ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟΝ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ (ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ)

           Συμβολισμοί στο μυστήριο του γάμου.

1. Τί συμβολίζει η τριπλή αλλαγή των δακτυλιδιών στα χέρια των μελλονύμφων;

Ο παράνυμφος κατά την ακολουθία του αρραβώνα αλλάζει τα δακτυλίδια τρεις φορές.

Η πράξη αυτή συμβολίζει την αμοιβαία ένωση των μνηστευομένων και την αναπλήρωση των ελλείψεων του ενός από τις ικανότητες του άλλου.

Το ότι ο παράνυμφος αλλάζει τα δακτυλίδια τρείς φορές δηλώνει ότι η πράξη αυτή γίνεται ενώπιον Θεού και ανθρώπων καθώς επίσης η ίδια η παρουσία του φανερώνει τη δέσμευση των μελλονύμφων που γίνεται έμπροσθέν του για μια πορεία που θα καταλήξει με την ευλογία της Εκκλησίας στο γάμο και όχι στην κραιπάλη και στην ασωτία.

Η παρουσία του παρανύμφου κατά την αλλαγή των δακτυλιδιών φανερώνει και τη μαρτυρική παρουσία του στον αρραβώνα, γεγονός που με τίποτα δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει ή ακυρώσει. Έτσι και εκ της πράξεως αυτή δηλώνεται πλην σαφώς εμμέσως η σπουδαία θέση που έχει ο παράνυμφος στη ζωή των μελλονύμφων. Να τους υπενθυμίζω ανά πάσα στιγμή αύτη την δέσμευσή τους ενώπιον του Θεού και ενώπιον των ανθρώπων.

Τα δακτυλίδια τοποθετούνται στον τέταρτο δάκτυλο του δεξιού χεριού των μελλονύμφων και ποτέ στο αριστερό χέρι.

Ο Άγιος Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης αναφέρει ότι η τριπλή αλλαγή των δακτυλιδιών στα χέρια των μελλονύμφων εκ μέρους του παρανύμφου φανερώνει την προς την Αγία Τριάδα τιμή, στο όνομα της Οποίας γίνεται η όλη τελετή. Προς τιμήν της Αγίας Τριάδος «ήτις άπαντα τελειοί τε και βεβαιοί».

2. Τί συμβολίζει η τριπλή αλλαγή των στεφάνων στα κεφάλια των νεονύμφων;

Αφού ο ιερέας ευλογήσει τα στέφανα επάνω στο άγιο Ευαγγέλιο και αφού πει τους λόγους: «Στέφεται ο δούλος του Θεού (τάδε) την δούλη του Θεού (τάδε)» και τανάπαλιν, τοποθετεί στα κεφάλια των νεόνυμφων πλέον τα στέφανα.

Έπειτα τα λαμβάνει ο παράνυμφος, ως ανάδοχος της σωφροσύνης και της ομονοίας του ζεύγους τα στέφανα στα χέρια του και τα αλλάζει στα κεφάλια των νεόνυμφων τρεις φορές.

Η τριπλή αλλαγή δηλώνει τον ιερό αριθμό τρία, που είναι η Αγία Τριάδα, τα τρία πρόσωπα, στα ονόματα των όποιων παραδίδει η Εκκλησία τους νεονύμφους. Η τριπλή αλλαγή φανερώνει και την αλληλοσυμπλήρωση των δύο ανθρώπων στη νέα τους συζυγική ευλογημένη από την Εκκλησία ζωή.

Ο παράνυμφος μετά την υπό του ιερέως στέψη στέκεται πίσω από τους νεόνυμφους και δέχεται τα στέφανα, τα οποία αλλάζει τρείς φορές, όπως έκανε και με τα δακτυλίδια του αρραβώνα, σταυροειδώς έτσι ώστε το δεξί χέρι να βρίσκεται πάντοτε στο κεφάλι του άνδρα και το αριστερό στο κεφάλι της γυναίκας.

Έτσι με τον τρόπο αυτό ο παράνυμφος φανερώνει στους νυμφίους, αντί του πατέρα τους, το δάσκαλο της ομοφροσύνης και της αγαθής συζυγίας.

Τα στέφανα στα κεφάλια των νεόνυμφων συμβολίζουν τα τρόπαια της νίκης, σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο.

3. Τί συμβολίζει ο κυκλικός χορός των νεόνυμφων μετά του παρανύμφου;

Η περικύκληση του τραπεζιού από τον όμιλο των συμμετεχόντων στο γάμο, δηλαδή τους ιερωμένους, τους νεόνυμφους και τους παρανύμφους-κουμπάρους, σε σχήμα χορού συμβολίζει τη νοσταλγία του Παραδείσου και την αναζήτηση της αιωνιότητας. Εκφράζει τη φυσική χαρά, την πνευματική ανανέωση και το πανηγυρικό αίσθημα που συνοδεύει το γάμο, αισθήματα τα οποία πάντοτε εκφράστηκαν με χορούς και τραγούδια… Τα τροπάρια που ψάλλονται κατά την τριπλή εισόδευση και περιφορά των νεόνυμφων εκφράζουν την εν Χριστώ χαρά και ευφροσύνη των συζύγων. Ακόμη συμβολίζει την πνευματική και ουράνια ευθυμία των νεονύμφων που προκύπτει με τη μυστηριακή ένωση των ψυχών τους και της ίδιας της τελετουργίας του χριστιανικού γάμου που ευλογεί ο ίδιος ο Κύριος και Θεός μας με απώτερο στόχο τη συνέχιση του απολυτρωτικού

μυστηρίου Του. Ο ίδιος ο χορός του Ησαΐα είναι τόσο κεφαλαιώδης πράξη στο γάμο ώστε κάποιος είπε ότι «εάν όλα όσα προηγούνται του χορού του Ησαΐα δεν επικυρωθούν με τον τριπλό χορό γύρω από το δισκέλιον δεν μπορούν να έχουν τη νομική εγκυρότητα του μυστηρίου». Ο ίδιος ο χορός αποτελεί έκφραση ζωηρής πνευματικής αγαλλιάσεως για την Θεία Χάρη που πλούσια κατέρχεται από τον ίδιο τον Κύριο και Θεό μας κατά την ώρα της ιερολογίας του γάμου. Και όπως ακριβώς συμβαίνει και στα υπόλοιπα μυστήρια π.χ. της Βαπτίσεως και της Χειροτονίας, έτσι και στο γάμο ο κυκλικός χορός αποτελεί σημείο της εν Χριστώ ευφροσύνης. Για τον λόγο αυτό εκείνοι οι νέοι που με ευσέβεια και σωφροσύνη αγωνίσθηκαν να κρατήσουν την παρθενία τους μέχρι την ώρα του γάμου τους επέτρεψε ο Θεός να τιμώνται και να γίνονται κοινωνοί μαζί Του, δηλαδή συμμέτοχοι της Βασιλείας του Θεού, του Χριστού και των Αγίων του. Κι αυτό το ουράνιο πανηγύρι ορατά βεβαιώνεται με τον κυκλικό χορό του Ησαΐα.

