατος, στὰ μέλη της ποὺ λησμόνησαν τὴν ἐντολὴ τοῦ Ἀποστόλου τῶν ἐθνῶν «Στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις» (Β΄ Θεσ. β΄ 15).

           Δούρειος, ὅμως, ἵππος, ἐχθρὸς ποὺ ἐλλοχεύει μέσα στὴν Ἐκκλησία, ἐχθρὸς ποὺ ὕπουλα προσπαθεῖ νὰ ἀφανίσει τὴν Ὀρθοδοξία εἶναι καὶ ὁ οἰκουμενισμός, ποὺ ἐπινοεῖται διαφόρους τρόπους γιὰ νὰ μᾶς ρίξει στὴ δηλητηριώδη ἀγκάλη τῶν ἀζυμιτῶν, ποὺ προβάλλοντας τὸ πρωτεῖο καὶ τὸ ἀλάθητο τοῦ Πάπα καὶ μὲ τὴν οὐνία καὶ τὴν οἰκονομικὴ ἰσχὺ ποὺ αὐτὸς διαθέτει σὰν ὁδοστρωτήρας ἀφανίζει ὅσους βρίσκονται στὸ δρόμο του. Εὐλογημένη Ὀρθοδοξία στάσου, ««Ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας καὶ Κύριος ὁ Θεὸς πολεμήσει ὑπὲρ Σοῦ» (Σοφ. Σειρ. δ΄ 28).

           Προσοχή, ὅμως, ὅταν ἰσχυριζόμαστε ὅτι εἴμαστε Ὀρθόδοξοι, γιατὶ αὐτὸ βεβαιώνουν καὶ ἄνθρωποι ποὺ δροῦν ἀνορθόδοξα καὶ ἐξασκοῦν ἐπαγγέλματα ἐντελῶς ἀντίθετα μὲ τὴν πίστη καὶ τὴ ζωὴ τῆς Ὀρθοδοξίας μας, ὅπως ἀστρολόγοι, μέντιουμ, μάγοι, μάντισσες, καφετζοῦδες, χαρτορίχτρες.

             Ἡ Oρθοδοξία δὲν εἶναι ἕνα διακοσμητικὸ στοιχεῖο τῆς ζωῆς μας, ἕνα κοστούμι ποὺ τὸ ράβουμε στὰ μέτρα μας. Εἶναι ἀκριβὴς κανόνας πίστεως καὶ ἀκριβὴς τρόπος ζωῆς.

           Ὁ Ὀρθόδοξος Χριστιανὸς ὀφείλει νὰ ἔχει ὀρθόδοξο βιώμα, Ὀρθόδοξο τρόπο ζωῆς. Πολλοὶ κατ’ ὄνομα Ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ ζοῦν τελείως μακριὰ ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς Ὀρθοδοξίας.

          Ἡ ἄρνηση τῶν δογματικῶν ἀληθειῶν τῆς Ὀρθοδοξίας μας μᾶς ἀφαιρεῖ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ὀρθοδόξου, ὅπως ἐπίσης καὶ ὁ ἐνσυνείδητος ἀνορθόδοξος τρόπος ζωῆς.

                 Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἀγρυπνεῖ καὶ βλέποντας τὶς παγίδες ποὺ στήνει ὁ πονηρὸς σὲ πολλοὺς ἀπὸ ἐμᾶς ἀπορρίπτει τελείως ὅλες τὶς ἐνέργεις, τὰ τεχνάσματα καὶ τὰ ἐπαγγέλματα ποὺ βυθίζουν τὶς ψυχὲς στὸ χάος, ἀφοῦ ἀντιστρατεύονται τὴν Θεία Πρόνοια καὶ τὴ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ μας, τῆς πηγῆς τῆς ἀληθείας. Tὸ μέλλον τοῦ ἀνθρώπου ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ.

              Μόνον Ἐκεῖνος τὸ γνωρίζει καὶ δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἐξιχνιάσουν οἱ μάντισσες, οἱ ἀστρολόγοι καὶ οἱ χαρτορίχτρες. Oὔτε τὰ ζώδια μποροῦν νὰ ἑρμηνεύσουν τὸ μέλλον μας.

               Mιὰ πίστη σὲ αὐτὰ καὶ σὲ ὅλους τοὺς μελλοντολόγους καταρρίπτει τὴν ἔννοια τῆς ἐλευθερίας τῆς βουλήσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ τὴν εὐθύνη τοῦ ἀνθρώπου γιὰ τὸν τρόπο ποὺ διαχειρίζεται τὴ ζωή του.

             Χριστιανὸς Ὀρθόδοξος εἶναι, τὸ τονίζουμε, μόνον ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει ὀρθόδοξα καὶ ἀγωνίζεται νὰ ζεῖ ὀρθόδοξα. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ἀναμαρτησία, δηλαδὴ ὅτι οἱ Ὀρθόδοξοι εἴμαστε ἀναμάρτητοι. Ἡ ἁμαρτία εἶναι μέσα στὴ φύση τοῦ μεταπτωτικοῦ ἀνθρώπου, εἶναι καθολικὸ φαινόμενο τῆς ζωῆς.

            Γι’ αὐτήν, ὅμως, ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας ἔχει τὸ λουτρὸ τῆς μετανοίας καὶ τῆς ἐξομολογήσεως. Αὐτὸς ποὺ βιώνει ὀρθόδοξα τὴ χριστιανικὴ πίστη καὶ ἔχει ὀρθόδοξη πορεία ζωῆς ξέρει νὰ μετανοεῖ γιὰ τὰ σφάλματά του, νὰ ζητάει τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ καὶ μὲ τὴν πεποίθηση ὅτι ὁ Θεὸς τὸν συγχωρεῖ νὰ προχωράει σταθερὰ στὸ δύσβατο καὶ τραχὺ μονοπάτι τῆς ζωῆς.

«Πότε αγαπούμε πραγματικά τον συνάνθρωπο;»

             Τὸ χειρότερο πρᾶγμα γιὰ τοὺς ἀνθρώπους εἶναι ὁ θάνατος: τὸ νὰ γίνω λάσπη, νὰ μεταβληθῶ σὲ σκουλήκια, σὲ πηλό! Ἀξίζει τάχα νὰ εἶναι κανεὶς ἄνθρωπος; Γιατὶ νὰ σὲ ἀγαπήσω, Θεέ μου, ἀφοῦ αὔριο θὰ μεταβληθῶ σὲ σκουλήκια καὶ πηλό;

              Νά, ὅμως, ποὺ ὁ Κύριος Ἰησοὺς Χριστὸς σὲ σώζει ἀπὸ τὸν θάνατο διὰ τῆς Ἀναστάσεώς Του, ἐξασφαλίζει τὴν αἰώνιο ζωὴ γιὰ τὴν ψυχή σου καὶ τὸ σῶμα, ὅταν ἐκεῖνο θὰ ἀναστηθεῖ λαμπερό καὶ θά ἐνωθεῖ μὲ τὴν ψυχή.

           Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Κύριος Ἰησοὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκαλεῖται ὁ Μόνος Φιλάνθρωπος, ὁ μόνος ἀπὸ κατασκευῆς κόσμου μέχρι τῆς Φοβερᾶς Κρίσεως.
 

            Μονάχα ἐκεῖνος ποὺ νίκησε τὸν θάνατο εἶναι ὁ Μόνος Φιλάνθρωπος καὶ ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι ἁπλὲς φλυαρίες.
 

           Καὶ οἱ κουλτούρες, οἱ πολιτισμοί, οἱ ἐπιστῆμες καὶ οἱ τέχνες; – Τὶ ἀστεῖα πράγματα! Μὰ τὶ νὰ τὴν κάνω τὴν τεχνολογία καὶ τὴν ἐπιστήμη ὅταν μὲ μεταβάλουν σὲ σκουλήκια καὶ λάσπη;

           Ἐκεῖνος εἶναι ὁ μόνος φιλάνθρωπος, αὐτὸς ποὺ μὲ ἐλευθερώνει ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, τὸν θάνατο καὶ τὸν διάβολο. Γιατὶ ὁ διάβολος εἶναι ὁ ἐφευρέτης τῆς ἁμαρτίας καὶ μαζὶ μ’ αὐτὴν καὶ τοῦ κακοῦ.

            Αὐτὸ εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπο: ἡ λύτρωση ἀπὸ τὸν θάνατο. Λέει ἡ δεύτερη μεγάλη ἐντολή: «Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν» (Ματ. 22, 39).
 

                Πότε ἁγαποῦμε λοιπόν πραγματικὰ τὸν ἄνθρωπο; Ὅταν τὸν λυτρώνουμε ἀπὸ τὴν ἁμαρτία του, ἀπὸ τὴν κόλαση… αὐτὴ εἶναι ἡ γνήσια ἀγάπη πρὸς τὸν ἄνθρωπο.
 

          Ἀπατᾶ ἑαυτόν ὁποῖος νομίζει πῶς ἀγαπᾶ τὸν ἄνθρωπο ἐνῶ ἐγκρίνει τὶς ἁμαρτίες του καὶ ἀναπαύει τὰ πάθη του. Τότε ἀγαπᾶ τὸν θάνατό του καὶ ὄχι τὸν ἴδιο.
 

           Μονάχα ὅταν ἀγαπᾶ κανεὶς τὸν ἄνθρωπο διὰ τοῦ Χριστοῦ -μέ ὅλη τὴν ψυχή καὶ τὴν δύναμή του- τότε τὸν ἀγαπᾶ ἀληθινά.

            Θὰ ρωτήσει κάποιος: καὶ ἡ ἀγάπη τῶν γονέων πρὸς τὰ τέκνα; Καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ συζύγου πρὸς τὴν σύζυγο; Καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὴν πατρίδα; Δὲν εἶναι καὶ αὐτά ἀγάπη; Τὰ ἀνομάζουμε βέβαια ὅλα αὐτά ἀγάπη ἀλλὰ εἶναι ἄραγε ἔτσι;

           Ὅλα αὐτά δὲν ἔχουν ἴχνος ἀγάπης ἐάν δὲν εἶναι ὁ Χριστὸς ἡ δύναμη ἐκείνη μέσα ἀπὸ τὴν ὁποία ἀγαπᾶμε. Ἄν ὁ πατέρας δὲν ἀγαπᾶ τὰ τέκνα του μὲ τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, ἄν δὲν τὰ παιδαγωγεῖ στὸ ἀγαθό, ἄν δὲν τὰ ὁδηγεῖ στὸν ἴσιο δρόμο, ἄν δὲν τὰ διδάσκει νὰ σωθοῦν ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, παρὰ μονάχα τὰ χαϊδεύει καὶ τὰ κολακεύει, τότε τὰ μισεῖ καὶ τὰ φονεύει.

                 Ἄν πάλι, ὁ σύζυγος ἀγαπᾶ τὴν σύζυγο μονάχα σαρκικά, γίνεται ὁ φονιάς της. Ἔτσι συμβαίνει μὲ κάθε γήινη, σαρκικὴ ἀγάπη.

Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΑΡΣΕΝΙΟΣ

 

Όταν διάβασα για πρώτη φορά το Αιγυπτιακό Γεροντικό, είδα τι δύναμη κρύβεται σε μία φράση εν συγκρίσει με άλλα συγγράμματα της εποχής μας. Κι αυτή ή πνευματική αξία μιας φράσεως δηλώνει τα βιώματα των Άγιων μας. Γι` αυτό ό Μέγας Βασίλειος στον 87ον Κανόνα του λέγει τα έξης: «Οποιοσδήποτε λόγος των Άγιων Πατέρων έχει κανονική ισχύ», ακόμη κι αν δεν εγράφη σαν κανόνας, διότι δεν μας έδωσαν όλοι οί άγιοι Πατέρες κανόνες. Ότι δηλαδή είπαν οί Άγιοι είναι αληθινό και αιώνιο.

1. Πώς πρέπει να συμμετέχει ένας διανοούμενος στην ζωή της Εκκλησίας και ποια πρέπει να είναι ή προσφορά του;
Να συμμετέχει, όπως ένας μη διανοούμενος, να συμμετέχει με ταπείνωση στην χριστιανική διδασκαλία, να λαμβάνει μέρος στην Λειτουργία μέχρι το τέλος, να εξομολογείται κι αυτός, όπως ό κάθε χριστιανός. Δεν μας ενδιαφέρει άμεσα, εάν είναι διανοούμενος ή όχι. Δεν έχει τόσο ενδιαφέρον εάν γνωρίζω τα βάθη της Άγιας Τριάδος, εάν δεν έχω την αγία Τριάδα στην καρδιά μου. Μπορεί να είναι κι ένας αγράμματος και να έχει την Άγια Τριάδα στην καρδιά του.

