Κήρυγμα γιά τήν ἑορτή τῶν Θεοφανείων

Ἁγίου Ἰωάννη Μαξίμοβιτς:

-Κήρυγμα γιά τήν ἑορτή τῶν Θεοφανείων

(Ἀπό το βιβλίο: Ὁ Ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, ἅγιος Ἰωάννης Μαξίμοβιτς, ἐκδ. Μυριόβιβλος, σσ. 285-287)

————————————————————

Σήμερα οἱ οὐρανοί ἀνοίγουν καί ἡ φωνή τοῦ Θεοῦ Πατέρα ἀκούγεται:
«οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός».

Τό Ἅγιο Πνεῦμα κατέρχεται πάνω στόν Σωτήρα τοῦ κόσμου, ὁ Ὁποῖος στέκεται στόν Ἰορδάνη γιά νά ἐπιβεβαιώσει ὅτι πράγματι Αὐτός εἶναι ὁ ἐνσαρκωμένος Υἱός τοῦ Θεοῦ.

Ἡ Ἁγία Τριάδα εὐκρινῶς φανερώνεται καί ἀποκαλύπτεται στόν κόσμο.
Τά ὕδατα τοῦ Ἰορδάνη καθοσιώνονται καί ταυτόχρονα ὅλα τά ὕδατα τῆς δημιουργίας, ἡ ἴδια ἡ φύση τοῦ ὕδατος. Τό ὕδωρ παρέχει τή δύναμη γιά νά ἐξαγνιστεῖ ὄχι μόνο τό σῶμα, ἀλλά καί ὁλόκληρη ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου· νά ἀναγεννηθεῖ ὁ ὅλος ἄνθρωπος σέ μιά καινή ζωή μέσω τοῦ Βαπτίσματος.
Μέσω τοῦ ὕδατος ὁλόκληρη ἡ φύση ἐξαγνίζεται· ἀπό τό ὕδωρ ἐξῆλθε ὁ κόσμος· τό ὕδωρ διεισδύει παντοῦ, διαποτίζει τά πετρώματα σέ κάθε μέρος τῆς γῆς ζωοποιώντας τά πάντα στή φύση. Χωρίς αὐτό οὔτε ζῶα οὔτε φυτά μποροῦν νά ὑπάρξουν.
Τά ὕδατα καθαγιάζονται καί μέσω αὐτῶν ὁλόκληρος ὁ κόσμος, σέ προετοιμασία τῆς ἀναγέννησης τῆς μέλλουσας αἰώνιας Βασιλείας τοῦ Θεοῦ.
Κάθε χρόνο αὐτή τήν ἡμέρα ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ ἀποκαλύπτεται, ἐπα- ναλαμβάνοντας καί ἐπιβεβαιώνοντας ὅ,τι ἐπιτελέστηκε κατά τό Βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ. Ξανά οἱ οὐρανοί ἀνοίγουν, ξανά τό Ἅγιο Πνεῦμα  κατέρχεται. Δέν τό βλέπουμε μέ τά σωματικά μας μάτια, ἀλλά αἰσθανόμαστε τήν ἐνέργειά Του. Κατά τήν τελετή τοῦ Ἁγιασμοῦ, τά ὕδατα, τά ὁποῖα καθαγιάζονται ἀπό τό γεγονός τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, μεταμορφώνονται· γίνονται ἄφθαρτα καί διατηροῦν τήν ἐνέργειά τους γιά πολλά χρόνια. Ὁ καθένας μπορεῖ νά τό ἀντιληφθεῖ αὐτό – πιστοί καί ἄπιστοι, σοφοί καί ἀγράμματοι.

              Ἀπό ποῦ, ὅμως, τά ὕδατα ἀποκτοῦν αὐτή τήν ἰδιότητα;

Εἶναι ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος! Ἐκεῖνοι πού μέ πίστη πίνουν αὐτά τά ὕδατα καί χρίονται μ’ αὐτά λαμβάνουν ἀνακούφιση καί θεραπεία ἀπό πνευματικές καί σωματικές ἀρρώστιες. Οἱ κατοικίες καθαγιάζονται μέσω αὐτῶν τῶν ὑδάτων, ἡ δύναμη τῶν δαιμόνων καταστέλλεται, ἡ θεία Χάρη κατέρχεται σέ ὁ,τιδήποτε ραντίζεται μέ τά ὕδατα αὐτά. Μέσω τῆς καθοσίωσης τῶν ὑδάτων ἡ θεία Χάρη ξανά παρέχεται σέ ὁλόκληρο τόν κόσμο, καθαίροντάς τον ἀπό τίς ἁμαρτίες πού ἔχουμε διαπράξει καί προ-φυλάσσοντάς τον ἀπό τίς μηχανορραφίες τοῦ διαβόλου.
Σήμερα, τό Ἅγιο Πνεῦμα, μέ τήν κάθοδό Του στά ὕδατα ὅπου βυθίζεται ὁ σταυρός τοῦ Κυρίου, κατέρχεται σέ ὁλόκληρη τή φύση, ἐκτός ἀπό τόν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος δέν τό ἐπιθυμεῖ.
Ἄς ἀνοίξουμε τίς καρδιές μας καί τίς ψυχές μας γιά νά λάβουμε Ἐκεῖνον καί μέ πίστη ἄς ἀναφωνήσουμε ἀπό τά βάθη τῆς ψυχῆς μας:

                  «Μέγας εἶ Κύριε, καί θαυμαστά τά ἔργα σου, 

       καί οὐδείς λόγος ἐξαρκέσει πρός ὕμνον τῶν θαυμασίων σου».

Ο Μέγας Αγιασμὸς

Ο Μέγας Αγιασμὸς

(Απόσπασμα από σχετικό άρθρο του π.Κων/νου Καραϊσαρίδη,καθηγητού Α.Π.Θ)

 Ἡ ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ ἀνέκαθεν συνδέθηκε μὲ τὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανίων, τὴν ἀκολουθία τοῦ βαπτίσματος καὶ τὴν ἐν γένει βαπτισματικὴ πράξη τῆς Ἐκκλησίας μὲ ὅ,τι αὐτὴ προβλέπει γιὰ τὸν ἁγιασμὸ τοῦ ὕδατος. Συγκεκριμένα ὁ μεγάλος ἁγιασμὸς τελοῦνταν τὴν παραμονὴ τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανίων, κατὰ τὴν παννυχίδα, μετὰ τὴν ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου, σὲ ἀνάμνηση τοῦ βαπτίσματος τοῦ Κυρίου.

Οἱ πιστοὶ ἔπαιρναν νερό, ἔπιναν καὶ ράντιζαν ἑαυτοὺς καὶ τὰ σπίτια τους καὶ στὴ συνέχεια στὸ ἁγιασμένο νερὸ βαπτίζονταν οἱ κατηχούμενοι.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος περιγράφει τὴ συνήθεια τῆς ἐποχῆς του κατὰ τὴν ὁποία τὸ ἑσπέρας τῆς παραμονῆς τῆς ἑορτῆς οἱ χριστιανοὶ «ἅπαντες ὑδρευσάμενοι οἴκαδε τὰ νάματα ἀποτίθενται καὶ εἰς ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον φυλάττουσιν, ἄτε δὴ σήμερον ἁγιασθέντων τῶν ὑδάτων». Ἀργότερα, ὅταν πλέον δὲν ὑπῆρχε ἡ τάξη τῶν κατηχουμένων, ἀφοῦ ἐν τῷ μεταξὺ γενικεύθηκε ὁ νηπιοβαπτισμὸς (στ΄ αἰ.), ἡ πράξη τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ ὕδατος διατηρήθηκε συνδεδεμένη μὲ τὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανίων καὶ τὴ βάπτιση τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ ἀποκτώντας σύμφωνα μὲ τὸν ἅγιο Συμεὼν Θεσσαλονίκης καὶ ἄλλη σημασία, αὐτὴ τῆς ἀνανέωσης τῆς χάριτος τοῦ βαπτίσματος ποὺ δεχθήκαμε ὁ καθένας ἀπό μᾶς.

Ὁ Π. Τρεμπέλας μὲ βάση ἐσωτερικὰ κριτήρια σύγκρισης τῶν ἀκολουθιῶν τοῦ βαπτίσματος καὶ τοῦ ἁγιασμοῦ τῶν Θεοφανίων θεωρεῖ ὅτι ἡ δεύτερη εἶναι ἡ τροποποιημένη ἀκολουθία τοῦ βαπτίσματος. Ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας Πέτρος Γναφεὺς (465-475), πρὸς διεκόλυνση τῶν χριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι ἤθελαν νὰ πάρουν οἱ ἴδιοι ἁγιασμὸ καὶ νὰ ραντίσουν τὰ σπίτια τους, ὅρισε νὰ τελεῖται ὁ ἁγιασμὸς καὶ κατὰ τὴν παραμονὴ τὸ ἑσπέρας. Ἔτσι ξεχώρισαν δυὸ ἀκολουθίες Μεγάλου ἁγιασμοῦ. Πρῶτα ὁ ἁγιασμὸς τῆς παραμονῆς τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανίων γιὰ ἁγιαστικὴ χρήση τῶν χριστιανῶν καὶ ὁ ἁγιασμὸς τῆς κυριώνυμης ἡμέρας ποὺ συνδεόταν μὲ τὴ βάπτιση τῶν κατηχουμένων. Τὸν στ΄ αἰώνα, ἔξωθεν τοῦ ναοῦ, στὴ φιάλη, ποὺ βρισκόταν στοὺς μεσαύλους τῶν ναῶν, μαρτυρεῖται ἡ τέλεση ἀκολουθίας ἁγιασμοῦ.

Ο Γ. Μπεκατῶρος τὴ σχέση τῶν δυὸ ἀκολουθιῶν τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ ὁριοθετεῖ ὡς ἑξῆς: Οἱ συγγενεῖς αὐτὲς ἀκολουθίες, διαφορετικὲς κατ’ ἀρχήν, ἐπέδρασαν ἡ μία ἐπὶ τῆς ἄλλης. Ἡ κατὰ τὴν ἑσπέρα τελουμένη ἀκολουθία ἁγιασμοῦ τοῦ ὕδατος, ποὺ σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐκτενῆ ἀκολουθία τοῦ βαπτίσματος ἦταν στὴν ἀρχὴ σύντομη, σιγά-σιγὰ πλουτίστηκε μὲ πρόλογο, μὲ τὴν προσθήκη ἀποσπασμάτων ἀπὸ ἐπίκαιρες ἑορταστικὲς ὁμιλίες. Αὐτὲς οἱ προσθῆκες ἔγιναν γιὰ νὰ μὴν ὑπολείπεται τῆς ἄλλης ἀκολουθίας τοῦ ἁγιασμοῦ καὶ γιὰ νὰ ἐξαρθεῖ τὸ ἑορταζόμενο γεγονὸς τῆς ἡμέρας. Ἀργότερα, λόγῳ τῆς μή ὕπαρξης τῆς τάξης τῶν κατηχουμένων καί τῆς ἐγκατάλειψης τῶν προβαπτισματικῶν τελετῶν, ἡ ἀκολουθία τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ ὕδατος γιά τό βάπτισμα, ἀφοῦ ἔχασε πλέον τή λαμπρότητά της, προσέλαβε τόν πρόλογο ἀπό τήν ἑσπερινή ἀκολουθία τοῦ ἁγιασμοῦ. Κατ’ αὐτόν τόν τρόπο ἐπῆλθε πλήρης ἐξομοίωση τῶν δύο αὐτῶν ἀκολουθιῶν τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ, τήν παραμονή καί τήν κυριώνυμη ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τῶν Φώτων61.

Ὁ Π. Τρεμπέλας, σὲ σχέση πάντα μὲ τὶς δυὸ ὡς ἄνω ἀκολουθίες Μεγάλου ἁγιασμοῦ καὶ ἐπὶ τὴ βάσει τῆς μελέτης τῆς χειρόγραφης παράδοσης, συμπερασματικῶς καταλήγει: «κατὰ ταῦτα ἐξηγεῖται πληρέστατα ἡ ἐν τοῖς παλαιοῖς χειρογράφοις διάκρισις δύο ἀκολουθιῶν, τῶν ὁποίων ἡ μία μὲν προσομοιάζουσα μᾶλλον πρὸς τὴν ἀκολουθίαν τοῦ βαπτίσματος ὁρίζεται νὰ τελεῖται «ἔσω ἐν τῷ ναῷ», ἡ ἑτέρα δὲ ἐν τῇ φιάλῃ τοῦ μεσαύλου. Ἔσω ἐν τῷ ναῷ τὸ κατ’ ἀρχὰς ἤδη, ἐν τῷ προσηρτημένῳ ἐν τῷ ναῷ βαπτιστηρίῳ, καθηγιάζετο τὸ διὰ τὸ βάπτισμα τῶν κατηχουμένων ὕδωρ. Ὅταν δὲ ἐκλιπόντων τῶν κατηχουμένων, ὁ διὰ τὸ βάπτισμα τούτων καθαγιασμὸς συνεκράθη πρὸς τὸν ἁγιασμὸν τοῦ ὕδατος τῶν Θεοφανίων, ἐξηκολούθησεν ἡ ἐκ τοῦ βαπτίσματος προελθοῦσα ἀκολουθία (ἁγιασμοῦ) τοῦ ὕδατος τῶν Θεοφανίων νὰ γίνηται ἐντὸς τοῦ ναοῦ, ὡς ὁρίζεται ἐν τοῖς παλαιοτέροις χειρογράφοις. ὁ πρότερον δὲ πρὸς ὕδρευσιν γενικὴν τῶν πιστῶν γινόμενος ἐν τῇ φιάλῃ τοῦ μεσαύλου κατὰ τὴν ἑτέραν ἀκολουθίαν ἁγιασμοῦ τοῦ ὕδατος μετὰ τὴν ὡς ἄνω σύγκρασιν παρεμερίσθη καὶ βαθμηδὸν μετέπεσεν εἰς ἀχρηστίαν, ἀνικατασταθείς πλήρως ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ βαπτίσματος διαμορφωθέντος καθαγιασμοῦ τοῦ ὕδατος, ὅπως κατὰ πράξιν ὑπὸ τῶν νεωτέρων κωδίκων μαρτυρουμένην ἐκράτησε νὰ τελῆται ἐν τῇ φιάλῃ». Ἀξίζει νὰ ἀναφερθεῖ ὅτι τὸ 570 μ.Χ  ὁ δυτικὸς προσκυνητὴς τῶν Ἁγίων Τόπων Ἀντωνῖνος περιγράφει τὸ πῶς γινόταν ὁ ἁγιασμὸς τοῦ ὕδατος στὸν Ἰορδάνη ποταμὸ τὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανίων, ἡ λήψη τοῦ ἁγιασμένου ὕδατος ἀπὸ τοὺς χριστιανοὺς γιὰ τὸν ἁγιασμὸ τῶν ἰδίων καὶ τῶν οἴκων τους καὶ ἐν συνεχείᾳ ἡ βάπτιση τῶν κατηχουμένων.

Ἡ ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ ὁπωσδήποτε ἔχει ἱεροσολυμιτική καταγωγή, ὅπου διασώζεται ἰσχυρὴ ἡ ἀνάμνηση τῆς βάπτισης τοῦ Κυρίου ὑπὸ τοῦ Προδρόμου στὰ ὕδατα τοῦ Ἰορδάνη ποταμοῦ. Ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα ἡ ἀκολουθία αὐτὴ διαδόθηκε στὴν Ἀντιόχεια, κατόπιν στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ τὴ Μικρὰ Ἀσία. Αὐτὸ ἑρμηνεύει καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ σημερινὴ ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ παραδοσιακὰ ἀποδίδεται στὸ Σωφρόνιο, Πατριάρχη Ἱεροσολύμων (+638)64.