(π. Θεμιστοκλέους Στ. Χριστοδούλου, Θέλεις να γίνεις Παράνυμφος- Κουμπάρος; Εκδ. Ομολογία σ.40-45).

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος για την ισότητα των δύο φύλων.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος

 για την ισότητα των δύο φύλων.

 

(Από την διδασκαλία του επιλέξαμε ένα κείμενο που αφορά στις σχέσεις άνδρα-γυναίκας και είναι πρωτοποριακό

 για την εποχή του.) 

 

         Ο άγιος Γρηγόριος και η συνταγματική κατοχύρωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. 

 

 

             Για ποιο λόγο δηλαδή τιμωρούν τη γυναίκα ,ενώ συγχωρούν τον άντρα; Ενώ όταν η γυναίκα προσβάλλει το κρεβάτι του άντρα της διαπράττει μοιχεία και από το νόμο τιμωρείται γι’ αυτό βαριά, γιατί δεν τιμωρείται και ο άντρας όταν πηγαίνει με άλλες γυναίκες; Αυτήν την νομοθεσία δεν την αποδέχομαι και καταδικάζω αυτή την κατάσταση . «Άντρες ήσαν οι νομοθετούντες και κατά των γυναικών η νομοθεσία», επειδή και τα παιδιά τα έβαλαν κάτω από την εξουσία του πατέρα και δεν μερίμνησαν καθόλου για το ασθενέστερο φύλλο…

            «Ένας είναι ο Δημιουργός του ανδρός και της γυναικός και από μια σάρκα είναι και οι δύο. Προέρχονται από μία εικόνα, και υπάρχει δι’ αυτούς ένας νόμος, ένας θάνατος και μία ανάστασις. Επίσης έχομε γίνει από άνδρα και από γυναίκα. Κοινό είναι το χρέος το οποίο οφείλουν τα τέκνα προς τους γονείς.

                Πως λοιπόν απαιτείς μεν να είναι σώφρων η γυνή, συ δε δεν ανταποδίδεις εκείνο το οποίον ζητείς; Πως ζητείς εκείνο το οποίον δεν προσφέρεις; Πως βγάζεις διαφορετικούς νόμους δια σώμα όμοιο και ισάξιο; Εάν δε εξετάζεις και τα χειρότερα, άκουσε: Διέπραξε αμαρτία η γυναίκα; Το ίδιο έκαμε και ο Αδάμ. Τους εξηπάτησε και τους δύο ο όφις. Δεν επαρουσιάσθη το ένα πιο ασθενές και το άλλο πιο ισχυρό.

          Θέλεις να εξετάσωμεν μήπως και τα καλύτερα; Ο Χριστός με το πάθος του τους σώζει και τους δύο.

Έγινε άνθρωπος δια τον άνδρα; Το ίδιο έγινε και δια την γυναίκα. Απέθανε προς χάριν του ανδρός; Σώζεται όμως και η γυναίκα με τον θάνατό του.

Λέγεται ότι προέρχεται από το σπέρμα Δαβίδ.

Νομίζεις ενδεχομένως ότι με αυτό τιμάται ο άνδρας; Γεννάται όμως από την Παρθένον και αυτό είναι υπέρ των γυναικών. «Θα γίνουν», μεν λοιπόν, λέγει, «οι δύο, μία σάρκα» (Γένεση β’ 24). Και αυτή η μία σάρκα ας έχει την ίδια τιμή». 

(Λόγος ΛΖ, αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, ΕΠΕ 5, σελ. 437- 439)

Πασίγνωστο απόσπασμα από ομιλία που εκφωνήθηκε στην ΚΠολη ενώπιον του αυτοκράτορα Μ. Θεοδοσίου και πολλών αρχόντων, με αφορμή την ανισότητα κατά των γυναικών στη νομοθεσία.

Εδώ, εκτός από το προφανές (την υπεράσπιστη της γυναίκας), φαίνεται και ότι:

α) Ο άγιος θεωρεί τους νόμους προϊόν κοινωνικών συνθηκών και όχι κάτι με «θεϊκή αυθεντία», κάτι που η «φωτισμένη» Δύση «ανακάλυψε» μόλις περί το 17ο αιώνα.

β) “Δε δέχομαι τη νομοθεσία” γράφει. Ο άγιος θεωρεί άκυρο το νόμο που θίγει τα δικαιώματα (κατ’ αυτόν αυτονόητα) ανθρώπων ή κοινωνικών ομάδων, όπως εν προκειμένω των γυναικών. Με άλλα λόγια, θέτει θέμα “συνταγματικότητας των νόμων”: ενός υπερνομικού κριτηρίου, που θα καθορίζει αν ένας νόμος είναι ηθικός – άρα έγκυρος – ή όχι!

Το κριτήριο αυτό, προφανώς, γι’ αυτόν είναι το ευαγγέλιο. Είναι αρκετό, αν το γνωρίζεις καλά, γιατί εκεί ο άνθρωπος φτάνει στην κορυφή της καταξίωσής του από τον ίδιο το Θεό, που γίνεται άνθρωπος.

 

 

 

Το μυστήριο του γάμου και τα κωλύματα

Το μυστήριο του γάμου και τα κωλύματα

         Τὸ κείμενον ἔχει συμφωνηθῇ ὑπό τῶν μετασχόντων τῆς Συνάξεως τῶν Προκαθημένων τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, Σαμπεζύ-Γενεύη, 21-28 Ἰανουαρίου 2016 (πλὴν τῶν Ἀντιπροσώπων τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν τῆς Ἀντιοχείας καὶ τῆς Γεωργίας).

      Δημοσιεύεται συμφώνως πρός τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνάξεως τῶν Προκαθημένων.

Ι. Ὁ Ὀρθόδοξος Γάμος

1) Ὁ θεσμός τῆς οἰκογενείας εὑρίσκεται σήμερον ὑπό τήν ἀπειλήν τῆς ἐκκοσμικεύσεως, ὡς ἐπίσης καί τοῦ ἠθικοῦ σχετικισμοῦ. Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία διδάσκει τήν ἱερότητα τοῦ γάμου ὡς μίαν θεμελιώδη καί ἀδιαμφισβήτητον διδασκαλίαν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἐλευθέρα ἕνωσις μεταξύ ἀνδρός καί γυναικός εἶναι μία ἀπαραίτητος προϋπόθεσις.

2) Ὁ γάμος θεωρεῖται εἰς τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ὡς ὁ ἀρχαιότερος θεσμός θείου δικαίου, διότι εἰσήχθη συγχρόνως πρός τήν δημιουργίαν τῶν πρώτων ἀνθρώπων, τοῦ Ἀδάμ καί τῆς Εὔας (Γεν. 2, 23). Ἡ ἕνωσις αὕτη συνεδέθη ἀπ᾽ ἀρχῆς ὄχι μόνον πρός τήν πνευματικήν κοινωνίαν τοῦ ζεύγους, τοῦ ἀνδρός καί τῆς γυναικός, ἀλλά καί πρός τήν δυνατότητα ἐξασφαλίσεως τῆς συνεχείας τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Οὕτως, ὁ γάμος ἀνδρός καί γυναικός εὐλογηθεῖς ἐν τῷ παραδείσῳ κατέστη ἕν ἱερόν μυστήριον, τό ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τήν Καινήν Διαθήκην, ὅτε ὁ Χριστός ἐτέλεσε τό «πρῶτον σημεῖον» διά τῆς μεταβολῆς τοῦ ὕδατος εἰς οἶνον εἰς τόν ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας γάμον, ἀποκαλύπτων οὕτω τήν δόξαν αὐτοῦ (Ἰω. 2, 11). Τό μυστήριον τοῦ ἀκαταλύτου δεσμοῦ μεταξύ ἀνδρός καί γυναικός εἶναι εἰκών τῆς ἑνώσεως Χριστοῦ καί Ἐκκλησίας (Ἐφ. 5, 32).