2. Με ποια αρετή και με ποιο δρόμο μπορεί να βοηθήσει ό διανοούμενος στην κατάρτιση των μελών της εκκλησίας;
Υπάρχει μία και μόνη οδός: ή ταπείνωση. Πολύ ωραίο έργο είναι να μάθη να εξηγεί τις χριστιανικές διδασκαλίες, αλλά να επιζητεί από τον Θεό με κάθε τρόπο ταπείνωση και υποταγή.
Δεν τον λέγω εγώ αυτό τον λόγο. Τον είπαν άλλοι, πριν από μένα, οι όποιοι είχαν πνευματικά βιώματα και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν έγκειται ή αξία του ανθρώπου στην συσσώρευση γνώσεων και επιστημών, αλλά -είμαι υποχρεωμένος να το ειπώ- στην ταπείνωση, επειδή όσο περισσότερο ταπεινώνεται ό άνθρωπος τόσο ευκολότερα λύνονται τα πολλά του προβλήματα. Όμως είναι πολύ δύσκολο, ένας διανοούμενος να δεχθεί να αγωνιστή για να ζήση τα βιώματα της προσευχής. Άλλα και από τον μορφωμένο ζητεί ή κοινωνία μας μία σωστή και πνευματική παρουσία, διότι δεν ημπορούμε να διαλύσουμε τις αξίες, τους βαθμούς και τις διακρίσεις. Λέγει ακόμη ένας άγιος Πατήρ ότι ή ρίζα όλων των κακιών είναι ή αγραμματοσύνη. Και έχει δίκαιο. Άλλα εδώ γίνεται λόγος για την επιστήμη της σωτηρίας και όχι την θεωρητική επιστήμη, την διανοητική- διότι μπορείς ακόμη και με τον Χριστό στο χέρι- να καταδικαστείς!
Ό διανοούμενος να είναι πεπεισμένος ότι ό θεός του έδωσε την δύναμη να γραφή, ότι γράφει. Το συνδυάζω εδώ με τον Χριστό, ό όποιος αν θα γινόταν πιο σεβαστός από τους ανθρώπους, θα τους κρατούσε σε μία στάση περισσότερα πνευματικής έγρηγόρσεως και εσωτερικού Αγώνος. Ό ίδιος λέγει: «άνευ εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν». Τελείωσε! «Εγώ ειμί ή Άμπελος, υμείς τα κλήματα». Εσείς είσθε οι βλαστοί. Πώς θα μπορούσαν να γίνουν οι βλαστοί, εάν δεν υπήρχε ή άμπελος; Ό Χριστός είναι έντιμος και θα μας βοηθήσει πολύ, διότι το τελικό αποτέλεσμα είναι τα κλήματα να καρποφορήσουν. Συνεπώς, ό σκοπός σου είναι και σκοπός Του και ό σκοπός Του είναι και σκοπός σου. Δυστυχώς το έργο αυτό περνά από τους ανθρώπους απαρατήρητο. Ό άνθρωπος λέγει ότι αυτός «κάνει». Λέγει στην αλαζονεία του: «"Έκανα, διόρθωσα...». Το έτος 490 στην πόλη Καρθαγένη της βορείου Αφρικής έγινε μία τοπική σύνοδος. Στο κανόνα 124 είναι γραμμένο το έξης: Όποιος λέγει ότι μπορεί να κάνη κάτι, χωρίς τον Χριστό, να έχει το ανάθεμα.
Βλέπετε πόση προσοχή δίνει ή Εκκλησία σ` αυτό το χωρίο; Διότι, εάν συ γνωρίζεις ότι ό Θεός σε βοηθεί, τότε εσύ πάντοτε παρών, διότι, οπού εσύ, είναι μαζί σου και ό Θεός ως δια των θείων και άκτίστων ενεργειών του πανταχού παρών. Και εάν ενδεχομένως έλθει ξαφνικά ό θάνατος, ό Θεός θα σε πάρει στην κατάσταση πού σε βρήκε• θα σε μακαρίζει ή θα σε καταδικάζει. Έτσι και ό διανοούμενος, εκεί πού βρίσκεται, να πιστεύει ακράδαντος ότι αυτό πού κάνει, το κάνει με την Χάρι του Θεού, ότι ό Θεός τον βοηθεί. Δεν του ζητεί να κάνει χιλιάδες μετάνοιες. Του ζητεί όμως να έχει μία πνευματική παρουσία στον τόπο πού ζει. Κάθε στιγμή μπορεί να γίνει χρόνος και κάθε στεναγμός να είναι μία προσευχή. Αυτά για τον Θεό! Υπάρχει ό μοναχικός κόσμος πού ξεχωρίζει από τον κόσμο των λαϊκών, παρ' όλο πού μοναχός σημαίνει χριστιανός αγωνιζόμενος για την τελειότητα. Διότι ό Θεός δεν έκανε ειδικές προσευχές για τους μοναχούς. Όμως ό μοναχικός βίος δεν μπορεί να περικλειστεί μόνο σ` αυτά τα λόγια μου, ούτε περιέχετε« μέσα σε μία φιλοσοφία. Ευρίσκεται πέρα από κάθε κατανόηση, διότι είναι μία συνεχής μάχη με τον Θεό. Ό άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό με την ελεύθερη βούληση με λογική και με συναίσθημα. Επομένως, όταν πηγαίνει στο μοναστήρι με την θέληση σου, είσαι σε πάλη με τον
Δημιουργό, ό Όποιος σε άφησε στην ελεύθερη θέληση σου Και τότε πρέπει να νικάς με κάθε τρόπο και αυτός ό αγώνας σου πολύ αρέσει στον Θεό. Όπως ό Ιακώβ επάλειφε με τον Θεό και τον νίκησε, με την έξης έννοια: Πρέπει να χάσης τον εαυτόν σου για να τον βρεις! Πρέπει με κάθε θυσία να διαμόρφωσης μία αγγελική προσωπικότητα. Ομιλώ τώρα για μοναχούς, αλλά δεν απαγορεύεται και στον λαϊκό να λεπτύνεται, στην συνείδηση του, όσο ημπορεί περισσότερο.
Μ' αυτό τον τρόπο, κύριε επιστήμων, πρέπει να δώσεις το παρόν σου στον Θεό, να έχεις μέσα στον νου σου στιγμές αυτογνωσίας και να λέγεις: «Κύριε, συγχώρεσε με...». Κι αυτό είναι πολύ μεγάλο έργο. Εγώ δεν σου ζητώ χίλιες μετάνοιες, αλλά σ' ερωτώ: Γιατί παραμένεις ράθυμος και κοιμάσαι χωρίς να λέγεις έστω μία φορά: «Κύριε και Θεέ μου, φρόντισε Εσύ για μένα, διότι εγώ με τα μυαλά πού έχω απέτυχα στην ζωή μου!»... Κάθε άτομο με τον τρόπο του θα πρέπει να διατήρηση μια σχέση με τον Θεό.
Εάν μ' ερωτούσε κάποιος να του ειπώ με μία λέξη τι είναι πολιτισμός, θα του απαντούσα: Αρμονία! Εάν μ' ερωτούσε κάποιος άλλος πιο απαιτητικός να του πω: Τι είναι Άγια Γραφή, θα του απαντούσα: Αρμονία! Έτσι λοιπόν, εάν είσαι σοφός, διατήρησε μ' Εκείνον πού σε δημιούργησε αρμονία.

3. Τι να κάνουμε με τους φιλοσόφους;
Οι φιλόσοφοι, επί του παρόντος για να μιλήσω λίγο σκληρά, δεν δημιούργησαν τίποτε παρά μερικές έννοιες, αλλά δεν έλυσαν κανένα πρόβλημα.

4. Χάλασαν πάρα πολύ;
Όχι, δεν χάλασαν προσπαθούμε να αγαπούμε κι αυτούς, διότι ομιλούν πολύ ωραία, ακόμη κι αν είναι μπροστά στα γεγονότα.