Ο Π. Τρεμπέλας συμφωνώντας μὲ τὸν Conybear, δὲ δέχεται τὸ Σωφρόνιο ὡς συντάκτη τῆς εὐχῆς «Μέγας εἶ Κύριε…». Δέχεται ὅτι ὁ Σωφρόνιος εἶναι ὁ συντάκτης τῶν ἐναρκτήριων τροπαρίων ἰδιόμελων τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ καὶ ἔπαιξε ἕνα ρόλο ρυθμιστὴ τῆς τάξης καὶ τοῦ τυπικοῦ τῆς ἀκολουθίας τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ, ἡ ὁποία καὶ αὐτὸς ὑποστηρίζει ὅτι διαμορφώθηκε στὰ Ἱεροσόλυμα. Ὁ Κωνσταντῖνος Καλλίνικος σχετικὰ ἀναφέρει ὅτι ὁ Σωφρόνιος μπορεῖ νὰ θεωρηθεῖ: «διακοσμητὴς τῆς ἀκολουθίας, προσθέσας ἐν ἀρχῇ αὐτῆς τὰ εἰσαγωγικὰ τροπάρια, ἐξ ὧν τὸ ὄνομά του ἐκπεσὸν ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς τῶν εὐχῶν ἐξ ἀβλεψίας ἀντιγραφῆς». Ἀκόμη μία ἀπόδειξη τῆς ἀρχαιότητας τῆς ἀκολουθίας τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὴ συναντᾶται σὲ διάφορες ἐκδοχὲς παρόμοιες μεταξὺ τους στοὺς λειτουργικοὺς τύπους τῶν ἀρχαίων ἀνατολικῶν ἐκκλησιῶν (προχαλκηδονίων) καὶ ἐπηρέασε κατὰ μέγα μέρος ἀκόμη καὶ τὸν ἀνάλογο ρωμαιοκαθολικὸ τύπο. Βέβαια, πέραν τῶν προβληματισμῶν γιά τήν καταγωγή τῆς καθαγιαστικῆς εὐχῆς τοῦ Μεγάλου ἁγιασμοῦ καί τόν ἀκριβῆ προσδιορισμό τοῦ συντάκτου της, θά συμφωνήσουμε ἀσφαλῶς μέ τόν Ene Branisţe ὅτι ἡ εὐχή αὐτή εἶναι μία ἀπό τίς ἀνεπανάληπτες ὀρθόδοξες εὐχολογικές δημιουργίες, τόσο γιά τό βαθύ θεολογικό της νόημα, ὅσο καί γιά τή μορφή καί τόν τόνο της πού θυμίζει τούς πανηγυρικούς λόγους στίς δεσποτικές καί θεομητορικές ἑορτές τῆς σχετικῆς Πατερικῆς Γραμματείας. Γι’ αὐτό καί δίκαια ὀνομάστηκε «ὁ ὕμνος τῶν Θεοφανίων» (γιά τό χαρακτηρισμό αὐτό παραπέμπει στό P.de Puniet, La fête de l’Epiphanie et l’hymne du Batême au rit grec, στό περιοδ. «Rassegna Gregoriana», τεῦχ. 5, 1906, σ. 497-514).

Ὡς δομή ἔχει καθαρή ἀναλογία μέ τήν εὐχή τῆς μεγάλης ἀναφορᾶς τῆς θείας λειτουργίας μέ τά ἴδια εὐχολογικά μέρη καί τήν ἴδια ἀλληλουχία ἰδεῶν τῆς εὐχαριστιακῆς ἀναφορᾶς (πρόλογος ἤ εὐχαριστία μέ δοξολογικό χαρακτήρα, ἀνακεφαλαίωση ἤ ἀνάμνηση, ἐπίκληση καί δίπτυχα ἤ εὐχές μεσιτείας γιά τήν ἔλευση τῶν εὐεργετικῶν ἀγαθῶν τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ ὕδατος πάνω σέ ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία).

Θεοφάνεια - Απαράδεκτες ενέργειες Ορθοδόξων κληρικών

Θεοφάνεια

 Απαράδεκτες ενέργειες Ορθοδόξων κληρικών

Μορφήν επιδημίας έχει λάβει και η πλήρως εκκοσμικευμένη και αποϊεροποιημένη κατάδυση του Τιμίου Σταυρού σε κολυμβητήρια, πισίνες, υποτυπώδη και κακόγουστα συντριβάνια, χάριν εντυπωσιασμού και θεάματος, εν μέσω χριστιανών(;), που δεν αισθάνθηκαν την ανάγκην να εκκλησιαστούν την Δεσποτική  αυτή ημέρα, να μεταλάβουν αγιασμού, να προσκυνήσουν τον Τίμιο Σταυρό, να φωτιστούν. Τουναντίον, αισθάνονται την ανάγκη να συμμετάσχουν στην φολκλορική αυτή τελετή, «χαριεντιζόμενοι, χειροκροτούντες και ασεβούντες». Καί ταύτα πάντα να ευρίσκουν υποστηρικτή εμμέσως ή αμέσως «τους έχοντας διακονίαν εν τη Εκκλησία»

. Με αφορμή τα θλιβερά γεγονότα που διαδραματίστηκαν φέτος την ημέρα των Θεοφανείων, κατά τον αγιασμό των υδάτων σε δεξαμενές,θάλασσες κ.λ.π.πρέπει να σημειώσουμε τα εξής:

Α.Η Τελετή αγιασμού των υδάτων θαλασσών, λιμνών, δεξαμενών κ.λ.π.είναι ΑΓΙΑΣΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ, το τυπικό της οποίας βρίσκεται σε όλες τις εκδόσεις των Ιερατικών.Ως εκ τούτου ο ιερέας είναι εκείνος που τελεί τα προβλεπόμενα και κανένας άλλος.Ο ιερέας δηλαδή είναι αυτός που διαβάζει την σχετική αγιαστική ευχή, την ευχή της κεφαλοκλισίας και αυτός που ρίχνει τρείς φορές τον Σταυρό στην θάλασσα, ποτάμι, λίμνη κ.λ.π.

Οι οδηγίες που δίνονται από το Τυπικό της Εκκλησίας και υπάρχουν στ ΜΕΓΑΛΟ ΕΥΧΟΛΟΓΙΟ φαίνονται παρακάτω.

Ἡ τελετή τῆς καταδύσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ κατά τήν ἑορτήν τῶν Θεοφανείων τῆς 6ης Ἰανουαρίου. Κατά τήν λιτανείαν ψάλλομεν τά ἰδιόμελα τοῦ Μ. Ἁγιασμοῦ Φωνὴ Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων κ.λπ. Εἰς τόν προκαθωρισμένον τόπον Καὶ ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι… κ.λπ. καί τό Εὐαγγέλιον τοῦ Μ. Ἁγιασμοῦ. Εἰρηνικά ἕως τοῦ Ὑπὲρ τοῦ εἰσακοῦσαι…. Ἐπάκουσον ὁ Θεός… Εἰρήνη πᾶσι. Τάς κεφαλὰς ἡμῶν… Κλῖνον, Κύριε, τὸ οὖς σου, καὶ ἐπάκουσον ἡμῶν… Σὺ γὰρ εἶ ὁ ἁγιασμὸς… Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε… καί ρίπτεται ὁ Σταυρός. Ἀπόλυσις.(Ἐκ τοῦ παλαιοῦ Ἱερατικοῦ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας, πρβλ. Πανοσιολ. Ἀρχιμ. Πατρικίου Καλεώδη, ΚΩΔΙΞ ΕΙΔΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΤΑΞΕΩΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΕΘΙΜΟΤΥΠΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΝ Τῌ ΕΚΚΛΗΣΙᾼ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΥΡΙΩΣ ΙΣΧΥΟΝΤΑ, ΗΤΟΙ ΕΙΔΙΚΟΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, Ἤ ΠΕΡΙ ΙΕΡΑΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΔΟΚΙΜΙΟΝ, Ἔκδοσις Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθῆναι 2001, σελ. 77, 78.)

Ὁ Ἱερεύς, κλινόμενος, λέγει μυστικῶς τὴν Εὐχὴν ταύτην· Κλῖνον, Κύριε, τὸ οὖς σου καὶ ἐπάκουσον ἡμῶν, ὁ ἐν Ἰορδάνῃ βαπτισθῆναι καταδεξάμενος καὶ ἁγιάσας τὰ ὕδατα· καὶ εὐλόγησον πάντας ἡμᾶς, τοὺς διὰ τῆς κλίσεως τοῦ ἑαυτῶν αὐχένος σημαίνοντας τὸ τῆς δουλείας πρόσχημα· καὶ καταξίωσαν ἡμᾶς ἐμπλησθῆναι τοῦ ἁγιασμοῦ σου, διὰ τῆς του ὕδατος τούτου μεταλήψεώς τε καὶ ῥαντισμοῦ καὶ γενέσθω ἡμῖν, Κύριε, εἰς ὑγείαν ψυχῆς τε καὶ σώματος. Σὺ γὰρ εἶ ὁ ἁγιασμὸς τῶν ψυχῶν καὶ τῶν σωμάτων ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν καὶ εὐχαριστίαν καὶ προσκύνησιν ἀναπέμπομεν, σὺν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ΧΟΡΟΣ: Ἀμήν. Εἶτα, λαβὼν τὸν τίμιον Σταυρόν, εὐλογεῖ τὰ ὕδατα ἐκ τρίτου, κατάγων καὶ ἀνάγων αὐτὸν ὄρθιον, καὶ ψάλλων. Ἦχος α’. Εν Ιορδάνη Βαπτιζομένου Σου Κύριε…. Εἶτα, ῥαντίζων σταυροειδῶς, ψάλλει τὸ παρὸν Τροπάριον. Επεφάνη σήμερον…

Β. Για να κατανοήσουμε καλύτερα τον κύριο και βασικό ρόλο του ιερέα στις αγιαστικές πράξεις των διαφόρων ειδών  Αγιασμών, θα ανατρέξουμε στην Παράδοση της Εκκλησίας. Σύμφωνα λοιπόν με τα υπάρχοντα ιστορικά στοιχεία η τελετή του Αγιασμού ήταν συνδεδεμένη με την Θεία Λειτουργία. Αναφέρει σε σχετικό άρθρο του ο καθηγητής της Θεολογικής σχολής του Α.Π.Θ. π.Κ.Καραϊσαρίδης τα εξής: «Ο ιερέας ήταν «φορεμένος» (Πάτμου 105, ιγ΄ αι.), η ακολουθία άρχιζε με το «Ευλογημένη η βασιλεία…» (Πάτμου 105), κατά την ψαλμωδία των αντιφώνων ο ιερέας εξερχόταν του βήματος και πήγαινε στο νάρθηκα η στο σημείο που υπήρχε η φιάλη με το προς καθαγιασμό ύδωρ, διαβαζόταν η καθαγιαστική ευχή, προχωρούσε στη συνέχεια προς το μέσο του ναού, αναγίγνωσκε την ευχή της μικράς εισόδου και ακολούθως εισερχόταν στο άγιο βήμα,για την συνέχιση της Θείας Λειτουργίας.

…Άλλη μία μορφή εξέλιξης του μικρού αγιασμού είναι η τοποθέτησή του στη θέση της λιτής της συνδεδεμένης με τη θεία λειτουργία. Ο ιερέας εξερχόταν προς τη φιάλη έξω του ναού και αντί των τροπαρίων της λιτής ψάλλονταν τα τροπάρια του λούσματος των Βλαχερνών, ακολουθούσαν τα ειρηνικά της θείας λειτουργίας, στα οποία αρκετά νωρίς προστέθηκαν και αιτήσεις από την ακολουθία του Μεγάλου αγιασμού, διαβαζόταν η καθαγιαστική ευχή του ύδατος και επιστρέφοντος του λειτουργού στο θυσιαστήριο συνεχιζόταν η θεία λειτουργία  με την ψαλμωδία του Τρισαγίου ύμνου.

….Στην ακολουθία του μικρού αγιασμού επέδρασε η συνήθεια κατά τη βυζαντινή περίοδο της «βάπτισης των τιμίων ξύλων» η ο «απομυρισμός του τιμίου σταυρού», δηλαδή η εμβάπτιση του τιμίου σταυρού στο αγιασμένο ήδη ύδωρ, πράξη η οποία γινόταν κάθε 1η Αυγούστου στην εορτή της προόδου του Τιμίου Σταυρού. Η εμβάπτιση του σταυρού εισήχθηκε είτε από το Μεγάλο αγιασμό, γι’ αυτό υπάρχουν καθαρά και στο μεγάλο αγιασμό ειδικές προς τούτο τυπικές διατάξεις («όρθιον αυτόν κατάγων και ανάγων») ή από τη βυζαντινή λειτουργική πράξη της «βάπτισης των τιμίων ξύλων».( Ἰ. Φουντούλη –Ἀπαντήσεις εἰς λειτουργικάς ἀπορίας).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ. Η παράδοση και το Το τυπικό της Εκκλησίας μας είναι σαφές και ορίζει οτι ο προεξάρχων Ιερεύς ή ο Αρχιερεύς ρίπτει τον Σταυρό στη θάλασσα ή εν προκειμένω στη Δεξαμενή! Πουθενά δεν αναφέρεται ότι μπορεί να δοθεί ο Σταυρός τιμής ένεκεν και στους πολιτικούς άρχοντες να πράξουν κάτι που αποτελεί ιερό καθήκον των Ιερέων και των Αρχιερέων. Αυτά  που έγιναν  σήμερα είναι το λιγότερο ντροπή. Αφήσαμε τον λαϊκισμό και την υποταγή στην εξουσία να μας παρασύρει να κάνουμε πράγματα που δεν μας τιμούν και ισοδυναμούν με ΒΛΑΣΦΗΜΙΑ .

Ο ιερέας έχει την ειδική ιερωσύνη, δηλ. έχει λάβει με ειδική μυστηριακή ακολουθία την ιερωσύνη του στον ορθόδοξο ναό εν ώρα Θείας Λειτουργίας και μπορεί ακωλύτως να τελεί όλα τα μυστήρια και ακολουθίες της Εκκλησίας , ενώ ο λαϊκός που έχει την γενική ιερωσύνη, όχι την ειδική, μόνον μετέχει αγιαζόμενος από τον ιερέα και ποτέ δεν αγιάζει τους άλλους.

ΓΙΑΤΙ ΒΑΠΤΙΖΕΤΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ

Γιατί βαπτίζεται ο Χριστός

              Λέγει ο Κύριος στον Πρόδρομο και Βαπτιστή: «Άφες άρτι». Άφησε, Ιωάννη, να αγιασθή η φύσις του ύδατος. πρέπει όλα να εκπληρωθούν από εμέ. Εάν εγώ δεν βαπτισθώ από σένα, δεν θα καταδέχεται (μιμούμενος το παράδειγμά μου) ένας βασιλεύς από άσημο ιερέα να βαπτισθή. «Άφες άρτι». Άφησε να επιβεβαιώση με την φωνή ο Πατέρας μου από τον ουρανό ότι «Αυτός είναι ο υιός μου ο αγαπητός», για να μην αρχίσουν οι Ιουδαίοι να με ονομάζουν παιδί του ξυλουργού αλλά του επουράνιου Πατέρα. «Άφες άρτι». Μην έρχεσαι σ’ αντίθεση με τον Αδάμ. Έγινα (με την ενανθρώπησή μου) δεύτερος Αδάμ, θέλοντας να ξεπλύνω την ακαθαρσία των αμαρτημάτων του. Εάν εγώ δεν βαπτισθώ, πώς θα καθαρισθή εκείνος;

(Άγ. Ιωάν. ο Χρυσόστομος)

ΠΑΤΕΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΑ"ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ”ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ»

ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

http://monasteryoftheholyprophets.blogspot.gr 

ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

του εν αγίοις πατρός ημών Πρόκλου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως

Φάνηκε ο Χριστός στον κόσμο και τον άχαρο κόσμο στόλισε μ᾿ απέραντη ευφροσύνη. Σήκωσε πάνω Του την αμαρτία του κόσμου, και κατεπάτησε για πάντα τον εχθρό του κόσμου. Αγίασε τις πηγές των υδάτων και φώτισε τις ψυχές των ανθρώπων. Θαύματα αναμείχθηκαν με μεγαλύτερα θαύματα.