3)Ἡ χριστοκεντρική λοιπόν τυπολογία τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου ἐξηγεῖ τήν ὑπό τοῦ ἐπισκόπου ἤ πρεσβυτέρου εὐλογίαν τοῦ ἱεροῦ δεσμοῦ δι’ εἰδικῆς εὐχῆς (ἱερολογίας), διό καί ὁ ἅγιος Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρος εἰς τήν πρός τόν Πολύκαρπον Σμύρνης Ἐπιστολήν αὐτοῦ ἐτόνιζεν, ὅτι οἱ προσερχόμενοι εἰς γάμου κοινωνίαν πρέπει ‘’μετά γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τήν ἕνωσιν ποιεῖσθαι, ἵνα ὁ γάμος ᾖ κατά Κύριον καί μή κατ’ ἐπιθυμίαν (=ἀνθρωπίνην). Πάντα εἰς τιμήν Θεοῦ γινέσθω’’ (V, 2). Οὕτω, τόσον ἡ ἱερότης τοῦ θεοσυστάτου δεσμοῦ, ὅσον καί τό ὑψηλόν πνευματικόν περιεχόμενον τῆς ἐγγάμου συζυγίας ἐξηγοῦν τήν ἀξίωσιν, ὥστε νά ἀναδειχθῇ ‘’τίμιος ὁ γάμος καί ἡ κοίτη ἀμίαντος’’ (Ἐβρ. 13, 4), διό καί ἀπεδοκιμάζετο οἱαδήτις προσβολή τῆς καθαρότητος αὐτοῦ (Ἐφεσ. 5, 2-5. Α’ Θεσσ. 4, 4. Ἐβρ. 13, 4 κ.ἄ.).

4) Ἡ ἐν Χριστῷ ἕνωσις ἀνδρός καί γυναικός συνιστᾷ μίαν μικράν ἐκκλησίαν ἤ μίαν εἰκόνα τῆς Ἐκκλησίας. Ὑπό τήν ἔννοιαν αὐτήν, Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς διακηρύσσει: «Τίνες δέ οἱ τρεῖς ὑπάρχουσιν, ἐν ὀνόματι Χριστοῦ συναγόμενοι, παρ᾽ οἷς μέσος ἐστίν ὁ Κύριος. Ἤ οὐχί ἄνδρα καί γυναίκα καί τέκνον τούς τρεῖς λέγει; Ὅτι ἀνδρί γυνή διά Θεοῦ ἁρμόζεται» (Στρωματεῖς, 3, 10. PG 8, 1169 B). Ἡ ἕνωσις ἀνδρός καί γυναικός διά τῆς εὐλογίας τοῦ Θεοῦ ὑψοῦται εἰς ὑψηλότερον βαθμόν, διότι ἡ κοινωνία εἶναι ὑπεροχωτέρα τῆς ἀτομικῆς ὑπάρξεως, ἀφοῦ τούς εἰσάγει εἰς τήν τάξιν τῆς Βασιλείας τῆς παναγίας Τριάδος. Ἀπαραίτητος προϋπόθεσις διά τόν γάμον εἲναι ἡ πίστις εἰς τόν Ἰησοῦν Χριστόν, μία πίστις, τήν ὁποίαν ὀφείλουν νά ἀποδέχωνται ὁ νυμφίος καί ἡ νύμφη, ὁ ἀνήρ καί ἡ γυνή. Ἄλλωστε, τό θεμέλιον τῆς ἑνότητος τοῦ γάμου εἶναι ἡ ἐν Χριστῷ ἑνότης, ἵνα, διά τῆς ὑπό τοῦ ἁγίου Πνεύματος εὐλογίας τῆς συζυγικῆς ἀγάπης, δυνηθῇ τό ζεῦγος νά ἀντανακλᾷ τήν ἀγάπην Χριστοῦ καί Ἐκκλησίας ὡς μυστηρίου τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, τῆς αἰωνίου ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ ἀγάπῃ τοῦ Θεοῦ.

5) Ἡ προστασία τῆς ἱερότητος τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου ὑπῆρξε πάντοτε ἰδιαζόντως σημαντική διά τήν προστασίαν τῆς Οἰκογενείας, ἡ ὁποία ἀκτινοβολεῖ τήν κοινωνίαν τῶν συζευγνυμένων προσώπων τόσον εἰς τήν Ἐκκλησίαν, ὅσον καί εἰς τήν ὅλην Κοινωνίαν. Οὕτως, ἡ διά τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου ἐπιτυγχανομένη κοινωνία προσώπων λειτουργεῖ ὄχι ἁπλῶς ὡς μία συμβατική φυσική σχέσις, ἀλλά καί ὡς μία οὐσιαστική καί δημιουργική πνευματική δύναμις διά τοῦ ἱεροῦ θεσμοῦ τῆς Οἰκογενείας. Aὕτη βεβαιώνει τήν προστασίαν καί τήν παιδείαν τῶν τέκνων τόσον εἰς τήν πνευματικήν ἀποστολήν τῆς Ἐκκλησίας, ὅσον καί εἰς τήν λειτουργίαν τῆς κοινωνίας.

6) Ἡ Ἐκκλησία ἀντιμετώπιζε πάντοτε μετά τῆς ἀναγκαίας αὐστηρότητος καί τῆς δεούσης ποιμαντικῆς εὐαισθησίας, κατά τό ὑπόδειγμα τῆς ἐπιεικείας τοῦ ἀποστόλου τῶν ἐθνῶν Παύλου (Ρωμ. 7, 2-3. Α’ Κορ. 7, 12-15, 39 κ.ἄ.), τόσον τάς θετικάς προϋποθέσεις (διαφορά φύλου, νόμιμος ἡλικία κ.ἄ.), ὅσον καί τάς ἀρνητικάς προϋποθέσεις (συγγένεια ἐξ αἵματος καί ἐξ ἀγχιστείας, πνευματική συγγένεια, ὑπάρχων γάμος, ἑτεροθρησκεία κ.ἄ.) διά τήν σύναψιν γάμου. Ἡ ποιμαντική εὐαισθησία ἦτο ἀναγκαία ὄχι μόνον διότι ἡ βιβλική παράδοσις καθορίζει τήν σχέσιν τοῦ φυσικοῦ δεσμοῦ τοῦ γάμου μετά τοῦ μυστηρίου τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί διότι ἡ ἐκκλησιαστική πρᾶξις δέν ἀποκλείει τήν πρόσληψιν ὡρισμένων περί γάμου ἀρχῶν τοῦ ἑλληνορωμαϊκοῦ φυσικοῦ Δικαίου, αἱ ὁποῖαι προβάλλουν τόν δεσμόν τοῦ γάμου ἀνδρός καί γυναικός ὡς ‘’θείου τε καί ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνίαν’’ (Μοδεστίνος) καί εἶναι συμβαταί πρός τήν ἀποδιδομένην ὑπό τῆς Ἐκκλησίας ἱερότητα τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου.