5. Είναι κάπως ωφέλιμοι;
Ένα είναι, όπως λέγει και ό Κάντ. «Για δύο έργα γεμίζει ή ψυχή από θαυμασμό: από τον έναστρο ουρανό επάνω από το κεφάλι μου και από τον ηθικό νόμο του ανθρώπου!» Αυτό το λέγει ένας μεγάλος φιλόσοφος.
Επομένως, μ' αυτό σημαίνει ότι, τελικά αυτός ξεπέρασε μια ολόκληρη σειρά από έργα καθέδρας (κουλτούρας) για τον κόσμο, ό όποιος επιθυμεί να τον ακούει λέγοντας τέτοια σοφά λόγια. Άλλα ένας αληθινός χριστιανός βάζει το χέρι στην σκηνή, στέκεται μέσα στην σκηνή και όχι μόνο τα θαυμάζει. Όποτε, ιδού τι σημαίνει να ζεις εν Χριστώ.

6. Πώς βλέπετε την συμπαράσταση της Εκκλησίας στα προβλήματα της κοινωνίας;
Λέγω κι εγώ αυτό πού λέγει κάποιος: «Πάτερ, πότε να πάμε στην εκκλησία; Όταν κτυπούν οι καμπάνες».
Πρώτ' απ' όλα πρέπει να κάνουμε γνωστή στους ανθρώπους την χριστιανική διδασκαλία, διότι μας λέγει και ό Απόστολος Παύλος, ότι «ή πίστης δι` ακοής έρχεται».
' Αλλά αναρωτιέμαι: Γιατί δεν γνωρίζει την διδασκαλία του Χριστού ό άνθρωπος του εικοστού αιώνος; Δεν άκουσε κανείς το κτύπημα των καμπάνων; Οι καμπάνες δεν κτυπούν για διασκέδαση. Κτυπούν για κάποιο έργο πνευματικής φύσεως, το όποιον μας τραβά την προσοχή. Καλούν τους ζωντανούς, κλαίνε τους νεκρούς και σκορπίζουν τους δαίμονες.
Πέρασαν από το μυστήριο του Βαπτίσματος και τώρα θέλουν να κάνουν μία ανεύθυνη ζωή. Να προσέχουν σ` αυτό πού κηρύσσει ή Εκκλησία. Να πηγαίνουν εκεί και να ακούουν το Ευαγγέλιο, όπως και οι άλλοι χριστιανοί επειδή έχουμε ελευθερία, μήπως πρέπει να τρώνε από τον απαγορευμένο καρπό; Όχι! Έχουμε ορισμένες εντολές, οί όποιες μας κρατούν σε κάποια εγκράτεια εν όψει της ψυχικής μας αρμονίας.

7. Μου φαίνεται ότι 0 ατομισμός είναι μία αρρώστια της κοινωνίας μας. Προσβάλλει ακόμη και τους πιστούς χριστιανούς;
Ναι. Είναι ένα μεγάλο ελάττωμα στην ιστορική στιγμή πού ζούμε. Όμως δεν θέλω να πιστεύω ότι αυτό είναι αθεράπευτο.
Ό ατομικισμός δεν έκανε άλλο τίποτε, παρά να απομόνωση έναν από τους βασικούς σκοπούς της δημιουργίας του ανθρώπου. Ό άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για τον εαυτό του, αλλά για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι την τραγωδία ολοκλήρου της ανθρωπότητας πρέπει να την ζήση κανείς σαν μια δική του δυστυχία. Φέρουμε κι εμείς μια ευθύνη και γι` αυτούς πού είναι δίπλα μας.
Αυτή είναι ή έννοια της χριστιανικής αγωγής σχετικά με την δημιουργία, την οποία πρέπει να γνωρίζουμε. Από την στιγμή πού ό άνθρωπος απομονώνεται, κάνει ένα ημισυνεταιρισμό με τον διάβολο, διότι ακούει μόνο τους εδικούς του λογισμούς.
Το πρωταρχικό έργο στην χριστιανική αντίληψη είναι ή θυσία• ή προϋπόθεσης για να σωθείς, παράλληλα να φωτιστείς για να ξέρης έτσι να θυσιάζεσαι.
Ό Απόστολος Πέτρος στην Μεταμόρφωση του Χρίστου το είπε: «Κύριε, καλόν εστίν ημάς ώδε είναι. Ποιήσομεν τρεις σκηνάς...» (Ματθ. 17, 4). Νόμιζε κανείς ότι ήθελε να ένωση την γη με τον ουρανό. Όμως ο Σωτήρ του είπε: «Καλά Πέτρε• τι κάνουμε όμως με την θυσία του Γολγοθά»; Μία ομοιότητα με την ιδέα της θυσίας έχουμε και με το κερί. Ένα φυτίλι για να φώτιση πρέπει να ανάψει. προϋπόθεσης για να φώτισης είναι να θυσιαστείς. Αυτή είναι ή εξήγησης του κεριού ή του κανδηλιού. Και εάν δεν ξέρουμε να θυσιαζόμαστε, μένουμε στον τόπο.
Ό ατομικισμός είναι μία απώλεια χρόνου, ζωής και αιωνιότητας. Ατομικισμός σημαίνει να απομονωθείς από τον Δημιουργό σου και να πάρεις τα άκρα, ενώ τα άκρα, όπως ξέρουμε, είναι του διαβόλου, όπως λέγουν οί Άγιοι Πατέρες.

8. Πώς εξηγούμε την έλλειψη πρωτοβουλίας και την αδράνεια των ανθρώπων σήμερα στην Εκκλησία;
Ή αφεντιά σας μην επηρεάζεστε από μερικά λάθη για να δημιουργήσετε απ' αυτά ένα πρόβλημα και μία ερώτηση. Διότι εγώ, όταν ήλθε ό καιρός να πάω στο μοναστήρι πριν 50 χρόνια, ήθελαν να μ` εμποδίσουν πολλά άτομα• μάλιστα ένας άπ' αυτούς με μεγάλο όνομα, υπουργός των Θρησκειών τότε, λέγοντας μου ότι στο μοναστήρι υπάρχουν πτώσεις και καταπτώσεις διάφορες. Όμως εγώ του απήντησα ότι πηγαίνω στο μοναστήρι για τον Χριστό. Δεν μ' ενδιαφέρει τι είναι εκεί, αλλά ή διδασκαλία της Γραφής πού λέγει: «Πάς ός αφήκεν...πατέρα ή μητέρα, ή γυναίκα ή τέκνα... εκατονταπλασίονα λήψεται και ζωήν αιώνιων κληρονομήσει». (Ματ. 19,29). Συναντήθηκα μ' αυτούς μετά από δέκα χρόνια. Μ' ερώτησαν: «Τι είδες εκεί; ότι είπατε εσείς έχει βρήκα, αλλά δεν περίμενα να βρω και αγίους,
Συνεπώς, το σημείο προσανατολισμού είναι ή χριστιανική διδασκαλία, είναι οι άγιοι του Θεού, οι όποιοι είναι όμοιοι μας, αλλά χωρίς ελαττώματα και πάθη. Εάν και άγγελοι ακόμη έπεσαν, απόστολοι ήσαν και μερικοί έπεσαν, δεν σημαίνει ότι αυτές οι πτώσεις χαρακτηρίζουν την σωτηριώδη διδασκαλία του Σωτήρος μας Χριστού. Άλλα, εάν είσαι έξυπνος, μπορείς πολλά να διδαχθείς από τις πτώσεις, διότι σε οδηγούν στην μετάνοια ή θα μπορείς να αντιληφθείς πώς, πλαγίως ό διάβολος δίνει μαρτυρίες για τον Θεό, μέσω των πειρασμών. Διότι ή ίδια ή ύπαρξης του αποδεικνύει την ύπαρξη του Θεού για την οποία δεν θέλει αυτός να γνωρίζουν και πιστεύουν οι άνθρωποι. Διότι και τώρα ακόμη λέγουν μερικοί ότι δεν υπάρχει Θεός.
Πώς να τολμήσουμε να χαρακτηρίσουμε εμείς ένα άνθρωπο, ό οποίος τολμά και λέγει τέτοια λόγια; Αλλ' όμως ό Θεός τον υπομένει...