Σήμερα, από τη χαρά που έφερε ο Σωτήρας μας Χριστός, χωρίστηκαν η γη και η θάλασσα και απ᾿ άκρη ως άκρη γέμισε ο κόσμος ευφροσύνη. Η σημερινή γιορτή αποκαλύπτει μεγαλύτερα θαύματα από εκείνη της Χριστουγεννιάτικης νυχτιάς.

Γιατί εκείνη την νύχτα που μας πέρασε χαιρότανε μονάχα η γη, καθώς βάσταζε πάνω της στην αγκαλιά της φάτνης τον Παντοκράτορα Θεό.   ήμερα όμως, που γιορτάζουμε τα Θεοφάνεια, ευφραίνεται μαζί της και η θάλασσα. Καί ευφραίνεται γιατί διά μέσου του Ιορδάνη λαμβάνει μέρος και αυτή στην ευλογία του αγιασμού.

Στη γιορτή της θείας Γέννησης ο Θεός φάνηκε βρέφος μικρό, νεογέννητο, δείχνοντας έτσι τη δική μας νηπιότητα. Σήμερα όμως Τον βλέπουμε τέλειο άνθρωπο, τέλειο Υιό, από τέλειο Πατέρα γεννημένον.Εκεί φανέρωσε το θείο βρέφος το αστέρι που ανέτειλε από την ανατολή, και εδώ ομολογεί γι᾿ Αυτόν από τον ουρανό ο Θεός Πατέρας, από Τον οποίον γεννήθηκε προ των αιώνων.

Εκεί Τού πρόσφεραν - ωσάν σε βασιλιά - δώρα οι Μάγοι, που πεζοπόρησαν από την ανατολή. Εδώ άγγελοι από τον ουρανό φερμένοι Τού πρόσφεραν τη διακονία που πρέπει μόνο σε Θεό. Εκεί τυλίχτηκε μέσα στα σπάργανα και εδώ λύνει με το βάπτισμα τις σειρές των παραπτωμάτων και τα δεσμά της αμαρτίας μας. Εκεί ο βασιλιάς των ουρανών ντύθηκε σαν βασιλική αλουργίδα τον κόσμο, εδώ η πηγή της ζωής ντύνεται ολόγυρα τα ποταμίσια κύματα.

Ελάτε λοιπόν να ιδείτε παράδοξα θαύματα. Ο Ήλιος της δικαιοσύνης λούζεται στού Ιορδάνη τα νερά. Η φωτιά βουτάει και σμίγει με τα νερά. Καί ο Θεός από άνθρωπο αγιάζεται.

Σήμερα ολόκληρη η κτίση βροντοφωνάζει και ανυμνεί: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου!!» Συ που έρχεσαι διά της Προνοίας Σου μέσα απ᾿ όλα τα κτίσματά Σου. Συ που συντηρείς το ύψος του στερεώματος και έντεχνα οδηγείς σαν ήμερο άλογο με χαλινάρι την τροχιά του Ήλιου. Συ που βάζεις σε τάξη χωρίς διόλου ν᾿ ανακατεύονται τα πλήθη των αστέρων και μας κερνάς πλούσια αγέρα για να αναπνέουμε ασταμάτητα ζωή.

Συ που ζεσταίνεις και ζωογονείς τη μάννα γη ώστε να μας χαρίζει τους καρπούς της ολοχρονίς. Συ που δαμάζεις και σταματάς την πολυκύμαντη θάλασσα ζώνοντάς την ολοτρόγυρα μ᾿ ένα μικρούτσικο χαλινάρι από αμμοχάλικο. Συ που σπρώχνεις τα νερά από της γης τα σπλάχνα και φτιάχνεις τις πηγές. Συ που καθοδηγείς τις ποταμίσιες όχθες να πορεύονται χωρίς χαμό και περιπλάνηση ως τη θάλασσα. 

Τούτα όλα τα θαυμάσια αναλογιζόμαστε και από τα κατάβαθά μας βγαίνει η κραυγή: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου».

Πες μας λοιπόν, Ποιός είναι Αυτός, μακάριε Δαυίδ;
Ο Κύριος και ο Θεός μας που μας φανερώθηκε μ᾿ ανθρώπινη μορφή.

Αλλά δεν το λέει αυτό μόνον ο προφήτης Δαυίδ. Το λέει και ο Απόστολος Παύλος που συμφωνεί μαζί του και διδάσκει: «Μας φανερώθηκε η Χάρη του Θεού που σώζει κάθε άνθρωπο και μας διδάσκει όλους μας». Όχι μερικούς αλλά όλους μας. Σ᾿ όλους, Ιουδαίους και Έλληνες χαρίζει με το βάπτισμα τη σωτηρία και υποδείχνει το σωτήριο αυτό λουτρό σαν ευεργέτημα δοσμένο δωρεάν σε κάθε ανθρώπινη ψυχή που το ζητάει.

Ελάτε να δείτε πρωτόγνωρο κατακλυσμό, πολύ μεγαλύτερον και δυνατότερον απ᾿ εκείνον που γίνηκε την εποχή του Νώε. Εκεί το νερό έπνιξε τους ανθρώπους και εδώ το νερό του βαπτίσματος, κείνους που είχαν πεθάνει πνευματικά ξαναζωντάνεψε, με τη δύναμη του Θεού που σήμερα βαπτίστηκε.

Εκεί ο Νώε έφτιαξε κιβωτό στέρεα από ξύλα και εδώ ο Χριστός ο νοητός Νώε, προσέλαβε από την άφθορο παρθένο Μαρία την κιβωτό του σώματος. Εκεί ο Νώε άλοιψε την κιβωτό εξωτερικά με άσφαλτο πίσσα. Εδώο Χριστός δυνάμωσε και περιφρούρησε την κιβωτό του σώματος με το χρίσμα της πίστεως. Εκεί περιστερά που βάσταζε κλαδί ελιάς προμήνυσε την ευωδία του Δεσπότου Χριστού. Εδώ το Πνεύμα το Άγιον με τη μορφή ολόασπρης περιστεράς παρουσιάστηκε και σ᾿ όλους φανέρωσε τον ελεήμονα Κύριο.
Αλλά με καταπλήττει η υπερβολική ταπείνωση του Κυρίου. Γιατί δεν αρκέστηκε, Αυτός ο γεννημένος τέλειος Υιός από τέλειο Πατέρα, να γεννηθεί και επί γης τέλειο βρέφος από τα σπλάχνα μιάς γυναίκας. Δεν αρκέστηκε Εκείνος που είναι σύνθρονος με τον Θεό Πατέρα να λάβει τη μορφή του δούλου αλλά και σαν τον τελευταίο αμαρτωλό προσέρχεται να βαπτισθεί.

Αλλά ας μη γίνει η κοινή για όλους τους ανθρώπους ευεργεσία σκάνδαλο γι᾿ αυτούς που τούτη την ώρα με ακούνε. Γιατί βαπτίζεται ο Δεσπότης πάντων Χριστός όχι γιατί έχει ανάγκη από ψυχικό καθαρισμό, αλλά για να οικονομήσει με δυό τρόπους το συμφέρον των ψυχών μας, ώστε και με το νερό να μας δωρίσει την αγιαστική χάρη και να προτρέψει τον καθένα μας να βαπτιστεί.

Καθώς μας λέει ο ιερός Ευαγγελιστής, ήρθε ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη όπου βρισκόταν ο Ιωάννης για να βαπτιστεί απ̉ αυτόν.  Το τι συνέβηκε τότε αδελφοί μου δεν μπορεί να το χωρέσει νούς ανθρώπινος. Γιατί ξεπερνάνε κάθε θέαμα και άκουσμα όσα συνέβηκαν εκεί. Τρέμει ο νούς. Χάνεται η λαλιά μη τολμώντας να εξιστορήσει τα ανέκφραστα. Γι’ αυτό λοιπόν και όταν είδε ο Ιωάννης τον Δεσπότη μας Χριστό να τον πλησιάζει, με πολύ καρδιοχτύπι, πέφτοντας και αγκαλιάζοντας τα πόδια Του του είπε παρακλητικά:

Γιατί βιάζει εμένα τον αδύνατο άνθρωπο ο Παντοδύναμος Θεός μου να κάνω κάτι που ξεπερνάει τις δυνάμεις μου; Δεν είμαι εγώ σε θέση να επιχειρήσω κάτι τέτοιο. Πως να τολμήσω να Σε βαπτίσω; Πότε συνέβηκε να καθαριστεί η φωτιά από το ξερό χορτάρι;

Πότε έπλυνε η λάσπη την πηγή; Πως να βαπτίσω Εσένα τον Κριτή της οικουμένης εγώ ο υπεύθυνος για τόσες αμαρτίες; Πως να Σε βαπτίσω Δέσποτά μου; Δεν βλέπω αμαρτία πάνω Σου. Δεν έχεις πέσει θύμα της κατάρας του προπάτορα Αδάμ. Δεν έχεις καθόλου λερωθεί από την αμαρτία. Γιατί αν και έκλινες ουρανούς και κατέβηκες, τίποτα από τα θελήματα του Θεού Πατέρα δεν παρέβηκες.

Τι κάνεις Δέσποτά μου;

Γιατί μ᾿ αναγκάζεις να κάνω κάτι που ξεπερνάει τις δυνάμεις μου; Ποτέ και τίποτα δεν τόλμησα να κάνω απ᾿ όλα όσα παροργίζουν την αγαθωσύνη Σου.

Σαν δούλος πιστός, γεμάτος αγάπη και σεβασμό για τον αφέντη του, πρότρεξα και εμήνυσα στον κόσμο την παρουσία Σου. Ενώ βρισκόμουνα ακόμη μέσα στην κοιλιά της μάνας μου, δανείστηκα τη γλώσσα της και Θεό του κόσμου Σε εκήρυξα. Όλους τους προετοίμασα να Σε δεχθούν, να Σ᾿ απαντήσουν.

Πες μου λοιπόν Κύριέ μου, πως θ᾿ ανεχθεί να δεί ο ήλιος τον Παντοκράτορα Θεό έτσι να εξευτελίζεται από την τόλμη ενός δούλου Του και δεν θα ρίξει καυτερές φωτοβολίδες να με κατακάψει, όπως έκανε εκείνους τους καιρούς τους άσωτους Σοδομίτες; Πως θα αντέξει η γη να δεί Εκείνον που αγιάζει τους αγγέλους, απέριττα να βαπτίζεται από χέρι ανθρώπου αμαρτωλού και δεν θ᾿ ανοίξει τα σπλάχνα της για να με καταπιεί, όπως έκανε τον Αβειρών και τον Δαθάν;

Πως να βαπτίσω Δέσποτά μου Εσένα που δεν μολύνθηκες από της φυσικής γέννησης το λέρωμα; «Εξ ασπόρου γαστρός, άσπορος προήλθε καρπός». Πως λοιπόν εγώ ο χιλιολερωμένος από την αμαρτία άνθρωπος να αγνίσω τον Θεό; Θεό αναμάρτητο;

Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από Σένα και Συ έρχεσαι σε μένα; Μ᾿ έστειλες να βαπτίζω, Κύριέ μου, και δεν παράκουσα την εντολή Σου. Πρότρεπα όλους προς το βάπτισμα και τους έλεγα: «Ομολογήστε ενώπιον του Κυρίου τις αμαρτίες σας, γιατί Αυτός είναι ο μόνος αγαθός. Αυτός που έρχεται πίσω μου δεν είναι βλοσυρός και αυστηρός. Είναι αγαθός και Υιός Πατέρα Αγαθού. Δεν φέρεται για λίγο μονάχα μ᾿ αγαθωσύνη και ύστερα αλλάζει διάθεση για τον αμαρτωλό άνθρωπο, αλλά το έλεός Του μένει εις τον αιώνα. Καί επειδή το έλεός Του είναι αμέτρητο γι᾿ αυτό και οι ουράνιες δυνάμεις ανυμνώντας Τού έλεγαν:

«Ευλογημένος Συ που έρχεσαι στο  όνομα του Κυρίου». Ο Κύριος και ο Θεός μας μας φανερώθηκε. Μας φανερώθηκε ο Ήλιος της δικαιοσύνης και διέλυσε το σκοτάδι της άγνοιας που μας περιέλουζε. Μας φανερώθηκε ο ουράνιος τσοπάνης και έδιωξε από το κοπάδι των παιδιών Του τους λύκους του  διαβόλου. Μας φανερώθηκε ο Μονογενής Υιός του Πατρός και χάρισε με το βάπτισμα την υιοθεσία στους πιστούς. Μας φανερώθηκε η ζωή ολόκληρου του κόσμου και με το θάνατό Του θανάτωσε τον θάνατο ως αθάνατος και αξίωσε να ζήσουν ζωή αθάνατη, εκείνοι που είχαν πέσει στη φθορά και στο θάνατο.

Αλλά ενώ εγίνονταν όλα αυτά, ο Θεός Πατέρας αγαλλώμενος με την υπερβολική ταπείνωση του Υιού, ανοίγει διάπλατα τις πύλες του ουρανού και με βροντερή φωνή ξεχειλισμένη από αισθήματα που πλημμυρίζουνε μια πατρική καρδιά, ανακράζει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός».

Καί για να μην μπερδευτεί ο νούς όσων ακούγανε όλα τούτα - αν είναι δηλαδή Υιός ο Βαπτιστής ή ο Χριστός- έρχεται το Άγιον Πνεύμα, σαν άσπρο περιστέρι και δείχνει Εκείνον που βαπτιζόταν και που ο Θεός Πατέρας τον μαρτυρούσε στους ανθρώπους σαν μονογενή Υιό Του.

Σ᾿ Αυτόν πρέπει η δόξα, το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση σήμερα και πάντοτε και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

O ΄Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος

O ΄Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος,

Νυμφαγωγός του Ιησού και λύχνος του φωτός

O ΄Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος 

Νυμφαγωγός του Ιησού και λύχνος του φωτός (Ιω 3,26-29· 5,35)

«ο έχων την νύμφην νυμφίος έστίν ο δε φίλος του νυμφίου, ò έστηκώς και άκούων αύτοϋ χαρά χαίρει διά την φωνήν του νυμφίου. Αύτη ούν η χαρά η έμή πεπλήρωται».( Ιω 3,29).

Στην Παλαιά Διαθήκη οι σχέσεις του Θεού προς τον πιστό λαό του Ισραήλ παραβάλλονται με τις σχέσεις νυμφίου και νύμφης.

Στην Καινή Διαθήκη νυμφίος είναι ο ένανθρωπήσας Λόγος και νύμφη του η’Εκκλησία. Πρώτος ο Πρόδρομος άποκαλεί τον ’Ιησού νυμφίο και τον εαυτό του φίλο του νυμφίου.

Οι ύμνογράφοι ονομάζουν τον Πρόδρομο γνήσιο φίλο του Χριστού.’Επίσης τονίζοντας την αποστολή του, δηλαδή την προσαγωγή ψυχών στο Νυμφίο Χριστό, τον χαρακτηρίζουν «εύκλεή νυμφαγωγό», νύμφη την εξ έθνών εκκλησία και Νυμφίο τον Χριστό, τον όντως Θεό. «εκείνος ην ò λύχνος ο καιόμενος και φαίνων, υμείς δε ήθελήσατε άγαλλιαθήναι προς ώραν εν τω φωτί αυτού».( Ιω 5,35).