7) Ὑπό τάς τοσοῦτον δυσχερεῖς συγχρόνους συνθήκας διά τό μυστήριον τοῦ γάμου καί διά τόν ἱερόν θεσμόν τῆς Οἰκογενείας, οἱ ἐπίσκοποι καί οἱ ποιμένες ὀφείλουν νά ἀναπτύξουν σύντονον ἐργασίαν εἰς τόν ποιμαντικόν τομέα διά νά προστατεύσουν τούς πιστούς πατρικῶς, συμπαριστάμενοι εἰς αὐτούς, διά νά ἐνισχύσουν τήν κλονισθεῖσαν ἐλπίδα αὐτῶν ἐκ τῶν ποικίλων δυσχερειῶν, θεμελιοῦντες τόν θεσμόν τῆς Οἰκογενείας ἐπί ἀκλονήτων θεμελίων, τά ὁποῖα οὔτε ἡ βροχή, οὔτε οἱ ποταμοί, οὔτε οἱ ἄνεμοι δύνανται νά καταστρέψουν, ἀφοῦ τά θεμέλια ταῦτα εἶναι ἡ πέτρα, ἡ δέ πέτρα εἶναι ὁ Χριστός (Ματθ. 7, 25).

8) Τό τιθέμενον σήμερον ἐν τῇ κοινωνίᾳ ζήτημα εἶναι ὁ γάμος, ὁ ὁποῖος εἶναι τό κέντρον τῆς Οἰκογενείας καί ἡ Οἰκογένεια δικαιώνει τόν γάμον. Ἡ ἀσκουμένη εἰς τόν σύγχρονον κόσμον πίεσις διἀ τήν ἀναγνώρισιν νέων μορφῶν συμβιώσεως ἀποτελεῖ μίαν πραγματικήν ἀπειλήν διά τούς ὀρθοδόξους χριστιανούς. Ἡ κρίσις τοῦ γάμου καί τῆς οἰκογενείας εἰς διαφόρους μορφάς ἀνησυχεῖ βαθέως τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ὄχι μόνον ἕνεκα τῶν ἀρνητικῶν συνεπειῶν εἰς τήν δομήν τῆς κοινωνίας, ἀλλά καί ἕνεκα τῆς ἀπειλῆς διά τάς εἰδικωτέρας σχέσεις εἰς τούς κόλπους τῆς παραδοσιακῆς οἰκογενείας. Κύρια θύματα τῶν τάσεων αὐτῶν εἶναι τό ζεῦγος καί ἰδιαιτέρως τά τέκνα, διότι δυστυχῶς αὐτά ὑφίστανται συνήθως ἐκ τῆς παιδικῆς ἤδη ἡλικίας αὐτῶν τό μαρτύριον, καίτοι οὐδεμίαν ἔχουν εὐθύνην δι᾽ αὐτό.

9) Ὁ νομίμως καταγεγραμμένος πολιτικός γάμος μεταξύ ἀνδρός καί γυναικός δέν ἔχει μυστηριακόν χαρακτῆρα, ἀποτελεῖ πρᾶξιν συμβιώσεως κυρωθεῖσαν ὑπό τοῦ κράτους, διάφορον πρός τόν εὐλογούμενον ὑπό τοῦ Θεοῦ καί τῆς Ἐκκλησίας γάμον. Τά συνάπτοντα πολιτικόν γάμον μέλη τῆς Ἐκκλησίας πρέπει νά ἀντιμετωπίζωνται μετά ποιμαντικῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται διά νά κατανοήσουν τήν ἀξίαν τοῦ μυστηρίου τοῦ γάμου καί τῶν ἐξ αὐτῶν ἀπορρεουσῶν εὐλογιῶν δι᾽ αὐτούς.

10) Ἡ Ἐκκλησία δέν ἀποδέχεται διά τά μέλη αὐτῆς σύμφωνα συμβιώσεως τοῦ αὐτοῦ φύλου ἤ καί πᾶσαν ἄλλην μορφήν συμβιώσεως διά τά μέλη αὐτῆς, διαφόρους τοῦ γάμου. Ἡ Ἐκκλησία πρέπει νά καταβάλλῃ πάσας τάς δυνατάς ποιμαντικάς προσπαθείας, ὥστε τά παρεκκλίνοντα μέλη αὐτῆς εἰς τοιαύτας μορφάς συμβιώσεως νά δυνηθοῦν νά κατανοήσουν τήν πραγματικήν ἔννοιαν τῆς μετανοίας καί τῆς ηὐλογημένης ὑπό τῆς Ἐκκλησίας ἀγάπης.

11) Αἱ βαρύταται συνέπειαι τῆς κρίσεως ταύτης ἐκφράζονται διά τῆς ἐπικινδύνου αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διαζυγίων, τῶν ἀμβλώσεων καί πολλῶν ἄλλων ἐσωτερικῶν προβλημάτων εἰς τήν οἰκογενειακήν ζωήν. Αἱ συνέπειαι αὗται εἶναι μία μεγάλη πρόκλησις διά τήν ἀποστολήν τῆς Ἐκκλησίας εἰς τόν σύγχρονον κόσμον, διό καί οἱ ποιμένες τῆς Ἐκκλησίας ὀφείλουν νά καταβάλλουν πᾶσαν δυνατήν προσπάθειαν διά τήν ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων αὐτῶν. Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καλεῖ ἐν ἀγάπῃ τά τέκνα αὐτῆς καί ὅλους τούς ἀνθρώπους καλῆς θελήσεως νά ὑπερασπισθοῦν τήν πιστότητα εἰς τήν ἱερότητα τῆς οἰκογενείας.

ΙΙ. Κωλύματα Γάμου

1) Σχετικῶς μέ τά κωλύματα γάμου λόγῳ ἐξ αἵματος, ἐξ ἀγχιστείας, ἐξ υἱοθεσίας καί πνευματικῆς συγγενείας ἰσχύει ὅ,τι προβλέπεται ὑπό τῶν ἱερῶν κανόνων (53 καί 54 τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου) καί τῆς συνῳδά τούτοις ἐκκλησιαστικῆς πράξεως, ὡς αὕτη ἐφαρμόζεται σήμερον εἰς τάς κατά τόπους αὐτοκεφάλους Ὀρθοδόξους Ἐκκλησίας, καθορίζεται δέ καί περιγράφεται ἐν τοῖς Καταστατικοῖς Χάρταις αὐτῶν καί ταῖς σχετικαῖς συνοδικαῖς ἀποφάσεσιν αὐτῶν.