9. Πιστεύετε ότι μπορεί να ζήση κάποιος μια ζωή εντελώς μακριά από τον Θεό;
Δεν είναι δυνατόν! Μακριά από την Εκκλησία δεν υπάρχει τίποτε, δεν υπάρχει σωτηρία. Δεν υπάρχουν παρά αποτυχίες και, αν θέλεις να το ειπώ, εκτός Εκκλησίας, υπάρχει μόνο ή κόλαση. Εάν εσείς προσφέρετε όλες τις σκέψεις σας στην υπηρεσία του Θεού, τότε πράγματι είσθε ό άνθρωπος του Χριστού, ό άξιος άνθρωπος της Εκκλησίας. Και για να είσαι άνθρωπος του Χριστού, είναι ανάγκη να γνωρίζεις αληθινά να ταπεινώνεσαι. Ας μη πιστέψει κανείς ότι χωρίς την ταπείνωση θα λαβή, έστω και λίγο την ευφροσύνη του παραδείσου και τις αιώνιες ευτυχίες. Δεν υπάρχει, αγαπητοί μου, δυνατότητα. Και τελικά, αν ζήσης όσο τον δυνατόν μια χριστιανική ζωή, της αγάπης και ταπεινώσεως του Χριστού, ήδη είσαι στην αιωνιότητα της μακαριότητας, ήδη ιχνογραφείται ορατά πλέον μέσα σου , ή βασιλεία του Θεού.
Εμείς δεν πρέπει να ομιλούμε για την αιώνια βασιλεία του μέλλοντος, αλλά πρέπει να ομολογούμε και να γνωρίζουμε αισθητά ότι αυτή ή μακαριότης υπάρχει μέσα μας. Άλλα πάνω απ' όλα, δεν πρέπει να σκεπτώμεθα στην σωτηρία, αλλά πώς θα κατακτήσουμε τον Θεό μέσα μας, πού πραγματοποιείται δια μέσου της ταπεινώσεως, και τότε έχουμε εξασφαλίσει την σωτηρία μας.

10. Πώς βλέπετε την πρόοδο του πολιτισμού μας σήμερα;
Άλλο πράγμα είναι πολιτισμός και άλλο πράγμα είναι χριστιανικό βίωμα. Όμως, ένας πολιτισμένος άνθρωπος μπορεί ευκολότερα να προσαρμόζεται στην χριστιανική διδασκαλία, ή οποία είναι τόσο δεδικαιωμένη, έχει μια μεγάλη αρμονία και τόσα επιχειρήματα, ώστε δεν ημπορείς να μην την πιστέψεις.
Πρόσεξε, λέγεται ότι ό ρωμαϊκός λαός ήταν πολύ δίκαιος, δημιουργικός, κατακτητικός και πολιτισμένος. Πριν από την έλευση του Σωτήρος είχαν νίκες αυτοί οι Ρωμαίοι, να ειπώ έτσι, για να προετοιμαστεί όλος σχεδόν ό τότε κόσμος να δεχθεί την εξαιρετική χριστιανική διδασκαλία, διότι αυτοί ήσαν πιο πολιτισμένοι από τους άλλους λαούς.
Συνεπώς, ό πολιτισμός παίζει ένα θετικό ρόλο, αλλά όχι σωτήριο. Και αυτός διδάσκει να μη κλέπτη κάποιος, να είναι... παρ` όλα αυτά όμως οι αμαρτίες έφθασαν στο σημείο τους μέσα σ' αυτό τον πολιτισμό, διότι δεν υπήρχε ή χριστιανική εγκράτεια.
Ό πολιτισμός πρέπει να είναι βοηθητικό, διότι υπήρξαν λαοί δίκαιοι, αλλά όχι και δυνάμενοι να σώσουν άλλους ή να σωθούν οι ίδιοι από την αμαρτία και το κακό πού τους βασάνιζε. Μου αρέσει να περπατώ στον δρόμο με σένα, διότι ξέρω ότι δεν θα με κλέψεις, δεν θα με εγκατάλειψης, διότι ξέρω ότι είσαι άνθρωπος πολιτισμένος.
Βλέπετε κι εσείς ότι ή Χριστιανική Εκκλησία δεν διδάσκει μόνο, αλλά και αγιάζει! Διότι σε προτρέπει όχι μόνο να κατάκτησης την γη, αλλά την Βασιλεία των ουρανών.
Ό εκσυγχρονισμός δεν είναι ένοχος, διότι εσύ είσαι τεμπέλης και δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να είσαι με τα πούπουλα στο κρεβάτι και να προσεύχεσαι στον Χριστό και είσαι το ίδιο μ' αυτόν πού κοιμάται στην σανίδα.
Δεν συστήνω τον υπερβολικό εκσυγχρονισμό, διότι μπορεί να σε οδήγηση στην ραθυμία, την οκνηρία και στα ελαττώματα.
Να γνωρίζεις ότι οι πόνοι σε λεπτύνουν περισσότερο και σε κάνουν άξιο του χριστιανικού σου ονόματος. Τελικά σε κάνουν άνθρωπο αιώνιο και άξιο σωτηρίας.

11. Πώς βλέπετε την ανάμιξη ενός χριστιανού στην πολιτική της χώρας του;
Στο ερώτημα σας φαίνεται ότι ή πολιτική για ένα χριστιανό είναι λάθος. Όμως δεν είναι καθόλου λάθος. Πολιτική σημαίνει να κρατάς στο χέρι σου μια ζυγαριά και να κρίνεις πάντοτε τα πράγματα με δικαιοσύνη. Οι περισσότεροι χριστιανοί στην πολιτική είναι πολύ καλοί, κι έχουν συνείδηση της αληθείας.

12. Μπορείτε να μας πείτε ποιες είναι οι συνέπειες του ευσεβισμού στην Εκκλησία;
Αγαπητέ μου, ή Εκκλησία δεν μπορεί να είναι νικημένη με την ανδρεία της πίστεως των χριστιανών της, στις οποίες περιστάσεις και ιστορικές στιγμές παρουσιάσθηκαν. Είναι ανίκητη μέχρι το τέλος των αιώνων. Μακάριος είναι εκείνος πού αντιλαμβάνεται αυτό το πράγμα, οπότε και μπορεί να σώσει την ψυχή του. Ω και να γνωρίζατε την αξία του ανθρώπου την οποία του χάρισε ό Θεός! Δεν πρέπει να κοιτάξει κανείς και να δημιουργήσει απόψεις ή προσανατολισμούς από αρνητικά στοιχεία, τα όποια υπάρχουν παντού. Υπάρχουν χιλιάδες αιρέσεις, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ή Ορθόδοξη Εκκλησία, δηλαδή ή Εκκλησία της Αληθείας, δεν θα νικήσει.