Πολλές φορές οι ύμνογράφοι άναφέρουν τον Πρόδρομο ως «λύχνον»,δηλαδή με το όνομα που του έδωσε ο Κύριος. Συνήθως, μάλιστα, συνοδεύουν τη λέξη «λύχνος» με έναν έπιθετικό προσδιορισμό.

Έτσι τον άποκαλούν «λύχνον φαεινόν», «πάμφωτον», «παναληθή», «φωταυγή», «άείφωτον», «θεοσκεύαστον», «άσθεστον», «εωσφόρον». Είναι γι΄αύτούς «ως όρθρος εύπρεπής του ήλιου προτρέχων» και «η αύγή του ήλιου της δικαιοσύνης».

Η έμφάνιση του λύχνου του φαεινοτάτου εκδίωξε το «νέφος της πλάνης», διέλυσε το «σκότος παθών». Όπως σημειώνει ο Βύζας στο πρώτο Δοξαστικό του Μ. ‘Εσπερινού του Γενεσίου του Προδρόμου (24 Ίουν.) «προοδοποιείται την έλευσιν Θεού του Λόγου», που είναι «το της δόξης Πατρός άπαύγασμα φανέν εν σώματι».

Εύστοχα ο Άνδρέας Κρήτης στο τέταρτο Στιχηρό ιδιόμελο του Μ. ‘Εσπερινού της 24ης ’Ιουνίου ψάλλει- «Τω Προδρόμω λύχνω το φως άκολουθει το ύπέρλαμπρον, και τη φωνή ο Λόγος, και τω νυμφαγωγώ ο Νυμφίος»

Ἡ «θρησκεία» τῶν Φώτων

Ἡ «θρησκεία» τῶν Φώτων 

(Του Πριμηκυρίου Δοσιθέου Ιουστινιάνη) 

Μας στάλθηκε με e-mail

newinfo.eu@gmail.com

Εἶναι ἀληθές ὅτι ὁ σύρων τάς γραμμάς ταύτας δέν κομίζει «γλαῦκα» εἰς Ἀθήνας, ἀλλ’ ὅτι αἱ Ἀθῆναι ἀπορρίπτουν τήν «γλαῦκα» ὡς μέρος τῆς πατροπαραδότου παραδόσεώς των, ἐρωτοτροποῦντες μετ’ ἀλλοτρίων σχημάτων, ἅτινα ἐξοβελίζουν καί ἀλλοτριώνουν τά διαλαμβανόμενα ἐν τοῖς λειτουργικοῖς δέλτοις.

Ἀφορμώμενος ἐκ δημοσιευμάτων, μετά φωτογραφικῶν στιγμιοτύπων, ἅτινα ἀνηρτήθησαν ἐν τῷ διαδικτύῳ, ἐκ τῆς Δεσποτικῆς Ἑορτῆς τῶν ἁγίων Θεοφανείων καί τήν ἐν αὐτῇ τέλεσιν τοῦ Μεγάλου Ἁγιασμοῦ τῶν Ὑδάτων (ἀκολουθία συναρπαστική, ἀποκαλυπτική τῶν κοσμολογικῶν διαστάσεων τῆς σωτηρίας), ἐκ τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου,  διεπίστωσα ὅτι ἀρκετοί, ἐκ τῶν τελούντων τόν τῆς ἑορτῆς Ἁγιασμόν, ὑπερβαίνουν τάς ὑποστατικάς διατάξεις τῆς Ἐκκλησίας, μετά πολλῶν προχειροτήτων, αὐτοσχεδιασμῶν, ἀκαταστασίας, ἐλλείψεως στοιχειώδους εὐπρεπείας τοῦ χώρου καί ἄλλων πολλῶν, ἅτινα παρακατιῶντες θ’ ἀναφέρωμεν, οὐχί πρός ἔλεγχον ἀλλά πρός ὑπενθύμισιν, προβληματισμόν καί ἐπανατροχιασμόν τῆ ἱερᾷ τῆς Ἐκκλησίας παραδόσει.

Α.      Καινοφανής, κακίστη συνήθεια, ἥτις εἰσῆλθεν εἰς τήν Ἐκκλησίαν εἶναι ἡ τέλεσις τοῦ Μεγάλου Ἁγιασμοῦ πρός δυσμάς, ἀπόρροια καί τοῦτο τοῦ ἐκκοσμικευμένου πνεύματος πού κατά τά τελευταία ἔτη, μέ μορφήν ἐπιδημίας δυστυχῶς, πνέει ἐντός τῶν κόλπων τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν, ἥτις ἔρχεται ἄκρως ἀντίθετος μέ τάς διατάξεις τῆς καθόλου Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τῆς ὁποίας ἡ  ἀρχαιοτάτη παράδοσις ἐρειδομένη εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν -Παλαιάν καί Καινήν Διαθήκην-, εἰς τούς Ἁγίους Ἀποστόλους καί τούς Ἁγίους Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας θέλει καί ἐπιβάλλει νά προσευχώμεθα κατ’ ἀνατολάς.

Ὡς πρακτικῶς κατ’ ἀνατολάς οἰκοδομοῦμε τούς Ναούς μας, θάπτομεν τούς νεκρούς μας, προσευχώμεθα λειτουργικῶς, ἀλλά καί ἀτομικῶς γονυκλειῶμεν. Τοῦτο δέ ἔπραττε, μέχρι καί τῆς Β΄ Βατικανείου Συνόδου, ἅπας ὁ χριστιανικός κόσμος.

Ἀλλ’ ἄς ἐκθέσουμε ἐν συντομίᾳ τό διατί οὕτως ἡ Ἐκκλησία πράττει.

Ὁ Θεός δέν ὀνομάζεται μόνον ἀγάπη, ἐλπίς, δικαιοσύνη, εἰρήνη, ἀλλά καί φῶς, ἥλιος τῆς δικαιοσύνης καί «Ἀνατολή». Μᾶς τό ἀναφέρουν οἱ προφῆται Ἱερεμίας καί Ζαχαρίας. Εἰς τό βιβλίον τῆς Γεννέσεως ἀναγινώσκομεν πώς ὁ Θεός ἐποίησεν τόν Παράδεισον κατ’ Ἀνατολάς. Καί οὐχί τυχαίως. Καθ’ ὅτι Ἀνατολή, φῶς καί ἥλιος τυγχάνουν σύμβολα τοῦ Θεοῦ, τοῦ φωτός καί τῆς ζωῆς, ἐνῶ ἡ Δύσις τυγχάνει σύμβολο τοῦ Διαβόλου, τοῦ σκότους, τοῦ θανάτου. Εἰς Ἀνατολάς λοιπόν βρίσκεται ἡ πατρίς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Παράδεισος, («Καί ἐφύτευσεν ὁ Θεός τόν Παράδεισον ἐν Ἐδέμ κατά ἀνατολάς καί ἔθετο ἐκεῖ τόν ἄνθρωπον ὅν ἔπλασε» [Γεν., Β΄ 8]). Δι’ ὅ καί ὅταν ὁ Θεός ἐξέβαλεν τόν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ Παραδείσου, ὅρισε νά βλέπῃ κατ’ Ἀνατολάς, ἵνα ἐπιζητῇ τήν πατρίδα ἐξ ἧς ἐξῆλθεν. Τοῦτο τονίζει ὁ τῆς Καισσαρείας φωστήρ Βασίλειος ὁ Μέγας, εἰς τόν λόγον του περί Ἁγίου Πνεύματος, «τούτου χάριν πάντες μέν ὁρῶμεν κατ’ ἀνατολάς ἐπί τῶν προσευχῶν ὀλίγοι δέ ἴσμεν, ὅτι τήν ἀρχαίαν ἐπιζητοῦμεν πατρίδα, τόν Παράδεισον, ὅν ἐφύτευσεν ὁ Θεός ἐν Ἐδέμ κατά ἀνατολάς»(P.G., T 138,σ.839-841).  Ἀπό ἀνατολῶν ἐγένετο καί ἡ τοῦ Κυρίου Ἀνάληψις. Ὁ Χριστός ἀναλαμβανόμενος πρός τούς οὐρανούς ἐπορεύθη πρός ἀνατολάς, ὡς προεῖδεν ὁ προφητάναξ Δαυΐδ λέγων: «Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπί τοῦ οὐρανοῦ κατά ἀνατολάς». ( Ψαλμ. ΞΖ΄ 34). Ἀλλά καί ἐξ Ἀνατολῶν θά γίνει καί ἡ Β΄ παρουσία τοῦ Χριστοῦ ὡς τονίζει ἡ Ἁγία Γραφή: «Ὥσπερ γάρ ἡ ἀστραπή ἐξέρχεται ἀπό ἀνατολῶν καί φαίνεται ἕως δυσμάς, οὕτως ἔσται καί ἡ παρουσία τοῦ ὑιοῦ τοῦ ἀνθρώπου». (Ματθ., ΚΔ΄ 27). Καί προλέγει καί ὁ προφήτης Ζαχαρίας σχετικῶς: «Καί στήσονται οἱ πόδες αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνη ἐπί τό ὄρος τῶν ἐλαιῶν τό κατέναντι Ἱερουσαλήμ ἐξ ἀνατολῶν». (Ζαχ., ΙΔ΄ 4).

Ὁ δέ, μέγας δογματολόγος τῆς Ἐκκλησίας, ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός λέγει ὅτι δέν προσκυνοῦμεν κατ’ ἀνατολάς ἁπλῶς καί ὡς ἔτυχεν∙ ἀλλ’ ἐπειδή ἡ φύσις μας εἶναι σύνθετος, δηλαδή ὁρατή καί ἀόρατος, νοητή καί αἰσθητή, προσφέρομεν στόν Δημιουργό διπλή τήν προσκύνησιν: «Ἡ ψυχή εἶναι στραμμένη νοερῶς πρός τόν Θεόν καί ταυτοχρόνως τό σῶμα προσκυνεῖ πρός ἀνατολάς» (P.G., T94, σ.1133Β-1136Β).

Εἰς τήν ἀκολουθίαν τῆς κατηχήσεως, πρό τοῦ μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος, ὁ μέλλων βαπτισθῆναι, πρός δυσμάς στρεφόμενος ἀποτάσσεται τῷ σατανᾷ. Κατ’ ἀνατολάς δέ μεταστρεφόμενος, συντάσσεται τῷ Χριστῷ, καθ’ ὅ ἐλέχθη ἡ δύσις εἶναι σύμβολον τοῦ σκότους, τοῦ σατανᾶ, τῆς κολάσεως, τοῦ θανάτου, ἡ δέ ἀνατολή, τοῦ Χριστοῦ, τοῦ φωτός, τῆς ζωῆς, τοῦ παραδείσου. Ὁ δέ Κύριος, ἐν τῇ Β΄ Αὐτοῦ παρουσίᾳ, ἐξ ἀνατολῆς θέλει ἔλθῃ, δι’ ὅ καί οἱ νεκροί θαπτόμενοι πρός ἀνατολάς ἀναμένουν τήν Ἀνάστασιν.

Διά τούς λόγους τούτους καί πολλούς ἄλλους ἡ ὀρθόδοξος παράδοσις ἀπαιτεῖ, ὅπως κάθε εἴδους προσευχή, πού τελεῖται ἐντός ἤ ἐκτός Ναοῦ νά τελεῖται κατ’ ἀνατολάς.

Τυγχάνει ὅμως ἄκρως λυπηρόν, ὅτι, ἐνῶ ἅπασαι αἱ ὀρθόδοξαι χριστιανικαί Ἐκκλησίαι, συμπεριλαμβανομένων καί τῶν προχαλκηδονίων, τελοῦν τάς λειτουργικάς καί ἀτομικάς αὐτῶν προσευχάς καί λοιπάς ἱεροτελεστίας, κατά τά παραδεδομένα, μόνον ἡ Ἑλλαδική Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία παρουσιάζει τοιαύτην ἀντιπαραδοσιακήν κατάστασιν.

Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ ὅτι καί οἱ οὐνίται ἤ ἑλληνόρυθμοι τελοῦν ἁπάσας τάς λειτουργικάς πράξεις καί ἱεροτελεστίας αὐτῶν πρός ἀνατολάς. Ἡ δέ καθ’ ἡμᾶς Ἑλληνική Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, καί τούτους ὑπερβαίνουσα, ἀνάγεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τήν Β΄ Βατικάνειον σύνοδον, ἐφαρμόζουσα καί ἐναγκαλιζομένη τά τῶν Λατίνων.

Ἐπίσης, ἄκρως λυπηρόν τυγχάνει πῶς οἱ ἅγιοι Ἂρχιερεῖς, οἵτινες εἰς τήν ἀρχιερατικήν των ὁμολογίαν διακηρύσσουν, ἐνώπιον κλήρου καί λαοῦ κατά τήν ἡμέραν τῆς χειροτονίας των, ὅτι θά φυλάξουν ἅπαντα τά ὑπό τῶν ἁγίων Πατέρων θεσπισθέντα καί παραδοθέντα «μηδέν προσθέτοντες, μηδέν ἀφαιροῦντες», προβαίνουν εἰς τοιαύτην -καί ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ- καταπάτησιν τῶν ὅρκων των;

Ἄκρως ἔτι λυπηρότερον τυγχάνει πώς Ἀρχιερεῖς, οἵτινες ἀναδεικνύονται, ἐν γραφίδι, σφοδροί πολέμιοι τοῦ οἰκουμενισμοῦ καί τῆς Β΄ Βατικανείου συνόδου, καυτηριάζοντες ποικιλοτρόπως τάς συμπροσευχάς καί τούς ἐναγκαλισμούς μετά τῶν Λατίνων, ὁλισθαίνουν καί οὗτοι εἰς τά ὡς ἄνω διαλαμβανόμενα.

Ἡ ξαφνική αὕτη ἐμφάνισις, εἰς τήν ζωήν τῆς Ἐκκλησίας, τῆς τελέσεως δηλονότι τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν πρός δυσμάς, τυγχάνει ἀθεολόγητος καί ὡς ἐκ τούτου ἐκτός τῆς ἱερᾶς παραδόσεως, ἄρα καί ἐξοβελιστέα ἐκ τῆς πράξεως τῆς Ἐκκλησίας.