2) Περί τοῦ μή ἀμετακλήτως λυθέντος ἤ ἀκυρωθέντος γάμου καί τοῦ προϋπάρξαντος τρίτου, ἰσχύει ὅτι συνιστοῦν ἀπόλυτα κωλύματα πρός σύναψιν γάμου, συμφώνως πρός τήν κατηγορηματικῶς καταδικάζουσαν τήν διγαμίαν καί τόν τέταρτον γάμον Ὀρθοδόξον κανονικήν παράδοσιν.

3) Συμφώνως πρός τούς ἱερούς κανόνας κωλύεται κατ’ ἀκρίβειαν ἡ ἱερολόγησις γάμου μετά τήν μοναχικήν κουράν (καν. 16 τῆς Δ´ Οἰκουμενικῆς συνόδου καί 44 τῆς Πενθέκτης ἐν Τρούλλῳ συνόδου).

4) Ἡ ἱερωσύνη ἀποτελεῖ, συμφώνως πρός τήν ἰσχύουσαν κανονικήν παράδοσιν (κανών 3 τῆς Πενθέκτης ἐν Τρούλλῳ συνόδου) κώλυμα πρός σύναψιν γάμου.

5) Περί τῶν μικτῶν γάμων Ὀρθοδόξων μεθ’ ἑτεροδόξων καί μή Χριστιανῶν ἤχθη εἰς τήν ἀπόφασιν, ὅπως

i. ὁ γάμος Ὀρθοδόξων μεθ᾿ ἑτεροδόξων κωλύεται κατά κανονικήν ἀκρίβειαν, μή δυνάμενος νά εὐλογηθῇ (κανών 72 τῆς Πενθέκτης ἐν Τρούλλῳ συνόδου) δυνάμενος ὅμως νά εὐλογηθῇ κατά συγκατάβασιν καί διά φιλανθρωπίαν, ὑπό τόν ρητόν ὅρον ὅτι τά ἐκ τοῦ γάμου τούτου τέκνα θέλουν βαπτισθῆ καί ἀναπτυχθῆ ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ.

ii. ὁ γάμος Ὀρθοδόξων μετά μή χριστιανῶν κωλύεται ἀπολύτως κατά κανονικήν ἀκρίβειαν.

6) Ἡ κατά τήν ἐφαρμογήν τῆς περί κωλυμάτων γάμου ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως πρᾶξις δέον νά λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καί τάς διατάξεις τῆς ἑκασταχοῦ σχετικῆς κρατικῆς νομοθεσίας, ἄνευ ὑπερβάσεως τῶν ὁρίων τῆς ἐκκλησιαστικῆς οἰκονομίας.

7) Ἡ ἐφαρμογή τῆς ἐκκλησιαστικῆς οἰκονομίας σχετικῶς ὀφείλει νά ἀντιμετωπίζηται ὑπό τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἑκάστης αὐτοκεφάλου Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, συμφώνως πρός τάς ἀρχάς τῶν ἱερῶν κανόνων, ἐν τῷ πνεύματι τῆς ποιμαντικῆς διακρίσεως, ἐπί τῷ σκοπῷ τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου.

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΑΡΣΕΝΙΟΣ

1. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις συστάσεως μιας οικογενείας;
Οι προϋποθέσεις θεμελιώσεως μιας οικογενείας είναι οι ίδιες σε κάθε ιστορική στιγμή. Υπάρχουν λεπτομέρειες, τις όποιες πρέπει να έχουμε υπ' όψει μας, όπως ή πτώχεια, αλλά αυτό δεν είναι σοβαρό εμπόδιο για την αξία σύσταση μιας οικογενείας, διότι ή αγάπη τα υπερκαλύπτει όλα. Πόσο γλυκό πράγμα είναι ή αμοιβαία αγάπη των συζύγων! Άλλα δεν πρέπει μέσα στον έγγαμο βίο να επιδιώκει κανείς πάνω από όλα την απόλαυση των ενστίκτων, αλλά να συλλογίζεται ένα υπέρτερο σκοπό, που είναι ή αμοιβαία σωτηρία τους εν Χριστώ. Ή συνεχής και αμοιβαία παρακίνησης προς τον σκοπό αυτό είναι υποχρεωτική και υπάρχει μεταξύ των συζύγων μεγάλη ευθύνη. Ή αξία ενός έθνους δεν είναι σ' ένα πέταλο που το επήρε ό άνεμος, αλλά πρέπει να δη κανείς την βαθύτερη αξία και τον σκοπό του έθνους.
Έτσι, αγαπητοί μου, ένας έγγαμος βίος ημπορεί να θεμελιωθεί επάνω σε μια αληθινή αγάπη και σε μια αποκλειστικά χριστιανική πορεία. Είναι μεγάλο λάθος να ερωτεύεσαι ένα αγόρι ή ένα κορίτσι και αμέσως να θετής το πρόβλημα του γάμου, επειδή αγαπάς αυτό το κορίτσι ή το τάδε αγόρι. Όχι, όχι. Πρέπει να βλέπεις, όσο είναι δυνατόν, εάν οι νεαροί αυτοί έχουν διαποτιστεί από το ρίγος της ευθύνης που απαιτεί ένας χριστιανικός γάμος. Διότι μια κοπέλα που παντρεύεται, έχει σκεφθεί ότι μετά από λίγο χρόνο θα γέννηση παιδί και θα έχει μεγάλη ευθύνη να το αναθρέψει; Όποτε πρέπει να είναι πολύ προετοιμασμένη γι' αύτη την αποστολή της. Εγώ εμποδίζω για τον γάμο μια ολόκληρη σειρά νέων που με επισκέπτονται και μου λέγουν τις ερωτικές τους σχέσεις, με τις όποιες παραπλανούνται και τελικά χωρίζουν, διότι επεκράτησε μεταξύ τους ή κακία, ή ψυχρότητα και ή έλλειψη της χάριτος του Θεού. Οι νέοι αυτοί δεν διαφέρουν πολύ από τους ειδωλολάτρες, εφ' όσον αγαπιούνται μόνο για τις σαρκικές τους απολαύσεις, χωρίς σκέψη με σοβαρότητα για την δημιουργία ενός χριστιανικού γάμου. Το σωματικό κάλλος παρέρχεται, αλλά πρέπει να μείνει μεταξύ των συζύγων εκείνο το χριστιανικό κάλλος, το όποιον δεν γηράσκει, διότι το τρέφει ή αγάπη του αιωνίου Ιησού μας.
Υπάρχουν πολλές προϋποθέσεις, κυρίως από θρησκευτικής απόψεως, που πρέπει να εκπληρώσουν οι νέοι, ανάμεσα στις όποιες είναι κι αυτές οι δύο: Να διατηρούν αμοιβαία την αγάπη και να δώσουν συγκατάθεση και οι γονείς για τον γάμο τους. Εδώ πολλές φορές υπάρχει μία σύγκρουσης μεταξύ των νέων και των γονέων τους. Και τότε πρέπει να εκλέγουμε το ένα από τα δύο, εφ' όσον δεν γίνεται διαφορετικά. Να τους προτρέπουμε να συνδεθούν και με την αγάπη του Χριστού μεταξύ τους και κατόπιν να προχωρήσουν στον γάμο εφ' όσον το θέλουν.