13. Νομίζετε ότι ό ευσεβισμός θα μπορούσε να είναι μία αιρετική ομάδα ανθρώπων;
Ή αφεντιά σας πρώτ' απ' όλα ασχοληθείτε με τις ψυχές σας και μην καταγράφετε τα ελαττώματα εδώ κι εκεί των ανθρώπων. Διότι μας λέγει ό Σωτήρας μας Χριστός. «Πάντα όσα αν ειπώσιν υμίν τηρείν τηρείτε και ποιείτε, κατά δε τα έργα αυτών μη ποιείτε...» (Ματθ. 23, 3). Και μ' αυτό τον λόγο Του δεν ήθελε να μας πει να σταματήσουμε την ζωή μας, επειδή βλέπουμε άλλων τα πάθη και τις αδυναμίες. Είναι πρόβλημα δικό τους. Πρέπει να συνηθίσετε να ελέγχετε την ιδιωτική σας ζωή. Πρέπει να λέγουμε όλοι ότι αυτές οι τραγωδίες πού ζει ό κόσμος οφείλονται και σε προσωπικά μας ελαττώματα και αμαρτίες. Την τραγωδία της ανθρωπότητας πρέπει να την κλαίμε σαν δική μας προσωπική δυστυχία. Δεν πρέπει να κρίνουμε, διότι είναι πολλές οι αδυναμίες και οί αιτίες. Επί πλέον, όταν εσύ βλέπεις αυτά τα έργα, μπορείς να κρίνεις υποκειμενικά. Διότι συμβαίνει να λάβει κάποιος μια απόφαση για την επίλυση μιας υποθέσεως, την οποία εσύ δεν γνωρίζεις άμεσα, και βλέποντας το έργο να μην αντιλαμβάνεσαι την τακτική πού εκείνος χρησιμοποιεί για να σώσει την κατάσταση. Όποτε τον έκρινες αρνητικά.

14. Τι μπορείτε να μας πείτε για την δυνατότητα κριτικής μέσα στην Εκκλησία. Υπάρχει εποικοδομητική κριτική στην Εκκλησία;
Ή λέξης κριτική δεν σημαίνει παρά να κρίνεις κάποιον. Ή κριτική όμως προσδιορίζει το έργο.
Την αλήθεια πρέπει να υπερασπίζεται ό χριστιανός με κάθε τρόπο. Διότι, ακόμη και για ένα κληρικό, πού δεν θα υπεστήριζε την αλήθεια -μιλώ για την ορθόδοξη και σωτηριώδη αλήθεια- μπορεί να τον αντιμετωπίζει κανείς, όχι πλέον σαν κληρικό ορθόδοξο, αλλά σαν αιρετικό, προκειμένου για την αλήθεια.
Επιτρέπεται ή κριτική όχι όμως ή κρίσης... Κοιτάζεις με τα μάτια σου τον άλλο και δεν κοιτάζεις τον εαυτό σου!...
Το μυστήριο της σωτηρίας του ανθρώπου για κάθε άνθρωπο επιτελείται επί του σταυρού, με την έννοια ότι ό σταυρός είναι ή μεγαλύτερη δωρεά επί της γης. Προσφέρεις θυσία στον Χριστό, όταν δεν κρίνεις εκείνον πού είδες ότι έσφαλλε. Ενώ εάν εισέλθεις στην εκκλησία πού είναι ή Χάρις του Θεού και κρίνεις τον ιερέα, έσφαλες πικρώς! Να συνηθίζετε όλοι να βλέπετε εκεί τον Χριστό να λειτουργεί και όχι έναν άνθρωπο. Έτσι δεν θα κρίνετε.
Ολόκληρη ή τραγωδία της ανθρωπότητας εξαρτάται από την δυστυχία της δικής μας ζωής. Εάν υπάρχει αγάπη, μας ανταποδίδεται αγάπη και δεν παίζουμε πλέον άλλο. Εάν είμαι άνθρωπος, είμαι άνθρωπος με καρδιά, με χέρια και με δάκτυλα! Δεν έχει κανείς δικαίωμα να ακρωτηριάζει τον συνάνθρωπο του, διότι έμμεσα κρίνει τον Δημιουργό. Ή χριστιανική διδασκαλία σέβεται την ακεραιότητα της ανθρωπινής ύπάρξης. κρίσης σημαίνει να εμποδίσεις την πρόοδο της ζωής σου.

15. Μερικοί λέγουν ότι δεν ευθύνονται παρά μόνο για τα προσωπικά τους αμαρτήματα. Τι έχετε να μας πείτε Γέροντα;
Δεν μ' ενδιαφέρει τι λέγουν οι άλλοι. Μόνο ό Χριστός μ' ενδιαφέρει τι λέγει. Και ό Χριστός λέγει: «Αγαπάτε αλλήλους» (Ίωάν. 13,34) και «Αγαπάτε τους εχθρούς υμών, ευλογείτε τους καταρωμένους υμάς...» (Ματθ. 5,44). Αυτή είναι ή απάντησης.
Όσο «σπυριάρης» και να είναι ό Ιερεύς, έχει την χάρι να λύνει και να δένει. Πρέπει με κάθε τρόπο να αποφεύγουμε να κρίνουμε τον κλήρο. Ή Εκκλησία πρέπει να χαρακτηρίζεται από τα λεγόμενα του Σωτήρος. Κανένας δεν ξεκίνησε να υπηρέτηση την διδασκαλία του Σωτήρος χωρίς την άδεια και την κλίση του Σωτήρος. Αλλά, ιδού στον δρόμο συνέβησαν πολλά γεγονότα: ένας Πέτρος τον αρνήθηκε, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ή χριστιανική διδασκαλία δεν είναι αληθινή. Άλλα ό Πέτρος σηκώθηκε από την πτώση του και αποκαταστάθηκε στην προ της πτώσεως του θέση και αξίωμα.
Ό Θεός μας αγαπά περισσότερο απ' ό,τι μιας μισεί ό διάβολος! Αυτό σημαίνει για εμάς μια εξαιρετική προτροπή την οποία πρέπει να αποδεχόμαστε.
Ή αφεντιά σας να γνωρίζετε τι λέγω εγώ τώρα: Είσθε ένοχοι διότι, άλλος είναι ένοχος! Αύτη είναι ή απάντησης! Δηλαδή πρέπει να τον αγαπάς, να μη τον μισής και όσο για την ηθική του κατάσταση και την χριστιανική του διαγωγή, τον βοηθεί κι αυτόν ή Χάρις του Θεού, ακόμη και αν εσύ δεν του είπες κανένα λόγο συμβουλευτικό, άλλ' όμως είχες το κουράγιο να τον τίμησης, να τον υπομείνεις, να μη τον μισήσεις και αυτό τον βοήθησε περισσότερο από όλα. Άρχισες ν' αγαπάς τον εχθρό σου; Με κάθε τρόπο μην απομονώνεσαι. Το δάκτυλο αυτό πού είναι μικρότερο και φαίνεται για ασήμαντο αποτελεί μια αξία στην σύνθεση της σωματικής σου υπάρξεως.
Εάν προσπαθείτε να αγαπάτε τους ανθρώπους σαν τον Χριστό, τότε δεν έχετε να δείτε πάλι σφάλματα στους άλλους. Είναι κρίμα διότι, δεν πονά ή καρδιά σας για αυτόν πού έσφαλλε σε κάτι, αλλ` έχοντας καθοδηγώ τον διάβολο, βγάζετε τα πορίσματα σας ότι ό τάδε και ό τάδε έκανε το τάδε και το τάδε άξιον κολάσεως έργο. 