Ὅταν βεβαίως, ἐπιπολαίως καταπατῶμεν τάς ἱεράς καί ἀπό συστάσεως μακραίωνας παραδόσεις τῆς Ἐκκλησίας, διά νά ἱκανοποιήσωμεν τά ψυχολογικά, ὑπαρξιακά κ.λπ. μας προβλήματα καί νά καταξιωθῶμεν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅταν τό μόνο πού μᾶς ἀπασχολεῖ εἶναι ἡ αὐτοπροβολή καί ὅτι ἡμεῖς ἐπιτελοῦμεν «τό κάτι ἄλλο» διά νά δημιουργήσωμεν ἐντύπωσεις, τότε ἐπιδιώκομεν ὄντως ἀτομοκεντρικήν ἐπιβολήν «παρά τό σέβας τοῦ ἱεροῦ» καί τότε σίγουρα πρός τήν δύσιν πρέπει νά στραφῶμεν, διότι μόνον ὁ ἄρχοντας αὐτῆς δύναται νά ἱκανοποιήσῃ τοιαύτας ἀνάγκας. Ὁ Κύριος ἔχει ὁμιλήσει εἰς ἡμᾶς ξεκάθαρα: «Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκεται ὅτι ἐμέ πρῶτον μεμίσηκε. Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἄν τό ἴδιον ἐφίλει» (Ἰωάν. ΙΕ, 18).  Ὁ Μ.Βασίλειος αἰσθάνεται τήν συνέχειαν τῆς Ἐκκλησίας καί τήν ἀνάγκην νά ὑπακούσῃ καί νά σεβαστῇ ὅσα παρέλαβε, εἰς ἀντίθεσιν μέ ἡμᾶς τούς σημερινούς, μᾶλλον πολύ μικρότερους τοῦ Βασιλείου, πού τά πάντα περιεργαζόμεθα, τά πάντα ἀμφισβητοῦμε, οὐδέν  μᾶς ἀναπαύει καί οὐδέν υἱοθετοῦμε. Ὁ δέ ἱερός Χρυσόστομος κραυγάζει: «Δέχομαι τά εἰρημένα, οὐ πολυπραγμονῶ τά σεσιγημένα, κατανοῶ τά ἀποκαλυφθέντα, οὐ περιεργάζομαι τά συγκεκαλυμμένα, διά τοῦτο γάρ συγκεκάλυπται» (P.G. 56 σελ.136)

Β.      Ἡ τυπική διάταξις τῆς Ἐκκλησίας προβλέπει, καθαγιασμό τοῦ ὕδατος, διά τοῦ ἐμβαπτισμοῦ τῆς δεξιᾶς χειρός τοῦ ἱερέως ἐντός αὐτοῦ καί μάλιστα  εἰς τήν ἀκολουθίαν τοῦ Μ.Ἁγιασμοῦ δύο φοράς, ἐκ τριῶν καθ’ ἑκάστην. Μετ’ ἐκπλήξεως πολλῆς ὅμως παρετηρήσαμεν, ὅτι ἔνιοι ἐξ ἡμῶν καθαγιάζουν τό ὕδωρ ξενοτρόπως, ἄνευ ἐμβαπτισμοῦ τῆς χειρός των ἐντός αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐξ ἀποστάσεως καί μᾶλλον μετά μεγίστης ραθυμίας!!!

Γ.      Ὁμοίως ἡ τυπική διάταξις, σαφῶς ἀποφαίνεται περί τοῦ ἐμβαπτισμοῦ τοῦ Τιμίου Σταυροῦ ἐντός τοῦ ὕδατος κατά τήν ψαλμωδίαν τοῦ ἀπολυτικίου, ὅτι ὁ ἱερεύς «βαπτίζει τόν Τίμιον Σταυρόν, ὄρθιον αὐτόν κατάγων ἐν τῷ ὕδατι καί ἀνάγων» (Μ. Εὐχολόγιον). Τά γινόμενα ἐν τῇ πράξει ὅμως προκαλοῦν πέραν τῆς θλίψεως καί θυμηδίαν οὐκ ὀλίγην. Εἴδομεν πολιούς ἀρχιερεῖς καί ἱερεῖς νά ἐμβαπτίζουν τόν Τίμιον Σταυρόν ἀντίστροφα καί μάλιστα κρατοῦντες Αὐτόν διά τῆς μιᾶς χειρός ὁμοῦ μέ τούς κλάδους τῶν φυτῶν, διά τόν ραντισμόν, καί τούτους περιτυλιγμένους διά χάρτου ἀλλουμινίου. (Ἀληθῶς, εἰς ποίαν τυπικήν διάταξιν προβλέπεται ὁ ἐμβαπτισμός τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, ὁμοῦ μέ τούς κλάδους τῶν φυτῶν;) Οἱ κλάδοι ἕναν σκοπόν ἔχουν, τόν ραντισμόν τοῦ λαοῦ. Διά τήν, ἐκτός τυπικοῦ, συνήθειαν ταύτην, τό μόνον πού κατορθοῦται εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἀμφιβολίας καί τῆς ἀπιστίας τῶν ὀλιγοπίστων ἤ καί ἀπίστων, ὅτι ὁ ἁγιασμός παραμένει ἀναλλοίωτος εἰς τόν χρόνον, χάριν εἰς τάς ἀντισηπτικάς ἰδιότητας τοῦ βασιλικοῦ, τοῦ δενδρολιβάνου ἤ ἄλλων φυτῶν (ἄν ὑπάρχουν τοιαῦται…), ἅτινα χρησιμοποιεῖ ὁ λειτουργός διά τόν ραντισμόν τοῦ λαοῦ, γεγονός τό ὁποῖον, οἱ ἀσχολούμενοι σοβαρῶς ἐξ ἡμῶν μέ τόν λαόν πολλάκις καί πλειστάκις τό ἔχουν ἀκούσει ὡς ἐπιχείρημα στηρίξεως τῶν ἀστηρίκτων. Εἴδομεν κολυμβήθρας λιλιπουτίους, καθ’ ἅς μόνον ἡ βάσις τοῦ Τιμίου Σταυροῦ δύναται νά βυθισθῇ. Εἴδομεν παραπλεύρως αὐτῶν φιάλας πεπληρωμένας ὕδατος, ἐσφραγισμένας, αἵτινες διανεμήθησαν ἐν συνεχείᾳ εἰς τούς ἐπισήμους, ὡς ἁγιασμός (sic)! Δύναται ποτέ τό περιεχόμενο τῶν φιαλῶν αὐτῶν νά εἶναι ἁγιασμός;;;!!! Ἐνταῦθα ἔχει ἰσχύν τό τοῦ σοφοῦ Ξενοφάνη τοῦ Κολοφώνιου: «…κλέπτειν μοιχεύειν τε καὶ ἀλλήλους ἀπατεύειν». Τοσοῦτον δύσκολον τυγχάνει ἡ ἀπόκτησις καταλλήλου κολυμβήθρας διά τόν σκοπόν αὐτόν;

Δ.      Ἐν συνεχείᾳ μορφήν ἐπιδημίας ἔχει λάβει καί ἡ πλήρως ἐκκοσμικευμένη καί ἀποϊεροποιημένη κατάδυσις τοῦ Τιμίου Σταυροῦ εἰκῇ καί ὡς ἔτυχεν, εἰς κολυμβητήρια, πισίνας, ὑποτυπώδη καί κακόγουστα συντριβάνια, χάριν ἐντυπωσιασμοῦ καί θεάματος, ἐν μέσῳ χριστιανῶν(;), οἵτινες δέν ἠσθάνθησαν τήν ἀνάγκην νά ἐκκλησιαστοῦν τήν Δεσποτικήν αὐτήν ἡμέραν, νά μεταλάβουν ἁγιασμοῦ, νά προσκυνήσουν τόν Τίμιο Σταυρό, νά φωτιστοῦν. Τοὐναντίον, αἰσθάνονται ἀδήριτον τήν ἀνάγκην νά συμμετάσχουν εἰς τήν φολκλορικήν αὐτήν τελετήν, καπνίζοντες, χαριεντιζόμενοι, χειροκροτοῦντες καί ἀσεβοῦντες. Καί ταῦτα πάντα νά εὑρίσκουν ὑποστηρικτήν ἐμμέσως ἤ ἀμέσως τούς ἔχοντας διακονίαν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Ὄντως, ἡ ἐξ ἀποκαλύψεως πίστις, ΘΡΗΣΚΕΙΑ…!

Εἴδομεν αὐτοσχεδιασμούς, αὐθορμητισμούς, ἀπροσεξίας, προχειρότητας, λαϊκισμούς, ἅτινα ἐγγίζουν τήν ἀσέβειαν.

Ε.      Μέγιστον προβληματισμόν φέρει καί ὁ τρόπος ρίψεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ εἰς τά ὕδατα θαλασσῶν, ποταμῶν, λιμνῶν κ.λπ. Τόν προβληματισμόν τοῦτον ἐξέφρασεν εἰς ἡμᾶς ὅμιλος κληρικῶν καί λαϊκῶν, ὁμοδόξων, ἐξ ἄλλης τοπικῆς Ἐκκλησίας εἰς σχετικήν συζήτησιν. Καί ὄντως εἶναι γεγονός ὅτι καί σέ αὐτήν τήν πράξιν κυριαρχεῖ ἡ προχειρότης καί ὁ αὐτοσχεδιασμός. Δύναται ὁ Τίμιος Σταυρός νά ρίπτεται ἐκ τοῦ λειτουργοῦ εἰς τά ὕδατα δίκην δίσκου, σφαίρας ἤ λίθου, καταβάλλων δύναμιν διά τήν ὅσον τό δυνατόν μακρύτερον ἐκ τῆς ξηράς κατάδυσίν Του; Εἴδομεν εἰς τό διαδίκτυον (youtube) κατάδυσιν τοῦ Τιμίου Σταυροῦ εἰς θαλάσσας, λίμνας καί ποταμούς καί ὄντως ἐντυπωσιάζεται τίς ἀρνητικότατα ἐκ τοῦ τρόπου, τῆς ἐφευρετικότητος καί προχειρότητος τῆς καταδύσεως.

ΣΤ.    Ἀπαράδεκτος θεολογικῶς σύν τοῖς ἄλλοις ἐμφανίζεται καί ἡ λειτουργική ἀμφίεσις τῶν κληρικῶν κατά τήν ἡμέραν αὐτήν, ἥτις ἐπ’ ἐσχάτων ἐμφανίζει μορφήν ἐπιδημίας, σχετικῶς μέ τό χρῶμα τῆς ἱερᾶς ἀμφιέσεως, ἥτις οὐκ ἀφῆκε ἀνέπαφους καί αὐτούς τούς ζηλωτάς τῶν πατρώων παραδόσεων. Τυγχάνει ἀληθές ὅτι ἡ ἑλληνική ὀρθόδοξος Ἐκκλησία δέν ἔχει κωδικοποιήσει τά χρώματα τῶν ἱερῶν ἀμφίων, ἀναλόγως τῶν ἑορτῶν, ὡς τοῦτο συμβαίνει εἰς τήν ρωσσικήν καί ἄλλας τοπικάς Ἐκκλησίας. Ὅμως, ὅταν ἀναγινώσκομεν εἰς νέας τυπικάς διατάξεις, ὅτι «ἐάν εὑρισκόμεθα εἰς θάλλασαν φορῶμεν ἄμφια μπλέ ἤ ἄν εὑρισκόμεθα εἰς ποταμούς καί ὀρεινούς τόπους φορῶμεν ἄμφια πράσινα καί ἐν συνεχείᾳ βλέπομεν, ὡς ἐν τοῖς πρόσθεν ἀναφέρομεν, ἐπιδημικῶς τήν γενίκευσιν τοῦ χρώματος μπλέ, τότε ὁ ἔχων κοινόν νοῦν ἀνατρέχει εἰς παγανιστικάς ἑορτάς τοῦ Ποσειδῶνος, τῆς Θαλάσσης, τοῦ Ἀπόλλωνος, τῆς Ἀρτέμιδος, τῶν δασῶν κ.λπ. καί οὐχί εἰς τήν μεγάλην τῶν Θεοφανείων ἑορτήν, ὅπου τό φῶς (ἐξ οὗ καί Φῶτα) καί ἡ θεολογία τῆς ἡμέρας, «διά τῶν ὁρωμένων», (ἀκολουθία Μ.Ἁγιασμοῦ), ἐκφράζεται διά τοῦ λευκοῦ χρώματος, διό καί κατά τό βαπτισμόν τῶν κατηχουμένων, νηπίων καί ἐν ἡλικίᾳ,  τά λευκά ἐνδύματά, ἅτινα ἐνδύονται αὖθις ἀναδυόμενοι ἐκ τῆς κολυμβήθραν, ὀνομάζονται ἐνφώτια. Διότι διά ποίου ἄλλου χρώματος, πλήν τοῦ λευκοῦ δύναται νά ἐκφραστῇ τό φῶς. Διό καί ἡ χρῆσις τοῦ λευκοῦ εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν συμβολίζει τήν ἁγνότηταν, τήν καθαρότηταν, τήν λαμπρότηταν, τήν χαράν, τήν νίκην. («Πλυνεῖς με καί ὑπέρ χιόνα λευκανθήσομαι». [Ψαλμ.Ν΄,7], «Καί τά ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένοντο στίλβοντα, λευκά λίαν ὡς χιών, οἵα γναφεύς ἐπί τῆς γῆς οὐ δύναται οὕτω λευκάναι» (Μαρκ.9,3), «…καί ἐδόθη αὐτοῦ ἑκάστῳ στολή λευκή» [Ἀποκ.6,11]).

Σημαντικότατη μαρτυρία τῶν πρωτοχριστιανικῶν χρόνων σχετικά μέ τή βαπτισματική ἀμφίεσι, ὡς τοῦτο ἀναγινώσκομεν ἐν τῷ βίῳ τοῦ ἁγίου Γελασίνου-Γελασίου, (Πασχάλιον Χρονικόν, Corpus scriptorium historiae byzantiae) ὅστις ἐμαρτύρησε ἐν ἔτει 259 μ.Χ. καί ἦτο μίμος, τυγχάνει ὅτι θέλοντας νά διακωμωδήσῃ τό Ἅγιον Βάπτισμα, εἰδωλολάτρης ὤν καί βαπτιζόμενος ὑπό ἄλλους μίμους, ὑποκρινομένους τούς ἐπισκόπους καί ἱερεῖς, ἐνεδύθησαν ἅπαντες ἱμάτια λευκά. Τό αὐτό, ἐν ἔτει 275 μ.Χ., ἐποίησε καί ὁ ἅγιος Πορφύριος ὁ ἀπό μίμων στήν Καισάρεια. Ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος εἰς τήν μυσταγωγικήν κατήχησιν τῶν νεοφώτιστων μαρτυρεῖ. «Πῆρε λοιπόν τά λευκά ἐνδύματα τῆς ἀκακίας κατά τόν προφητικόν λόγον ραντιεῖς με ὑσσώπῳ καί καθαρισθήσομαι, πλυνεῖς με καί ὑπέρ χιόνα λευκανθησομαι».

Εἰς τό τυπικόν τῆς Μονῆς Εὐεργέτιδος (12^ος αἰών),  ἀναγινώσκομεν τά ἑξῆς: Ἐπιστάσης τῆς ὥρας τοῦ Μ.Ἁγιασμοῦ «ἐξέρχεται ὁ Καθηγούμενος, καί ὁ ἱερεύς σύν τοῖς διακόνοις καί πᾶσι τοῖς μοναχοῖς περιβεβλημένοις στολάς λευκάς, οἱ κληρικοί μετά τῶν τιμίων ξύλων καί ἀνέρχονται εἰς τήν κολυμβήθραν».

Ἔχοντας βάσιν ταύτας καί πολλάς ἄλλας μαρτυρίας τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τῶν ἁγίων Πατέρων, τῶν βίων τῶν Ἁγίων, τήν ἀπ’ αἰώνων πράξιν τῶν ἱερῶν μονῶν, νομίζομεν ὅτι εἷς προβληματισμός, εἰς τά ὑπό τῶν τυπικῶν διαλαμβανόμενα ἀφ’ ἑνός, καί ἀφ’ ἑτέρου ζῆλος καί σπουδή δι’ εὐπρέπειαν, ἐπιμέλειαν, εὐσέβειαν, σοβαρότητα κ.λπ. πολύ θά συνέβαλε νομίζομεν εἰς τήν διαμόρφωσιν ἤθους καί ἐκκλησιαστικῆς συνειδήσεως, εἰς ποιμαίνας καί ποιμαινομένους. Ἄν καί ἐν τῶ ἐκκλησιαστικῷ χώρῳ -ἐπειδή ὁ προβληματισμός προϋποθέτει ἀναγνώρισι λάθους καί ἐν ταὐτῷ ταπείνωσι- τυγχάνει τοῦτο ἀπίθανον.