2. Πώς ημπορούμε να ξέρουμε ότι αυτός είναι ο σύντροφός μας, τον οποίον μας χαρίζει ο Θεός;
Πρέπει να αισθάνεσαι ότι ό τάδε είναι μόνο για σένα. Υπάρχει μία αόρατη και ανυποχώρητη δύναμη μέσα σου που σε ωθεί και σου λέγει οι ό τάδε είναι για σένα... είναι ο ων.
Τον βλέπεις πώς εκδηλώνεται, την απλότητα του, την σωφροσύνη του την αυτοπροαίρετη προσφορά του, χωρίς να αποβλέπει αποκλειστικά σε απολαύσεις κοσμικού τύπου. Διότι πολλές φορές, οι σωματικές επιθυμίες καλύπτουν τους αληθινούς και ιερούς σκοπούς του γάμου. Λέγει, δηλαδή ό ένας στον άλλον: «Δεν μ' ενδιαφέρει τίποτε. Ένα έχω να σου ειπώ ότι σε αγαπώ». Και μετά από λίγο καιρό το ίδιο αυτό πρόσωπο θέτει πρόβλημα χωρισμού, διότι δεν του αρέσει πια ό αγαπημένος ή , ή αγαπημένη του. Συμπληρώθηκαν όλες οι περίεργες «καταναλώσεις» και εμφανίσθηκαν άλλες πιο δελεαστικές περιστάσεις. Άλλα ποιος από τους νέους ημπορεί σήμερα να κράτηση με ηρωισμό την χριστιανική του ταυτότητα και έτσι με σοβαρότητα και ελπίδα στον Λυτρωτή Ιησού να μπει στην κοινωνία και να εργασθεί;

3. Εάν δύο νέοι αγαπιούνται αλλά είναι άπιστοι, στην αγάπη τους αυτή είναι παρών ο Χριστός;
Είναι άπιστοι, ό ένας προς τον άλλον ή άπιστοι προς τον Θεό;
Άπιστοι προς τον Θεό.
Τώρα θέλω να σας ειπώ ένα λόγο. Να ξέρετε ότι καμία εξυπνάδα και καμία αγωγή, δεν έχει κάποια αξία, εάν δεν υπηρέτη την αγάπη. Όμως δεν μπορούμε να τους εμποδίσουμε να μη παντρευτούν. Όμως δεν φθάνουν πουθενά, εάν δεν είναι με τον Χριστό. «Αγαπιόμαστε και τίποτε άλλο». Αυτό είναι ή ικανοποιήσεις του ενστίκτου και τίποτε περισσότερο. Ή Αγάπη αυτή δεν είναι μακροχρόνια.
Ό γάμος καθ' εαυτός πρέπει να γίνεται, όπως λέγει και η παροιμία: Είτε καλά (με καλές προϋποθέσεις), είτε κα θόλου! διότι τελείται για την υπηρεσία ενός ιδεώδους και όχι μιας προσωρινής σωματικής απολαύσεως. Ή αγάπη που κατόπιν ακολουθείται από τον γάμο, εάν δεν υπηρετεί κάποιον υψηλότερο σκοπό, σίγουρα δεν φθάνει σε κανένα θετικό αποτέλεσμα. Μόνο χάνει κανείς τόσο πολύτιμο χρόνο από την ζωή του.
Το να αγαπιούνται δύο νεαρά άτομα είναι ένας τρόπος να συνομιλούν. Άλλα τι νόημα έχει να αγαπιούνται χωρίς να πιστεύουν στον Χριστό; Δεν υπάρχει κάποια σιγουριά που να βλέπεις το μέλλον με ελπίδα και ένα σκοπό, εάν δεν υπάρχει ό Θεός. Εάν δεν είναι ούτε μέσα στην Εκκλησία, τότε δεν ανήκουν πουθενά. Αυτή θα ημπορούσε να είναι ή απάντησης που μου θέσατε.
Τι να τους ζητήσουμε; Ό έγγαμος βίος επιβάλλει την διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Πρέπει να τα μάθουν οι γονείς πώς να κάνουν τον σταυρό τους, πώς να προσκυνούν τίς εικόνες, πώς να κοινωνούν αργότερα, πώς να εξομολογούνται. Μπορούν να ζουν οι ίδιοι και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους σαν να ήσαν ειδωλολάτρες; Δεν κτύπησαν αρκετά οι καμπάνες για να ξυπνήσουν από τον λήθαργο τους αυτοί οι νέοι. Άλλα και ό λόγος που λέγεται σήμερα από πολλούς ότι «σήμερα οι οικογένειες περνούν δύσκολες στιγμές» δεν τον συμμερίζομαι πλήρως. Διότι όταν ζεις το παρόν, δεν ημπορείς να βλέπεις εύκολα τα λάθη σου. Βλέπεις πιο εύκολα τα κατορθώματα σου και γι' αυτά δεν απελπίζεσαι. Αυτή ή πεποίθησης ότι κάνεις αυτό και το άλλο για κάτι καλλίτερο στην ζωή και την οικογένεια σου, σε οδηγεί σιγά-σιγά προς κάτι το ανώτερο και από πνευματικής πλευράς με την βοήθεια του Θεού.

4. Το μυστήριο του Γάμου ενεργεί και επάνω στους άπιστους ανθρώπους; Γιατί σήμερα πολλοί στεφανώνονται, χωρίς να έχουν ιδέα τι σημαίνει στεφάνι, ή αν χρειάζεται σχέσεις με τον Θεό;
Εάν οι κοινωνούντες δια του γάμου είναι άπιστοι δεν έχει για αυτούς κανένα νόημα ό γάμος ούτε θα τους βοηθήσει σε κάτι στην ζωή τους. Εάν έκαναν τον γάμο στην Εκκλησία αυτό σημαίνει πώς είναι κάπως πιστοί ή δέχτηκαν να γίνει ό γάμος στην εκκλησία, χάριν των ευσεβών γονέων τους. Όποτε θα τους συνοδεύσουν οι προσευχές των πιστών γονέων και συγγενών τους στην ζωή τους.
Υπάρχουν και άπιστοι χριστιανοί, οι όποιοι δεν κάνουν καθόλου γάμο, ούτε στην εκκλησία ούτε στο δημαρχείο. Αυτοί κάνουν μία συνεχή ζωή πορνείας και οι σχέσεις είναι μόνο σαρκικές.