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ

«ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΟΣ ΑΜΒΩΝ Θ΄
ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ»

Τί λέει λοιπόν προς αυτούς; «Με είδατε να πεινώ και με θρέψατε∙ με είδατε γυμνό και με ντύσατε∙ ξένο και με περιμαζέψατε» ( Ματθ. 25, 35 ) . Στου άλλους πάλι λέει τα αντίθετα∙ καίτοι οι ίδιοι άνθρωποι ήταν και αυτοί και εκείνοι και έλαβαν τις ίδιες επαγγελίες και αυτοί και εκείνοι, τα ίδια έπαθλα είχαν ορισθή και για τους δύο, ο ίδιος πήγε και προς τους μεν και προς τους δε, με την ίδια γυμνότητα εμφανίσθηκε και προς αυτούς και προς εκείνους, με την ίδια πείνα και ως ξένος πάλι όμοια. Γιατί λοιπόν δεν υπήρξε το τέλος ίδιο; Διότι δεν άφησε η ψυχική διάθεσις∙ διότι αυτή μόνη προκάλεσε την διαίρεσι. Γι’ αυτό εκείνοι απέρχονται στην γέεννα του πυρός, ενώ αυτοί μεταβαίνουν στην βασιλεία του Θεού. Εάν όμως ήταν αίτιος των αμαρτημάτων τους ο διάβολος, δεν επρόκειτο να τιμωρηθούν αυτοί, αφού άλλος αμάρτησε και τους εξώθησε στην αμαρτία.

Είδες εδώ και αυτούς που αμάρτησαν και αυτούς που έζησαν στην αρετή; Είδες πως, όταν είδαν τους συνδούλους τους, αποστομώθηκαν;

Ας φέρουμε και σε άλλο παράδειγμα τον λόγο. Ήταν, λέει, δέκα παρθένες ( Ματθ. 25, 1-13 ) . Και εδώ πάλι η θέλησι είναι αυτή, η οποία στην περίπτωσι των μεν ενέργησε σωστά, ενώ στην περίπτωσι των άλλων έσφαλλε , ώστε να μπορέσης παράλληλα να δης και τα αμαρτήματα αυτών και τα καλά έργα εκείνων∙ η σύγκρισι τα κάνει σαφέστερα.
Και αυτές παρθένες και εκείνες παρθένες∙ και αυτές πέντε και εκείνες πέντε∙ κρατούσαν λαμπάδες και αυτές και εκείνες και περίμεναν όλες τον νυμφίο. Πώς όμως οι μεν εισήλθαν , ενώ οι άλλες δεν εισήλθαν; Διότι αυτές ήταν απάνθρωπες, ενώ εκείνες ήμερες και φιλάνθρωπες.

Βλέπεις λοιπόν πάλι ότι αιτία του τέλους γίνεται η θέλησις και όχι ο διάβολος; Είδες ότι η κρίσι διεξάγεται παράλληλα και η απόφασι βγαίνει από τα όμοια; Σύνδουλοι θα κρίνουν συνδούλους.
( Ότι εκ της ραθυμίας η κακία, ΕΠΕ 31, 110-112. PG 49, 268 )

ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος:Να είμαστε προσεκτικοί και μετά τη Θεία Κοινωνία!

«Ου φίλημά σοι δώσω καθάπερ ο Ιούδας», λέμε κάθε φορά που κοινωνούμε. Δηλαδή δεν θα μιμηθώ τον Ιούδα που μόλις κοινώνησε, αμάρτησε, (πρόδωσε με φίλημα τον Χριστό! ) . Θα πρέπει λοιπόν να είμαστε πολύ προσεκτικοί μετά τη Θ. Κοινωνία! ‘Έχουμε βάλει μέσα μας το Χριστό! Σκεφθείτε να υβρίζουμε τον πλησίον μας, να τον αδικούμε, να τον κλέβουμε! «Ενώ έχουμε φάει «αμνό», να γινόμαστε «λύκοι»! Ενώ έχουμε φάει «πρόβατο», να αρπάζουμε σαν τα λιοντάρια! Πως θα απολογηθούμε, όταν κάνουμε τέτοιες αμαρτίες , έχοντας προηγουμένως κοινωνήσει;» ( Άγιος Ι. P.G. 58: 508 ) . Μια τέτοια αμαρτία (μετά τη Θ. Κοινωνία ) ζυγίζει πολύ βαριά!

Ο Άγιος Ι. καυτηριάζει ακόμα και όσους μετά τη Θ. Κοινωνία το ρίχνουν στο κρασί και στο φαγοπότι, διώχνοντας έτσι από πάνω τους τα χαρίσματα της Θ. Κοινωνίας! «Μη ρίψης χαράν τοσαύτην, μη εκχέης, τον θησαυρόν ,μη επεισαγάγης μέθην την της αθυμίας μητέρα, την του διαβόλου χαράν, την μυρία τίκτουσαν κακά. Τον δε Χριστόν ένδον έχων τολμάς ,ειπέ μοι, τοσαύτην επεμβαλείν μέθην;» ( P.G. 61: 232 ) .

Και αν από μόνη της η τρυφή προκαλεί τον πνευματικό θάνατο ( Α  Τιμ. 5:6 ) πόσο μάλλον μετά τη Θ. Κοινωνία! «Και ει εν άλλω καιρώ τούτο γινόμενον απόλλυσι, πολλώ μάλλον μετά την των μυστηρίων κοινωνίαν». ( P.G. 61: 231 ). Έλαβες «άρτον ζωής», και κάνεις πράγματα που επιφέρουν τον θάνατο; Δεν φρίττεις, «Συ δε άρτον ζωής λαβών, πράγμα θανάτου ποιείς, και ου φρίττεις;». ( P.G. 61:231 ) . Γι’ αυτό και ο Άγιος Ι. συνιστά ακόμα και νηστεία και μετά την Θ. Κοινωνία! Γράφει: «Πριν κοινωνήσεις , νηστεύεις για να κοινωνήσεις άξια. Αφότου όμως μεταλάβεις, θα πρέπει να αυξήσεις την εγκράτεια, για να μην φανείς ανάξιος γι’ αυτό που έλαβες. Τι λοιπόν; Πρέπει να νηστεύουμε και μετά τη Θεία Κοινωνία; Καλό είναι αυτό, αλλά δεν θα σας υποχρεώνω να το κάνετε. Απλά σας συμβουλεύω να μην το ρίχνετε στο φαγοπότι και στην απληστία» ( PG 61:231) .