Η ερμηνεία της εικόνας της Βαπτίσεως του Κυρίου

Η ερμηνεία της εικόνας της Βαπτίσεως του Κυρίου (Τα Θεοφάνεια)

Μέχρι τον Δ´ αἰώνα, ἡ Γέννηση καί ἡ Βάπτιση τοῦ Κυρίου ἑορτάζονταν τήν ἴδια ἡμέρα. Ἡ ἑνότης τους εἶναι ἀκόμη ὁρατή στήν παρόμοια σύσταση τῶν ἀκολουθιῶν αὐτῶν τῶν δύο ἑορτῶν καί δείχνει μιά ὁρισμένη συμπλήρωση τοῦ γεγονότος τῆς Γεννήσεως σ ̉ ἐκεῖνο τῆς Βαπτίσεως. Στή Γέννησή του, λέγει ὁ ἅγιος Ἰερώνυμος, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἦλθε στόν κόσμο μέ κρυφό τρόπο, στήν Βάπτισή του ἐμφανίστηκε μέ φανερό τρόπο. Ἐπίσης ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: Τά Θεοφάνεια δέν εἶναι ἡ ἑορτή τῆς Γεννήσεως ἀλλά τῆς Βαπτίσεως. Πρίν ἦταν ἄγνωστη ἀπό τό λαό, μέ τή Βάπτιση, ἀποκαλύπτεται σέ ὅλους.

Τό Ἅγιο Πνεῦμα ἀναπαύεται αἰώνια ἐπάνω στόν Υἱό· ἐκδηλωτική δύναμη ἀποκαλύπτει τόν Υἱό στόν Πατέρα καί τόν Πατέρα στόν Υἱό καί πραγματοποιεῖ ἔτσι τή θεία γενεαλογία, εἶναι ἡ αἰώνια χαρά… ὅπου οἱ τρεῖς χαίρονται μαζί. Ἡ ἐνσάρκωση ριζώνεται στήν ἴδια πράξη γενεαλογίας ἀλλά πού καλύπτει προοδευτικά τήν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ.

Στή Γέννηση, τό Ἅγιο Πνεῦμα κατεβαίνει στήν Παρθένο καί τήν κάνει πραγματικά Θεοτόκο, Μητέρα τοῦ Θεοῦ: «τό γενώμενον ἅγιον κληθήσεται υἱός Θεοῦ» (Λουκ. 1, 35). «Τό δέ παιδίον ηὔξανε… καί χάρις Θεοῦ ἦν ἐπι αὐτό» (Λουκ. 2, 40). «Καί Ἰησοῦς προέκοπτε σοφίᾳ καί ἡλικίᾳ καί χάριτι» (Λουκ. 2, 52). Γιά νά εἶναι ἀληθινός ἄνθρωπος, ἡ ἀνθρώπινη φύση τοῦ Χριστοῦ περνᾶ ἀπό τή φυσική καί προοδευτική ἀνάπτυξή της· ἡ χάρη τοῦ Πνεύματος τή συνοδεύει, ἀλλά δέν εἶναι ἀκόμη ἡ Ὑπόσταση τοῦ Πνεύματος πού ἀναπαύεται σ ̉ αὐτόν ὅπως αὐτή ἀναπαύεται αἰώνια στή θεότητά του. Λοιπόν, μιλώντας γιά τή Βάπτιση, ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἰεροσολύμων καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης Δαμασκηνός ἀναφέρουν τίς Πράξεις (10, 38): «Ἰησοῦν τόν ἀπό Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτόν ὁ Θεός Πνεύματι Ἁγίῳ», καί ὑπογραμμίζουν στό γεγονός τό ὕψιστο σημεῖο τῆς ὡριμότητος, τήν κατακόρυφη ἐκδήλωση τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Κυρίου ἀπό τότε ἐντελῶς θεοποιημένη. Εἶναι ὁ Χριστός, ὁ Κεχρισμένος· τό πνεῦμα ἀποκαλύπτει τήν Ἀνθρωπότητά του στόν Πατέρα, καί ὁ Πατήρ τή δέχεται σάν τόν Υἱό του: «Καί ἰδού φωνή ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα: οὗτος ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ὧ εὐδόκησα» (Ματθ. 3, 17). Τό πνεῦμα κατεβαίνει στόν σαρκωθέντα Υἱό σάν ἡ πνοή υἱοθεσίας κατά τήν ἴδια στιγμή ὅπου ὁ Πατήρ λέγει: «ἐγώ σήμερον γεγέννηκά σε».

Ἡ στοργή μου ἤ ἡ εὔνοιά μου εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ πού ἀπό τότε ἀναπαύεται στό Χριστό στήν ὑποστατική κάθοδο τοῦ Πνεύματος. Ὁ Θεός – Ἄνθρωπος ἀποκαλύπτεται πραγματικά Υἱός στίς δύο φύσεις του καί αὐτό τό πλήρωμα τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καί ἀληθινοῦ ἀνθρώπου θά διαβεβαιωθεῖ πάλι κατά τό χρόνο τῆς Μεταμορφώσεως σάν ἐνέργεια πιά ἐκδηλωμένη στή Βάπτιση: «Οὗτος ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός». Γι ̉ αὐτό ἡ Βάπτιση ὀνομάζεται Θεοφάνεια, Ἐπιφάνεια, ἐκδήλωση τῶν Τριῶν Προσώπων στήν ὁμόφωνη μαρτυρία τους. Ἐάν τό τροπάριο τῆς Μεταμορφώσεως λέγει: Μεταμορφώθηκες γιά νά δείξεις στούς μαθητές σου τή δόξα σου, τό τροπάριο τῆς Βαπτίσεως ἀναγγέλει: Κατά τήν Βάπτισή σου στόν Ἰορδάνη, Χριστέ… ἡ φωνή τοῦ Πατρός σέ μαρτύρησε δίνοντάς σου τό ὄνομα τοῦ ἀγαπημένου Υἱοῦ καί τοῦ Πνεύματος, μέ τή μορφή τοῦ περιστεριοῦ, διαβεβαίωσε τήν ἀναμφισβήτητη ἀλήθεια αὐτοῦ τοῦ λόγου…

Ἔτσι ὁ Ἰησοῦς αὐξάνει μέχρι τήν ὡριμότητά του «καί αὐτός ἦν ὡσεί ἐτῶν τριάκοντα» (Λουκ. 3, 23) — ὅταν στή συναγωγή τῆς Ναζαρέτ ἀναγγέλει αὐτός ὁ ἴδιος πανηγυρικά. «Πνεῦμα Κυρίου ἐπε ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με» (Λουκ. 4, 18). Εἶναι ἐκεῖ τό ἴδιο τό μυστήριο στήν Ἐνσάρκωση.

Ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ περνᾶ ἀπό τόν ἐλεύθερο προσδιορισμό του. Ὁ Ἰησοῦς ἀφιερώνεται συνειδητά στήν ἐπίγεια ἀποστολή του, ὑποτάσσεται ὁλοκληρωτικά στή θέληση τοῦ Πατρός καί o Πατήρ του απαντά αποστέλλοντας σ ̉ αὐτόν τό Ἅγιο Πνεῦμα.

Ὅλος, ὁ πυκνός καί συγκεντρωμένος συμβολισμός τῆς Βαπτίσεως πού ἡ εἰκόνα τῆς ἑορτῆς μᾶς δείχνει, κάνει νά κατανοήσουμε τή φοβερή ἔκταση αὐτῆς τῆς πράξεως. Εἶναι πιά ὁ θάνατος ἐπάνω στό Σταυρό· ὁ Χριστός λέγοντας στόν ἅγιο Ἰωάννη: «οὕτω γάρ πρέπον ἐστίν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην» (Ματθ. 3, 15) προλαβαίνει τόν τελευταῖο λόγο πού θά ἀντηχήσει στόν κῆπο τῆς Γεθσημανῆ: «Πάτερ, γενηθήτω τό θέλημά σου…». Ἡ λειτουργική ἀνταπόκριση τῶν ἑορτῶν τό ὑπογραμμίζει ρητά: ἔτσι οἱ ψαλμωδίες τῆς ἀκολουθίας τῆς 3ης Ἰανουαρίου παρουσιάζουν μιά ἐκπληκτική ἀναλογία μέ ἐκεῖνες τῆς Μεγάλης Τετάρτης, ἡ ἀκολουθία τῆς 4ης Ἰανουαρίου μέ ἐκείνη τῆς Μεγάλης Πέμπτης καί ἡ ἀκολουθία τῆς 5ης Ἰανουαρίου μέ ἐκείνη τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς καί τοῦ Μεγάλου Σαββάτου.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής ἔχει χρισθεῖ μέ μιά ὑπηρεσία μαρτυρίας: εἶναι ὁ μάρτυρας τῆς ὑποταγῆς τοῦ Χριστοῦ, τῆς τελευταίας κένωσεώς του. Ἀλλά στόν Ἰωάννη Βαπτιστή σάν Ἀρχέτυπο, σάν ἀντιπρόσωπο τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, εἶναι ὅλη ἡ Ἀνθρωπότης πού εἶναι ὁ μάρτυρας τῆς θείας Ἀγάπης. Ἡ «Φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ» μεσουρανεῖ στήν πράξη τῆς Βαπτίσεως, «ἐκπλήρωση τῆς δικαιοσύνης», μέ τό θάνατο καί τήν ἀνάσταση στό τέλος ἐκπλήρωση τῆς προαιώνιας ἀποφάσεως πού ἔχουμε παρατηρήσει στήν εἰκόνα τῆς Τριάδος.

«Ἐγένετο δέ ἐν τῷ βαπτισθῆναι ἅπαντα τόν λαόν καί Ἰησοῦ βαπτισθέντος» (Λουκ. 3, 21). Ὁ Λόγος ἔρχεται ἐπάνω στή γῆ, πρός τούς ἀνθρώπους, καί ἐμεῖς εἴμαστε παρόντες τῆς πιό συνταρακτικῆς Συναντήσεως τοῦ Θεοῦ καί τῆς Ἀνθρωπότητος «ὅλος ὁ λαός». Μυστικά, στόν Ἰωάννη τόν Βαπτιστή ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἀναγνωρίζονται υἱοί μέσα στόν Υἱό, οἱ ἀγαπημένοι υἱοί στόν ἀγαπημένο Υἱό καί ἄρα οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου, οἱ μάρτυρες. Τό γένοιτο τῆς Παρθένου ὑπῆρξε τό ναί ὅλων τῶν ἀνθρώπων στήν Ἐνσάρκωση, στήν ἔλευση τοῦ Θεοῦ στούς δικούς του. Στόν ἅγιο Ἰωάννη, αὐτόν τόν ἄλλο τῶν«δικῶν του», ὅλοι οἱ ἄνθρωποι λέγουν «γένοιτο» στήν Συνάντηση, στή θεία Φιλία, στή Φιλανθρωπία τοῦ Πατρός, φίλου τῶν ἀνθρώπων. Ὅπως ὁ Συμεών ὠθούμενος ἀπό τό Πνεῦμα συναντᾶ καί δέχεται τόν Ἰησοῦ-βρέφος, ἐπίσης ὁ Ἰωάννης συναντᾶ καί δέχεται τόν Ἰησοῦ-Μεσσία: «Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρά Θεοῦ, ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννης· οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περί τοῦ φωτός, ἵνα πάντες πιστεύσωσι δι ̉ αὐτοῦ» (Ἰω. 1, 6 – 7). Μαρτυρεῖ γιά ὅλους, στή θέση ὅλων καί αὐτή ἡ μαρτυρία εἶναι ἕνα γεγονός στό ἐσωτερικό ὁλοκλήρου τῆς Ἀνθρωπότητος καί ἀφορᾶ ὅλο τόν ἄνθρωπο.

Τό Δ΄ εὐαγγέλιο μιλᾶ γιά τόν Ἰωάννη στόν πρόλογό του, ἀμέσως μετά τό Λόγο, πού εἶναι στήν ἀρχή, καί ὅταν διαβάζει κανείς ὑπῆρχε ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος ἀπό τό Θεό, αἰσθάνεται ὅτι ἡ ἔλευσή του, σέ μιά ὁρισμένη ἔννοια ἔρχεται ἐπίσης ἀπό τήν ἀρχή, τήν αἰωνιότητα. Ὁ οὐρανός ἀνοίγει μπροστά ἀπό αὐτόν καί μαρτυρεῖ: «ὅτι τεθέαμαι τό Πνεῦμα καταβαῖνον ἐπ ̉ αὐτόν… οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ» (Ἰω. 1, 29 -34)· σ ̉ αὐτό τόν σύντομο λόγο εἶναι πιά, μέ μιά μορφή περιορισμένη ὅλο τό Εὐαγγέλιο. Ὁ Ἰωάννης εἶναι αὐτός πού γνωρίζει, προσδιορίζει τόν Ἀμνό γιατί εἶναι μυημένος στό μυστήριο τοῦ «ἐσφαγμένου Ἀρνίου ἀπό καταβολῆς κόσμου…».

Ὁ Ἰωάννης δέν ἔχει τίποτε προαγγείλει καί εἶναι ὁ πιό μεγάλος προφήτης, ὅπως ὁ δάκτυλος τοῦ Θεοῦ προσδιορίζει τόν Χριστό. Εἶναι ὁ πιό μεγάλος διότι εἶναι ὁ πιό μικρός, αὐτό πού θέλει νά πεῖ ἀπελεύθερος ἀπό τήν ἴδια του ἐπάρκεια γιά νά μήν εἶναι ἐκεῖνος πού μένει ἐκεῖ, ἐκεῖνος ποῦ τέρπεται ἀκούοντας τή φωνή τοῦ Νυμφίου, καί ἡ χαρά του εἶναι μεγάλη χωρίς μέτρο. Εἶναι ἡ πιό ἐνδόμυχη ἐγγύτης ὅπου ὁ Λόγος ἀντηχεῖ· εἶναι κατ ̉ εἰκόνα τοῦ Υἱοῦ πού δέν εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου παρά ὁ Λόγος τοῦ Πατρός· εἶναι κατ ̉ εἰκόνα τοῦ Πνεύματος γιατί δέν λέγει τίποτε γιά τόν ἑαυτό του ἀλλά μιλᾶ στό ὄνομα Αὐτοῦ πού ἔχει ἔλθει. Εἶναι αὐτός ὁ ὁρμητικός πού ἁρπάζει τούς οὐρανούς καί τό μαρτύριό του λαμπρύνει θαυμαστά ἕνα ἀρχαῖο μοναστικό λόγιο: Δῶσε τό αἷμα σου καί πάρε τό Πνεῦμα… Μέ τή Θεοτόκο περιβάλλει τό Χριστό Κριτή καί μεσιτεύει γιά ὅλους τούς ἀνθρώπους. Μπορεῖ νά τό κάνει γιατί ἡ φιλία του φθάνει τό ἐπίπεδο ἑνός ἄλλου μεγάλου πνευματικοῦ τοῦ ὁποίου ἡ ἱστορία μᾶς ἔχει ἀναφερθεῖ στά Ἀποφθέγματα τῶν Πατέρων. Ὁ ἅγιος Παΐσιος ὁ Μέγας προσευχόταν γιά τόν μαθητή του πού εἶχε ἀρνηθεῖ τό Χριστό, καί ὅταν προσευχόταν, ὁ Κύριος τοῦ ἐμφανίστηκε καί τοῦ λέγει: «Παΐσιε, γιά ποῖον προσεύχεσαι; Δέν γνωρίζεις ὅτι μέ ἔχει ἀρνηθεῖ;».Ἀλλά ὁ ἅγιος δέν ἔπαυε νά ἔχει ἔλεος καί νά προσεύχεται γιά τόν μαθητή του, καί λοιπόν ὁ Κύριος τοῦ λέγει: Παΐσιε, ἔχεις ἐξομοιωθεῖ μέ ἐμένα μέ τήν ἀγάπη σου…

Ἡ λειτουργία ὀνομάζει τόν Ἰωάννη: κήρυκα, ἄγγελο καί ἀπόστολο. Μαρτυρεῖ καί ἡ φωνή τοῦ Νυμφίου προκαλεῖ τήν πρώτη ἀποστολική κλήση: «Ἀνδρέας καί Ἰωάννης ἀκολουθοῦν τόν Ἰησοῦν» (Ἰω. 1, 37). Πιό ἀργά, ἐγκαταλείπει αὐτό τόν κόσμο καί κατεβαίνει στόν Ἅδη σάν Πρόδρομος τῆς Καλῆς Ἀγγελίας.