5. Εάν κάνουν τον γάμο τους, διότι έτσι το βρήκαν σαν έθιμο, τότε ενεργεί ή Χάρις του Μυστηρίου;
Δεν ημπορούμε να ειπούμε ότι δεν ενεργεί από την στιγμή που εντάσσεται σε μία ολόκληρη θρησκευτική τελετή, όπου ενεργείται από την χάρι της ιεροσύνης.
Δεν συνιστούμε βέβαια καθόλου το μυστήριο του γάμου όταν οι υποψήφιοι είναι άπιστοι. Διότι έχουμε μέσω αυτού του μυστηρίου μερικές συγκεκριμένες αξιώσεις και ευθύνες. Και όταν αυτές οι ευθύνες είναι ανεπιθύμητες, ή δεν μπορούν να εκπληρωθούν, γιατί λοιπόν προχωρούμε σ αυτόν τον δρόμο; Η κάνουμε το Μυστήριο αυτό σαν ένα έθιμο. Άλλα ή λέξης αύτη «έθιμο» είναι πολύτιμη και δεν θα ήθελα να την χρησιμοποιούμε εδώ για τους απίστους.
Παντρεύονταν σαν έθιμο οι παππούδες και οι πρόγονοί μας, και μάλιστα χωρίς ληξιαρχικές πράξεις, μέσα στην εκκλησία. Άλλα ό γάμος αυτός γινόταν με εξαιρετικά υψηλούς σκοπούς.
Ό γάμος, αδελφοί μου, είναι ένα πολύ μεγάλο Μυστήριο. Αξιοποιούνται τα χαρίσματα που έδωσε ό Θεός στους ανθρώπους. Βέβαια υπεράνω του γάμου είναι άλλο μεγαλύτερο μυστήριο, ό μοναχισμός.
Κατόπιν να σκεπτώμεθα ότι, χωρίς τα υψηλά ιδεώδη του γάμου οι νέοι δεν ημπορούν να σταθούν, εάν περιορισθούν στην ικανοποίηση των σαρκικών τους μόνο ορέξεων.
Ή Χάρις υπάρχει και αυξάνεται εκεί όπου υπάρχει ή πίστης. Ό Θεός δεν δίνει την Χάρι Του σ` ένα τσιγγάνικο απλωμένο χέρι, αλλά σ' αυτόν που έχει το πνεύμα της θυσίας, που πηγάζει από την πίστη του και την αγάπη του σ' Αυτόν.
Ό γάμος που τελείται σαν έθιμο εκ παραδόσεως των προγόνων μας, πρέπει να περιέχει ένα ύψιστο σκοπό και μια εξαιρετική ευθύνη. Όμως να μη ενθαρρύνεται, καθένας να επιτελή τον γάμο του σαν έθιμο, διότι ή αγάπη τους είναι ετοιμόρροπη και δεν θα διαρκέσει πολύ. Όπως έλεγε κάποιος συγγραφεύς: «ένας μήνας μέλιτος και μια ζωή πίκρας».

6. Γέροντα, σήμερα ο ρόλος του ανδρός και της γυναικός κατανοείται ολοένα και λιγότερο. Ημπορείτε να μας πείτε ποιος είναι ό ρόλος τους στην οικογενειακή ζωή;

Ή αλήθεια είναι ότι δεν μου αρέσει αυτός ό λόγος: «σήμερα». Ό άνδρας και ή γυναίκα είναι οι ίδιοι μ' αυτούς που έπλασε ό Θεός στην αρχή μ' ένα αυστηρά καθορισμένο σκοπό.
Γίνεται μια διαπίστωσης: Ή γυναίκα ήταν δούλη επί χιλιάδες χρόνια και μόλις με το Διάταγμα των Μεδιολάνων, το 313 ό Μέγας Κωνσταντίνος έδωσε ελευθερία και στην γυναίκα για να μη θανατώνεται χωρίς δίκη. Μεταδόθηκε όμως δια μέσου των αιώνων ό φόβος της γυναικός απέναντι στον άνδρα και παρέμειναν αυτές οι φοβίες σαν άσχημη κληρονομιά εκ μέρους της γυναικός. Αυτό δεν είναι δεκτό εκ μέρους μου. Ή έννοια των λόγων του Αποστόλου Παύλου: «ή δέ γυνή Ινα φοβήται τον άνδρα» (Εφεσ. 5,33), έχει την έννοια του σεβασμού και της τιμής που πρέπει να έχει προς τον άνδρα της και όχι να τον βλέπει σαν «μπαμπουλα».
Γυναίκα σημαίνει «βασίλισσα θυσιαζομένη». "Αν λέγεις ότι ή γυναίκα είναι το αδύνατο στοιχείο, όμως από την στιγμή που την παντρεύτηκες, δεν ημπορείς να ονομάζεσαι σύζυγος, παρά μόνο όταν έχεις δίπλα σου και την σύζυγο. Πρέπει να της δώσεις μέσα στην συνείδηση σου και στο σπίτι τον θρόνο που της ανήκει. Δεν πρέπει με κανένα τρόπο να βλέπει κανείς την γυναίκα μ' ένα μικροπρεπή σκοπό και διάσταση ή σαν μια καταπιεσμένη ύπαρξη.
Ή γυναίκα είναι καταπληκτικό πλάσμα μέσα στην δημιουργία του Θεού! Αντιλαμβάνεσθε ότι ό προορισμός ολοκλήρου της ανθρωπότητας εξαρτάται από τον λόγο της παρθένου Μαρίας, ή οποία είπε ελεύθερα: «Ιδού ή δούλη Κυρίου, γένοιτο μοι κατά το ρήμα σον» (Λουκ. 1,15). Και μεταλλάχθηκε ό προορισμός όλης της ανθρωπότητας, ακόμη και οί βουλές του Θεού που είχε για τον κόσμο.
Ή Παναγία ήταν ή γυναίκα εκείνη, ή οποία άνοιξε τις πόρτες της ευτυχίας, της ελευθερίας και της αιωνιότητας στον κόσμο.
Ή γυναίκα πρέπει με κάθε τρόπο να είναι σεβαστή διότι, εάν ό Θεός ρωτούσε την ανθρωπότητα: «Τι υπάρχει στην ανθρωπότητα»; δεν θα ρωτούσε την πατρότητα, αλλά την μητρότητα. Επομένως ή γυναίκα παίζει πρωταρχικό ρόλο σ' ότι αφορά την δημιουργία του Θεού, τον άνδρα την γυναίκα και τους απογόνους τους.
Άλλα όμως ένα τόσο μεγάλο μυστήριο δεν έχουμε δικαίωμα να το αποσπούμε από τον σπουδαίο λόγο του Κυρίου μας: «"Άνευ εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν» (Ίωάν. 15, 5). Αυτός είναι λόγος θεϊκός και ότι λέγει ό Χριστός είναι αλήθεια.
Εάν ό χριστιανικός κόσμος πρόσεχε αυτό τον λόγο, θα ήταν πιο συγκρατημένος και θα αποκαλύπτονταν πιο γρήγορα οί αξίες και οι ελλείψεις. Εκείνος είπε ότι είναι ή Άμπελος και εμείς τα κλήματα. Μπορούν να καρποφορήσουν τα κλήματα, εάν δεν έχουν οργανική σχέση με την άμπελο;
Ή Κυρία Θεοτόκος εκπροσωπεί το ανθρώπινο γένος. Ή γυναίκα δεν πρέπει να φαίνεται σαν μία δούλη. Διότι, παρότι λέγομε στην ευχή του μυστηρίου του Γάμου ότι ή γυναίκα υπόκειται στον άνδρα, όμως κι αυτός πρέπει να την αγαπά, όπως μας λέγει στην συνέχεια ή ίδια ευχή. Εάν δεν την αγαπά, τότε κι αυτή δεν πρέπει να τον ακούει. Ό άνδρας, όταν δεν ακούει αυτό τον λόγο είναι υπεύθυνος για το πείσμα της γυναικός του. Όποτε πρέπει να την αγαπά με κάθε τρόπο.
Στον έγγαμο βίο εισέρχεται κανείς, μέσω πολλών μεταλλαγών και απροόπτων γεγονότων, όπως ή γέννησης παιδιών, ή ανατροφή τους, το έντονο αίσθημα της αυτοσυντηρήσεως και τόσα άλλα προβλήματα.
Το πρόσωπο «γυναίκα» πρέπει να είναι σεβαστό πάντοτε με κάθε τρόπο από όλο τον κόσμο, διότι σας επαναλαμβάνω, σημαίνει «θυσιαζομένη βασίλισσα».