Ελεημοσύνη!

Ο Άγιος Ι. το θεωρεί αδιανόητο , να έχεις κοινωνήσει, και να αδιαφορείς για τον πλησίον σου! Να βλέπεις μπροστά σου το Χριστό γυμνό και πεινασμένο στο πρόσωπο του άλλου, και συ να μην του δίδεις σημασία! «Τι λέγεις; Ανάμνησιν Χριστού ποιείς, και πένητας παροράς και ου φρίττεις;» ( P.G. 61:229 ) . «Αν έκανες μνημόσυνο του παιδιού σου η του αδερφού σου, και δεν έκανες, όπως λέει το έθιμο, «τραπέζι» στους φτωχούς, δεν θα σε έτυπτε η συνείδησή σου; Όμως τώρα που γίνεται «ανάμνηση» του Δεσπότου σου και δεν κάνεις το παραμικρό!» (P.G. 229- 230 ) . «Θρέψωμεν τον Χριστόν, ποτίσωμεν, ενδύσωμεν∙ ταύτα της τραπέζης εκείνης άξια» ( P.G. 61: 232 ). Συνιστούσε μάλιστα στους πιστούς να φέρνουν τους αρρώστους στο Ναό, ώστε έχοντας (οι πιστοί) προηγουμένως κοινωνήσει, να δείχνουν αμέσως και εμπράκτως την κοινωνία τους με τον πλησίον, βοηθώντας τους αρρώστους!

Ο Άγιος Ι. έφθασε μάλιστα στο σημείο να ειπεί, πως όποιος έχει κοινωνήσει και δεν βοηθά τον πλησίον του, κάνει μεγαλύτερο έγκλημα από τον άσπλαχνο δούλο της παραβολής! ( Μτ. 18: 23-43 ). Ενώ δηλαδή ο κύριός του του χάρισε δέκα χιλιάδες τάλαντα, αυτός ( ο δούλος ) δεν ήθελε να χαρίσει στον σύνδουλό του ούτε εκατό δηνάρια! «Και ο Κύριος οργίσθηκε και τον παρέδωσε στους βασανιστές» ( Μτ. 18:34 ) . Και ο Άγιος Ι. σχολιάζει: «Γεύθηκες το Αίμα Δεσποτικόν, και δεν δίδεις σημασία στον αδερφό σου; ! Δεν άκουσες τι έπαθε αυτός που απαιτούσε τα εκατό δηνάρια; ! Ακύρωσε τη «δωρεά» που του έκανε ο κύριός του! Δεν καταλαβαίνεις πως τέτοιος είσαι και συ ακόμα και χειρότερος! Ήσουν πάμφτωχος (από αρετές) «μυρίων γέμων αμαρτημάτων», και όμως ο Θεός σου συγχώρησε τις αμαρτίες σου, και σε δέχθηκε στην «Τράπεζά» Του. Και συ ούτε καν συγκινήθηκες , ώστε να γίνεις πιο φιλάνθρωπος προς τον πλησίον! Λοιπόν τίποτε άλλο δεν απομένει και για σένα, παρά να σε παραδώσουν στους βασανιστές!» ( P.G.61, 230 , ελεύθερη απόδοση ).

Ο «δίσκος» στις εκκλησίες

Ήδη στην πρώτη Εκκλησία μετά τη μετάληψη των αχράντων μυστηρίων έβγαινε «δίσκος» υπέρ των πτωχών. Και ο «προεστώς» «διαμοίραζε» τα χρήματα, είτε στις χήρες, η στα ορφανά, η στους φτωχούς, η στους φυλακισμένους, η στους ξένους, η στους αρρώστους». ( Άγιος Ιουστίνος , P.G. 6:429, & A Κορ. 16:2 -8 & Ρωμ. 15:23- 30 ) . Θα θυμούνται οι παλαιότεροι πως ο δίσκος στην εκκλησία έβγαινε αμέσως μετά τον «καθαγιασμό» , στο «Άξιον Εστί», λίγο δηλαδή προ της Θ. Κοινωνίας. Είχε και αυτό τη σημασία του: Τώρα που ο Χριστός θα σου «δώσει» το Σώμα Του, δώσε και συ «κάτι»!

ΚΗΡΥΓΜΑ, ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΤΩΝ ΠΡΟΕΣΤΩΤΩΝ

ΟΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΕΡΕΙΣ ΟΦΕΙΛΟΥΝ ΝΑ ΚΗΡΥΤΤΟΥΝ ΕΙΣ ΤΟΝ ΛΑΟΝ ΤΟΝ ΛΟΓΟΝ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ
«Ὅτι δεῖ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτας, ἐν πάσῃ μὲν ἡμέρᾳ, ἐξαιρέτως δὲ ἐν ταῖς Kυριακαῖς, πάντα τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν ἐκδιδάσκειν τοὺς τῆς εὐσεβείας λόγους, ἐκ τῆς θείας γραφῆς ἀναλεγομένους τὰ τῆς ἀληθείας νοήματά τε, καὶ κρίματα, καὶ μη παρεκβαίνοντας τους ηδη τεθεντας ορους, ή την εκ των θεοφορων πατερων παραδοσιν. Aλλα και ει γραφικος ανακινηθειη λογος, μη αλλως τουτον ερμηνευετωσαν, ή ως αν οι της εκκλησιας φωστηρες και διδασκαλοι, δια των οικειων συγγραμματων παρεθεντο·και μαλλον εν τουτοις ευδοκιμειτωσαν,ή λογους οικειους συνταττοντες· ἵνα μή, έστιν ὅτε, πρὸς τοῦτο ἀπόρως ἔχοντες, ἀποπίπτοιεν τοῦ προσήκοντος.διὰ γὰρ τῆς τῶν προειρημένων πατέρων διδασκαλίας, οἱ λαοὶ ἐν γνώσει γινόμενοι τῶν τε σπουδαίων καὶ αἱρετῶν,καὶ τῶν ἀσυμφόρων καὶ ἀποβλήτων, τὸν βίον μεταρρυθμίζουσι πρὸς τὸ βέλτιον, καὶ τῷ τῆς ἀγνοίας οὐχ ἁλίσκονται πάθει, ἀλλὰ προσέχοντες τῇ διδασκαλίᾳ,ἑαυτοὺς πρὸς τὸ μὴ κακῶς παθεῖν παραθήγουσι, καὶ φόβῳ τῶν ἐπηρτημένων τιμωριῶν τὴν σωτηρίαν ἑαυτοῖς ἐξεργάζονται». (Κανόνας ΙΘ ΣΤ Οικουμενική Σύνοδος),