Τό βάπτισμα τοῦ Ἰωάννη πρό τῶν Θεοφανείων δέν ἦταν παρά ἕνα «βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν» (Λουκ. 3, 3), ἦταν ἡ μεταβολή τῆς τελευταίας ἀναμονῆς. Πηγαίνοντας στόν Ἰορδάνη, ὁ Ἰησοῦς δέν πῆγε νά μετανοήσει ἀφοῦ ἦταν χωρίς ἁμάρτημα· νά ποῦμε ὅτι ἔδωσε τό παράδειγμα τῆς ταπεινότητος δέν ἀπαντᾶ ἀκόμη στό μέγεθος τοῦ γεγονότος. Ἡ βάπτιση τού Ἰησοῦ εἶναι ἡ προσωπική Πεντηκοστή του, ἡ κάθοδος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί τά τριαδικά Θεοφάνεια: Κατά τό χρόνο τῆς βαπτίσεώς σου στόν Ἰορδάνη, Κύριε, ἐκδηλώθηκε ἡ προσκύνηση πού χρειαζόταν στήν ἁγία Τριάδα (τροπάριο ἑορτῆς). Εἶναι ἀπό αὐτό τό πλήρωμα πού ἔρχεται τό μυστήριο τοῦ βαπτίσματος στό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, αὐτό τό ὄνομα καθορίζεται, ἄμεσα στόν πλήρη βαπτιστικό τύπο: «εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός, τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Τά λειτουργικά κείμενα ὀνομάζουν τήν ἑορτή τό μεγάλο Νέο Ἔτος γιατί τό συμβάν ἐπανέρχεται στό φῶς τῆς Τριάδος. Εἶναι ἀκριβῶς αὐτή ἡ στιγμή πού οἱ Ἐπίσκοποι ἐξέλεγαν γιά νά ἀναγγείλουν στίς ἐκκλησίες τό χρόνο τῆς μεγάλης τεσσαρακοστῆς καί τή χρονολογία τοῦ ἑορτασμοῦ τοῦ Πάσχα.

Ἡ εἰκόνα τῶν Θεοφανείων προσφέρει τήν εὐαγγελική διήγηση ἀλλά προσθέτει μερικές λεπτομέρειες πού ἔχουν χρησιμοποιηθεῖ στή λειτουργία τῆς ἑορτῆς καί δείχνει αὐτό πού ὁ Ἰωάννης θά μποροῦσε νά διηγηθεῖ. Ἐπάνω στήν εἰκόνα ἕνα τμῆμα ἑνός κύκλου παριστᾶ τούς οὐρανούς πού ἀνοίγουν, καί κάποτε ἀπό μιά διπλή πτυχή πού ὁμοιάζει μέ κροσσό ἑνός σύννεφου, βγαίνει τό χέρι τοῦ Πατρός πού εὐλογεῖ. Ἀπό αὐτό τόν κύκλο ἀναχωροῦν ἀκτῖνες φωτός, χαρακτηριστικό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, καί πού φωτίζουν τό περιστέρι. Αὐτόματη ἀνάμνηση τοῦ ἀρχικοῦ λόγου «καί ἐγένετο φῶς», ἡ ἐκδηλωτική ἐνέργεια τοῦ Πνεύματος, ἀποκαλύπτει τόν τριαδικό Θεό: Ἡ Τριάδα, ὁ Θεός μας, μᾶς ἐκδηλώνεται χωρίς διαίρεση. Ὁ Χριστός ἦλθε γιά νά εἶναι τό φῶς τοῦ κόσμου, πού φωτίζει αὐτούς πού κάθονταν στά σκοτάδια (Ματθ. 4, 16) ἀπό ἐκεῖ δέ τό ὄνομα τῆς «Ἑορτῆς τῶν φώτων». Ἐνῶ ὁ Χριστός κατέβαινε στά νερά, ἡ φωτιά ἄναψε μέσα στόν Ἰορδάνη, εἶναι ἡ Πεντηκοστή τοῦ Κυρίου καί ὁ προεικονισμένος Λόγος, μέ στύλο φωτός δείχνει ὅτι τό βάπτισμα εἶναι φωτισμός, γέννηση τῆς ὑπάρξεως στό θεῖο φῶς.

Ἄλλοτε τήν παραμονή τῆς ἑορτῆς γινόταν τό βάπτισμα τῶν κατηχουμένων καί ὁ ναός ἦταν πλημμυρισμένος ἀπό φῶς, σημεῖο μυήσεως στή γνώση τοῦ Θεοῦ. Ὁ μάρτυρας αὐτοῦ τοῦ φωτός, ὁ ἅγιος Ἰωάννης εἶναι δοσμένος στό γεγονός γιατί αὐτός ὁ ἴδιος εἶναι «ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καί φαίνων» καί οἱ ἄνθρωποι ἔρχονταν «ἀγαλλιαθῆναι ἐν τῷ φωτί αὐτοῦ» (Ἰω. 5, 35).

Ἡ κάθοδος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μέ τή μορφή ἑνός περιστεριοῦ ἐκφράζει τήν κίνηση τοῦ Πατρός πού φέρεται πρός τόν Υἱό του. Ἐξ ἄλλου, ἐξηγεῖται, κατά τούς Πατέρες, κατ ̉ ἀναλογία μέ τόν κατακλυσμό καί τό περιστέρι μέ τόν κλάδο ἐλαίας, σημεῖο τῆς εἰρήνης. Τό Ἅγιο Πνεῦμα πού φέρεται ἐπάνω ἀπό τά ἀρχέγονα νερά ἀνέδειξε τή Ζωή, ἐπίσης αὐτό πού αἰωρεῖται ἐπάνω στά νερά τοῦ Ἰορδάνη, προκαλεῖ τή δεύτερη γέννηση τοῦ νέου δημιουργήματος.

Ὁ Χριστός παριστάνεται ὀρθός ἐνάντια πρός τό βυθό τοῦ νεροῦ σκεπασμένος ἀπό τά κύματα τοῦ Ἰορδάνη. Ἀπό τήν ἀρχή τῆς ἀποστολῆς του, ὁ Ἰησοῦς ἀντιμετωπίζει τά κοσμικά στοιχεῖα πού περιέχουν σκοτεινές δυνάμεις: τό νερό, τόν ἀέρα καί τήν ἔρημο. Ἡ διάβαση τῆς Ἐρυθρᾶς Θαλάσσης εἶναι ἀπό τίς μορφές τοῦ βαπτίσματος: ἡ νίκη ἀπό τό Θεό τοῦ δράκοντος τῆς θαλάσσης, τοῦ τέρατος Rahab. Ἕνα ἰδιόμελο τῆς ἑορτῆς κάνει νά κατανοήσουμε τόν Κύριο λέγοντας στόν Ἰωάννη Βαπτιστή: Προφήτη, ἔλα νά μέ βαπτίσεις… Βιάζομαι νά χαθεῖ ὁ κρυμμένος στά νερά ἐχθρός, ὁ πρίγκηπας τοῦ σκότους, γιά νά ἀπελευθερώσω τόν κόσμο ἀπό τά δίχτυα του παραχωρώντας του τήν αἰώνια ζωή. Ἔτσι, μπαίνοντας στόν Ἰορδάνη ὁ Κύριος, καθαρίζει τά νερά: Σήμερα τά κύματα τοῦ Ἰορδάνη μεταβάλλονται σέ φάρμακο καί ὅλη ἡ δημιουργία ποτίζεται μέ μυστικά κύματα… (εὐχή ἁγίου Σωφρονίου). Εἶναι ὅλο τό σύμπαν πού δέχεται τήν ἁγιοποίησή του: Ὁ Χριστός βαπτίζεται· βγαίνει ἀπό τό νερό καί μέ αὐτό ἀποκαλύπτει τόν κόσμο (ἰδιόμελο τοῦ Κοσμᾶ). Σπάζει τό κεφάλι τῶν δρακόντων καί ἀναζωογονεῖ τόν Ἀδάμ, εἶναι ἡ ἀνάπλαση τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως, ἡ ἀναγέννησή της στό καθαριστικό λουτρό τοῦ μυστηρίου. Ὁ Δίδυμος Τυφλός καθορίζει: «ὁ δέ Κύριος ἔδωκέ μοι μητέρα τήν κολυμβήθραν (Ἐκκλησία), πατέρα τόν Ὕψιστον, ἀδελφόν τόν δι ̉ ἡμᾶς βαπτισθέντα Σωτῆρα».

Στήν εἰκόνα μέ τό δεξιό του χέρι ὁ Χριστός εὐλογεῖ τά νερά καί τά ἑτοιμάζει νά γίνουν τά νερά τῆς βαπτίσεως πού ἁγιάζει μέ τήν ἴδια του κατάδυση. Τό νερό ἀλλάζει σημασία, ἄλλοτε εἰκόνα τοῦ θανάτου (κατακλυσμός), εἶναι τώρα ἡ πηγή τοῦ ὕδατος τῆς ζωῆς (Ἀποκ. 21, 6· Ἰω. 4, 14). Μυσταγωγικά τό νερό τῆς βαπτίσεως δέχεται τήν ἀξία τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ.

Στά πόδια τοῦ Κυρίου, στά νερά τοῦ Ἰορδάνη, ἡ εἰκόνα δείχνει δύο μικρές ἀνθρώπινες μορφές, εἰκονογράφηση τῶν παλαιοδιαθηκικῶν κειμένων πού ἀποτελοῦν μέρος τῆς ἀκολουθίας: «τί σοί ἐστι, θάλασσα ὅτι ἔφυγες, καί σύ Ἰορδάνη, ὅτι ἐστράφης εἰς τά ὁπίσω» (Ψαλμ.113, 5). Τό τροπάριο (ἦχος Δ΄) ἐξηγεῖ: «Ἀπεστρέφετο ποτέ, ὁ Ἰορδάνης ποταμός, τῇ μηλωτῇ Ἐλισσαιέ, ἀναληφθέντος Ἠλιού καί διῃρεῖτο τά ὕδατα ἔνθεν καί ἔνθεν· καί γέγονεν αὐτῷ ξηρά ὁδός ἡ ὑγρά εἰς τύπον ἀληθῶς τοῦ Βαπτίσματος, δι ̉ οὗ ἡμεῖς τήν ρέουσαν τοῦ βίου διαπερῶμεν διάβασιν». Εἰκόνα συμβολική πού μιλᾶ γιά τή μετάνοια ἀκόμη ἀόρατη τῆς κοσμικῆς φύσεως, τῆς μεταστροφῆς τῆς ὀντολογίας της. Ἡ εὐλογία τῆς ὑδρόβιας φύσεως ἁγιάζει τήν ἴδια ἀρχή τῆς ἐπίγειας ζωῆς. Γι ̉ αὐτό, μετά τή θεία λειτουργία γίνεται ὁ μεγάλος ἁγιασμός τῶν ὑδάτων (ἑνός ποταμοῦ, μιᾶς πηγῆς ἤ ἐντελῶς ἁπλά ἑνός δοχείου τοποθετημένου μέσα στήν ἐκκλησία).

Μιλώντας γιά τά μή ἁγιασμένα νερά, εἰκόνα τοῦ θανάτου – κατακλυσμοῦ ἡ λειτουργία τά ὀνομάζει ὑδατόστρωτο τάφο. Πραγματικά, ἡ εἰκόνα δείχνει τόν Ἰησοῦ νά εἰσέρχεται στά νερά, στόν ὑγρό τάφο. Αὐτός ἐδῶ ἔχει τή μορφή ἑνός σκοτεινοῦ σπηλαίου (εἰκονογραφική μορφή τοῦ ἅδη) περιέχοντας ὅλο τό σῶμα τοῦ Κυρίου (εἰκόνα τοῦ ἐνταφιασμοῦ, πού προσφέρεται στό μυστήριο τοῦ βαπτίσματος μέ ὁλική κατάδυση, μορφή τοῦ πασχαλίου τριημέρου), γιά νά ἀποσπάσει τόν ἀρχηγό τῆς φυλῆς μας στή ζοφερή διαμονή. Συνεχίζοντας τόν προκαταβολικό συμβολισμό τῆς Γεννήσεως, ἡ εἰκόνα τῶν Θεοφανείων δείχνει τήν προκάθοδο τοῦ Χριστοῦ στόν Ἅδη: «καταβάς ἐν τοῖς ὕδασιν ἔδησε τόν ἰσχυρόν». Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, σχολιάζει: ἡ κατάδυση καί ἡ ἀνάδυση εἶναι ἡ εἰκόνα τῆς καθόδου στόν ἅδη καί τῆς ἀναστάσεως.

Ὁ Χριστός παριστάνεται γυμνός, εἶναι ντυμένος μέ τήν ἀδαμική γυμνότητα καί ἔτσι ἀποδίδει στήν ἀνθρωπότητα τό ἔνδοξο παραδεισιακό ἔνδυμά της. Γιά νά δείξει τήν ὑπέρτατη πρωτοβουλία του παριστάνεται βαδίζοντας ἤ κάνοντας ἕνα βῆμα πρός τόν ἅγιο Ἰωάννη: ἐλεύθερα ἔρχεται καί κλίνει τό κεφάλι. Ὁ Ἰωάννης εἶναι ταραγμένος: ἐγώ χρείαν ἔχω ὑπό σοῦ βαπτισθῆναι, καί σύ ἔρχῃ πρός με; »… Ὁ Ἰησοῦς τόν διατάζει: «ἄφες ἄρτι». Ὁ Ἰωάννης τείνει τό δεξιό του χέρι σέ μιά τελετουργική χειρονομία, στό ἀριστερό κρατεῖ ἕνα εἰλητάριο, κείμενο τοῦ κηρύγματός του.

Οἱ ἄγγελοι τῆς Ἐνσαρκώσεως εἶναι σέ μιά στάση προσκυνήσεως, τά σκεπασμένα χέρια τους σέ ἔνδειξη σεβασμοῦ. Συμβολίζουν ἐπίσης καί εἰκονογραφοῦν τό λόγο τοῦ ἀποστόλου Παύλου (Γαλατ. 3, 27) :«Ὅσοι γάρ εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθητε, Χριστόν ἐνεδύσασθε…».

Παύλος Ευδοκίμωφ

Η καθαγιαστική ευχή του Μεγάλου Αγιασμού των Θεοφανείων

Η καθαγιαστική ευχή 

του Μεγάλου Αγιασμού των Θεοφανείων

-Σχόλια

(Απόσπασμα από εργασία σχετική με τα Θεοφάνεια)

πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Η ευχή αυτή είναι μία από τις ανεπανάληπτες ορθόδοξες ευχολογικές δημιουργίες, τόσο για το βαθύ θεολογικό της νόημα, όσο και για τη μορφή και τον τόνο της που θυμίζει τους πανηγυρικούς λόγους στις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές της σχετικής Πατερικής Γραμματείας. Γι’ αυτό και δίκαια ονομάστηκε «ο ύμνος των Θεοφανίων».

Η αγιαστική  ευχή καθιστά το νερό του Μ. Αγιασμού ισοδύναμο με το νερό της βαπτίσεως και γι’ αυτό ο Μ. Αγιασμός χρησιμοποιείται για την βάπτιση βρεφών, που είναι ετοιμοθάνατα, ή βαριά άρρωστα προς συντόμευση της ακολουθίας της Βαπτίσεως. Επίσης, εάν τελεσθεί βάπτιση την ημέρα των Θεοφανείων χρησιμοποιείται στην κολυμβήθρα Μέγας Αγιασμός, χωρίς να αναγνωσθεί η ευχή του Αγιασμού του ύδατος αλλά μόνον τα λόγια, που αφορούν στον βαπτιζόμενο

Η ευχή αυτή έχει καθαρά τη δομή της Αναφοράς της θείας Λειτουργίας με Πρόλογο, Ανάμνηση, Επίκληση (έχει και προεπίκληση), και μία μορφή διπτύχων όπου απαριθμούνται τα ειδικά χαρίσματα που θα απολαύσουν οι φωτιζομενοι «φωτισμόν ψυχῆς, ἀνακαινισμόν πνεύματος, υἱοθεσίας χάρισμα, πηγήν ζωῆς… την ἄνωθεν ἀναγέννησιν»

Στην αρχή γίνεται λόγος για τα θαυμαστά έργα του Θεού, τη δημιουργική του δύναμη και την προνοιακή του μέριμνα. Αυτόν υμνούν ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα. Σ’ αυτόν υπακούει το φως, φρίττουν οι άβυσσοι, «δουλεύουσιν αἱ πηγαί», λειτουργούν αγγελικές δυνάμεις. Ο ανέκραστος, άναρχος και απερίγραπτος Θεός έλαβε δούλου μορφή «ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος». Επιφανέντα τον ύμνησε όλη η κτίση. Ηγίασε βαπτιζόμενος τα Ιορδάνεια ρείθρα «οὐρανόθεν καταπέμψας τό πανάγιόν του Πνεῦμα». Ακολουθεί η πρώτη επίκληση και έπονται τα αιτήματα θεραπευτικού χαρακτήρα226, όπως «καί δός αὐτῷ την χάριν τῆς ἀπολυτρώσεως, τήν εὐλογίαν τοῦ Ἰορδάνου. Ποίησον αὐτό ἀφθαρσίας πηγήν, ἁγιασμοῦ δῶρον, ἁμαρτημάτων λυτήριον, νοσημάτων ἀλεξιτήριον…».

Μετά την πρώτη επίκληση μεσολαβεί η αναφορά στο ότι ο Θεός είναι «ὁ δι’ὕδατος καί Πνεύματος ἀνακαινίσας τόν ἄνθρωπον», για να ακολουθήσει η δεύτερη επίκληση με τα αναμενόμενα αποτελέσματα· «δός πᾶσι, τοῖς τε μεταλαμβάνουσι, τόν ἁγιασμόν, τήν εὐλογίαν, τήν κάθαρσιν, τήν ὑγείαν».

………………………………………………………………………………….

Σχόλια

…………………………………………………………

Στην καθαγιαστική ευχή «Μέγας ει Κύριε…» τελείται ο καθαγιασμός και η ευλογία του νερού κατά την προτροπή «Αυτός ούν, φιλάνθρωπε βασιλεύ, πάρεσο και νυν…». Κατά παράδοξο τρόπο στη συγκεκριμένη ευχή υπάρχει και δεύτερη προτροπή καθαγιασμού «Αυτός και νυν δέσποτα, αγίασον…», η οποία ίσως προέρχεται από αντιγραφικό λάθος. Το «αγίασον» της συγκεκριμένης προτροπής πρέπει να μετατραπεί σε «αγιάσας», ώστε και το νόημα στη συνέχεια της ευχής να έχει ορθότερη φιλολογική πορεία.

Μετά την πρώτη καθαγιαστική ευλογία του ύδατος, τρόπον τινά ως αναμενόμενο αποτέλεσμα της καθαγιαστικής διά του σημείου του τιμίου σταυρού επενέργειας του αγίου Πνεύματος στο προκείμενο ύδωρ, διατυπώνονται συνοπτικά τα αιτήματα της θεραπείας με την ποικίλη τους θεολογική και πνευματική απόχρωση ως εξής:

«και δος αυτώ την χάριν της απολυτρώσεως, την ευλογίαν του Ιορδάνου. Ποίησον αυτό αφθαρσίας πηγήν, αγιασμού δώρον, αμαρτημάτων λυτήριον, νοσημάτων αλεξιτήριον, δαίμοσιν ολέθριον, ταίς εναντίαις δυνάμεσιν απρόσιτον, αγγελικής ισχύος πεπληρωμένον. Ίνα πάντες οι αρυόμενοι και μεταλαμβάνοντες έχοιεν αυτό προς καθαρισμόν ψυχών και σωμάτων, προς ιατρείαν παθών, προς αγιασμόν οίκων, προς πάσαν ωφέλειαν επιτήδειον»

Έτσι έχουμε τη σύνδεση της ευλογίας του ύδατος με την επιδίωξη θεραπείας κατ’ άμφω και απαλλαγή από τη δαιμονική ενέργεια.

Επίσης, στην ίδια ευχή, πάλι μετά τη δεύτερη καθαγιαστική επίκληση και αντίστοιχη λειτουργική πράξη, δηλαδή την ευλογία του ύδατος, με το ίδιο ως άνω, προφανώς, σκεπτικό του συντάκτου της ευχής απαριθμώνται ευχετικά τα αναμενόμενα αποτελέσματα:

«Δος πάσι τοις τε απτομένοις, τοις τε χριομένοις, τοις τε μεταλαμβάνουσι τον αγιασμόν, την ευλογίαν, την κάθαρσιν, την υγείαν».

«Με το Μεγάλο Αγιασμό έχουμε ένα ισχυρό θεραπευτικό μέσο – φάρμακο, διδόμενο εκτάκτως και σε εξαιρετικές περιπτώσεις».(π.Κ.Καραϊσαρίδης)

Σύ καί τά Ἰορδάνια ῥεῖθρα ἡγίασας, οὐρανόθεν καταπέμψας τό πανά- γιόν σου Πνεῦμα, καί τάς κεφαλάς τῶν ἐκεῖσε ἐμφωλευόντων συνέτριψας δρακόντων. Αὐτός οὖν, φιλάνθρωπε Βασιλεῦ, πάρεσο καί νῦν διά τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου σου Πνεύματος, καί ἁγίασον τό ὕδωρ τοῦτο. Καί δός αὐτῷ τήν χάριν τῆς ἀπολυτρώσεως, τήν εὐλογίαν τοῦ Ἰορδάνου. Ἀμήν. Ποίησον αὐτό ἀφθαρσίας πηγήν, Ἀμήν. ἁγιασμοῦ δῶρον, ἁμαρτημάτων λυτήριον, Ἀμήν. νοσημάτων ἀλεξιτήριον, Ἀμήν. δαίμοσιν ὀλέθριον, ταῖς ἐναντίαις δυνάμεσιν. Σύ γάρ εἶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός ἡμῶν, ὁ δι᾽ ὕδατος καί Πνεύματος ἀνακαινίσας τήν παλαιωθεῖσαν φύσιν ὑπό τῆς ἁμαρτίας.

-Η ευλογία του Ιορδάνη, που ζητά ο ιερέας, είναι ο αγιασμός του ύδατος. Γράφει σχετικά ο ιερός Χρυσόστομος: «Κατῆλθεν ὁ τῶν Ἀγγέλων Δεσπότης εἰς τά Ἰορδάνεια ρεῖθρα καί ἁγιάσας τῶν ὑδάτων τήν φύσιν πᾶσαν τήν οἰκουμένην ἐθεράπευσε…. Κἄν τήν οἰκουμένην ἅπασαν ἐμβάλης εἰς τά νάματα ταῦτα τά πνευματικά, οὐκ ἀναλίσκεται καί οὐ δαπανᾶται ἡ δωρεά, οὐ ρυποῦται τά νάματα, οὐκ ἐλαττοῦται ἡ φιλοτιμία (η γενναιοδωρία) τοῦ Θεοῦ»154. Ο ίδιος ο Χριστός χαρακτηρίζεται ως πηγή του ζώντος ύδατος, το οποίο είναι το ίδιο το Πνεύμα

(Ιω. 4, 10. 7, 39). Το άγιο Πνεύμα είναι «ζωηφόρον» (Ιω. 5, 24. 6, 8, 51), είναι «ζωῆς χορηγόν» (Ιω. 6, 63).

-Η προκοπή των πάντων γενικώς εξαρτάται από τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος. Γι’ αυτό, το ύδωρ με την επίκληση δεν είναι πλέον κοινό, αλλά αποκτά δύναμη αγιότητας: «Τό λιτόν ὕδωρ Πνεύματος ἁγίου καί Χριστοῦ καί Πατρός τήν ἐπίκλησιν λαβόν, δύναμιν ἁγιότητος ἐπικτᾶται». «Καί τῇ ἐπικλήσει τῆς ἁγίας Τριάδος ἁγιάζεται τῶν ὑδάτων ἡ φύσις καί χορηγεῖται τῶν ἁμαρτημάτων ἡ ἄφεσις».
 

Επί πλέον, το ύδωρ γίνεται ύδωρ αγνό με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, που αποτελεί πηγή αγιασμού. Και το άγιο Πνεύμα χαρίζει την καθαρότητα και την ελευθερία από την αμαρτία, γι’ αυτό και ο ιερός Χρυσόστομος ερωτά: «Εἶδες τοῦ ἁγίου Πνεύματος τήν δύναμιν ἀγαπητέ; Εἶδες ὅτι τό Πνεῦμα τό ἅγιον πᾶσαν τήν κακίαν ταύτην ἠφάνισε, καί τούς πρότερον παραδεδομένους ὑπό τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων, ἀθρόον εἰς την εἰς την ἀνωτάτω τιμήν ἀνήγαγε;»

–Στην Π. Διαθήκη υπάρχουν προτυπώσεις, εικόνες και σκιές που διαγράφουν το όλο περιεχόμενο της Κ. Διαθήκης. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλη η Κ. Διαθήκη έχει προσκιασθεί στην Παλαιά. Υπάρχουν λοιπόν προτυπώσεις και για τον Αγιασμό.
Η ανακίνηση του ύδατος της προβατικής καλουμένης κολυμβήθρας μπορεί να θεωρηθεί ένα είδος αγιασμοῡ ύδατος είτε σε σχέση με τον  τον αγιασμό εἴτε σε σχέση γενικότερα με το μυστήριο του Βαπτίσματος. «Οι βαπτισμοί και οι καθαρμοί που ετελούντο κατ’ εντολήν του Θεού στην Π. Διαθήκη μπορεί να θεωρηθούν προοίμια και εικόνες του Αγιασμοῦ της εποχής τής Χάριτος. Αλλ’ η χάρις του Παναγίου Πνεύματος στην Π. Διαθήκη παρείχετο με πολλή φειδώ. Εν αντιθέσει με την εποχή του Ευαγγελίου που εξεχύθη πλούσια και δαψιλώς η χάρις του Πνεύματος του αγίου. Όλα τα σύμβολα στην Π. Διαθήκη περιείχαν σκιωδώς τη χάρη τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ. Γι’ αυτό και θαυματουργοῦσαν, όπως π.χ. συνέβη με το ύδωρ Μερᾶ στις πηγές Ελισαίου. Όταν όμως ήλθε η πραγματικότης της Κ. Διαθήκης γέμισαν τα πάντα με την ευλογία και την δωρεά της παναγίας Τριάδος. Ώστε και ο Αγιασμός σέ σύγκριση με τα σκιώδη του Νόμου υπερέχει σε αγιότητα και χάρη. Τούτο καταφαίνεται  και από τις ευχές καθόσον δι’ αυτών ζητά η Εκκλησία να παρασχεθεί από τον παντοδύναμο Κύριο».( ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Θ. ΚΟΚΟΡΗ, Αγιασμός υδάτων, μεγάλος και μικρός Αγιασμός,Αθήναι 2001)

 

Στην ευχή του Αγιασμού μεταξύ των άλλων υπάρχει και το εξής:

   

«Σύ γάρ εἶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός ἡμῶν, ὁ δι᾽ ὕδατος καί Πνεύματοςἀνακαινίσας τήν παλαιωθεῖσαν φύσιν ὑπό τῆς ἁμαρτίας. Σύ εἶ, ὁ δι᾽ ὕδατος κατακλύσας ἐπί τοῦ Νῶε τήν ἁμαρτίαν. Σύ εἶ, ὁ διά θαλάσσης ἐλευθερώσας ἐκ τῆς δουλείας Φαραώ, διά Μωϋσέως, τό γένος τῶν Ἑβραίων·Σύ εἶ, ὁ ἀπαλλάξας τόν Ἰσραήλ ἐκ τῆς πλάνης τοῦ Βάαλ. και δι᾽ ὕδατος καί πυρός, διά τοῦ Ἡλίου, Αὐτός καί νῦν, Δεσπότα, ἁγίασον τό ὕδωρ τοῦτο, τῷ Πνεύμα τί σου τῷ Ἁγίῳ. Δός πᾶσι, τοῖς τε μεταλαμβάνουσι, τόν ἁγιασμόν, την εὐλογίαν, τήν κάθαρσιν, τήν ὑγείαν».

Η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας (Έξοδ. 14. 1 Κορ. 1-4.) εμφανίζεται ως μια νέα νίκη του Θεού στον δράκοντα της θάλασσας167, και είναι από τα γεγονότα, που προτύπωσαν το άγιο Βάπτισμα. Γράφει ο Μ. Βασίλειος: «Ὁ Ἰσραήλ ἐκεῖνος εἰς τόν Μωυσήν ἐβαπτίσθη ἐν τῇ νεφέλῃ καί ἐν τῇ θαλάσσῃ, σοί τούς τόπους παραδιδούς, καί χαρακτηρίζων τήν ἐπ’ ἐσχάτων τῶν καιρῶν δειχθησομένην ἀλήθειαν, σύ δέ περιφεύγεις τό βάπτισμα, οὐκ ἐν θαλάσσῃ τυπούμενον, ἀλλ’ ἐν ἀληθείᾳ τελειούμενον, οὐκ ἐκ νεφέλης, ἀλλ’ ἐν τῷ Πνεύματι, οὐκ εἰς Μωυσήν τόν ὁμόδουλον, ἀλλ’ εἰς Χριστόν τόν ποιήσαντα.

Ο Γρηγόριος Νύσσης σχολιάζοντας τη θυσία του Ηλία (Γ΄ Βασ. 18, 1- 40.) λέγει: «Ταῦτα μέν ὁ Ἠλίας σαφῶς τήν ἐς ὕστερον μέλλουσαν τελεῖσθαι τοῦ βαπτίσματος μυσταγωγίαν διά τῆς θαυμαστῆς ἐκείνης ἱερουργίας ἡμῖν προσεφώνησεν. ΄Ὑδατι γάρ ἀνήφθη τό πῦρ τρίτον ἑξαντληθέντι. ΄Ὥστε δηλοῦσθαι, ὅτι ὅπου ὕδωρ τό μυστικόν, ἐκεῖ καί Πνεῦμα τό ζωοποιοῦν, τό θερμόν, τό πυροειδές, τό τούς ἀσεβεῖς καῖον καί τούς πιστούς φωτίζον».

-Κατά τον διδασκαλία των αγ. Πατέρων, O Ιορδάνης, δεχόμενος στα ύδατά του τον ίδιο τον Χριστό, σκόρπισε τη χάρη του Βαπτίσματος σ’ ολόκληρο τον κόσμο: «τῷ κόσμῳ παντί τήν τοῦ βαπτίσματος ἐπωχέτευσε χάριν». Έτσι,«ἀρχή τοῦ κόσμου τό ὕδωρ, καί ἀρχή τῶν εὐαγγελίων ὁ Ἰορδάνης».