7. Μπορούμε να ξεχωρίσουμε μέσα στον οικογενειακό βίο τους σκοπούς των συζύγων;
Όσο άφορα τα ιδεώδη, όχι. Άλλα όσον άφορα τις απασχολήσεις, ναι, διότι ό καθένας έχει την δική του εργασία.

8. Μπορείτε να μας πείτε ποιος είναι ό σκοπός της υπακοής στην οικογενειακή ζωή;
Εάν υπάρχει αγάπη, τα προβλήματα λύονται μόνα τους. Κοιτάζει ό ένας τον άλλον και γνωρίζουν τι έχουν να κάνουν.
Όσο άφορα τα παιδιά, αυτά πρέπει να εκπαιδεύονται με κάθε τρόπο από μικρά, για να αποτυπώνουν στην ψυχή τους την ιδέα περί παρουσίας του Θεού, ούτος ώστε σιγά-σιγά να ολοκληρωθούν στην γνώση της χριστιανικής διδασκαλίας.

9. Γιατί λέγεται ότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναικός;
Και ή γυναίκα τι είναι αν ό άνδρας είναι ή κεφαλή της; Ό άνδρας είναι ή κεφαλή της γυναικός με την έννοια της αρμονίας που πρέπει να υπάρχει σεβόμενοι ό ένας τον προορισμό και την ενασχόληση του άλλου. "όταν λέγεται ότι ή γυναίκα έχει εξαιρετική προσφορά μέσα στην δημιουργία του Θεού, αυτό δεν σημαίνει ότι ό άνδρας δεν είναι τίποτε. Διότι αμοιβαία υποταγή σημαίνει σωτηρία και για τούς δύο.
Η γυναίκα δεν υποτάσσεται διότι είναι ζητιάνα, αλλά διότι ολοκληρώνει την αρμονία των προσώπων και των πραγμάτων. Αύτη είναι που κάνει την μεγαλύτερη προσπάθεια για να είναι ό άνδρας της κεφαλή της, από την στιγμή που τον αγαπά ειλικρινά.
Μεταξύ των δύο συζύγων δεν υπάρχει βαθμός συγγενείας. Εάν ό άνδρας είναι ή κεφαλή, και ή γυναίκα είναι επίσης κεφαλή. Πρέπει να υποτάσσεται ό ένας στον άλλον, επειδή είναι πολύ συχνές οι περιπτώσεις στις όποιες, ό άνδρας ερωτά και υπακούει, όταν χρειάζεται, την σύζυγο του.
Αυτοί πρέπει να αγαπιούνται. Εάν δεν αγαπιούνται, τότε οι σχέσεις μεταξύ τους θα καταλήγουν τις περισσότερες φορές στον τσακωμό και τις συγκρούσεις.
Εάν ό άνδρας είναι ή κεφαλή, ή γυναίκα είναι ή καρδιά! Και ή καρδιά είναι πολύ περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Είναι το βαθύτερο βάθος της ανθρωπινής υπάρξεως, είναι ακόμη ό τόπος και ό θρόνος όπου κατοίκησε ό Θεός. Και εάν αυτή είναι ή καρδιά, τότε και αυτός (ό σύζυγος) είναι καρδιά, επειδή ή αγάπη εναρμονίζει και ισορροπεί τον έγγαμο βίο.
Ή αγάπη έχει να δώσει μια απάντηση σε όλες τις ερωτήσεις. Ή αγάπη φέρει τα παιδιά στον κόσμο, τα όποια, μόνο με το χαμόγελο τους, δίνουν ανυπολόγιστη χαρά και αξία στο ανδρόγυνο και συμβάλλουν στην αδιάρρηκτη ενότητα των γονέων τους.
'Αλλά, σας επαναλαμβάνω, ή γέννησης τέκνων δεν είναι ό πρώτιστος σκοπός του εγγάμου βίου. Πρώτος σκοπός των συζύγων είναι ή αμοιβαία προσπάθεια τους για την ψυχική τους σωτηρία.

10. Πολλές φορές ψυχραίνονται οι σχέσεις μεταξύ τους. Πως είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί αύτη ή κρίσης;
Εάν θέσουμε σαν πρώτο το θέμα της κολάσεως, τότε δεν μιλάμε για παράδεισο!
Δεν τίθεται πρόβλημα. Αυτές είναι οι συνέπειες της ζωής. Ό Γολγοθάς των σφαλμάτων τους και οι αμαρτίες τους είναι εμπειρία γι` αυτούς της κολάσεως. Ή ψυχρότητα μεταξύ τους είναι συνέπεια των αμαρτιών τους.
Ό Θεός είναι δίκαιος και μπορεί να κάνει οτιδήποτε. Μόνο ένα πράγμα δεν μπορεί να κάνη: Να καταπατήσει τον λόγο Του. Επειδή ή πρώτη εντολή που δόθηκε στον παράδεισο ήτο αυτή: «Από δέ του ξύλου τον γινώσκειν καλόν και πονηρόν, ου φάγεσθε άπ` αυτού...» (Γεν. 2,17). Και έφαγε ό πρώτος άνθρωπος. Ή συνέπεια ακολούθησε αμέσως, επειδή υπάρχει και θεία δικαιοσύνη και όχι μόνο έλεος. Και κάνει ό,τιδήποτε για να μας σώσει απ' αυτές τις πτώσεις. Τις μετά από τον Αδάμ τις συνεχίζουμε εμείς. Αυτές λύονται μόνο με το μυστήριο της εξομολογήσεως.
Δεν μπορούμε να ομιλούμε για τον διάβολο, χωρίς να ομιλούμε πρώτα για τον Θεό. Μέσα στην δημιουργία υπάρχει ό διάβολος μόνο κατ' ανοχή.
Εμείς δεν μπορούμε να τους μάθουμε να αγαπούν. Στην αγάπη δεν υπάρχει τίποτε το διανοητικό. «Δεν ξέρω γιατί εκείνον τον αγαπώ». Ή αγάπη δεν έχει ούτε αρχή, ούτε τέλος. Υπάρχει από τότε που υπάρχει και ό Θεός, διότι ταυτίζεται με τον Θεό.
Συνεπώς, για να θεραπευθεί αυτή ή εμφανιζόμενη μεταξύ τους ψυχρότητα, θα πρέπει να διάγουν μια αληθινή Χριστιανική ζωή.

11. Είναι σωστό να έχουν οι παντρεμένοι μόνο ευδαιμονικές σχέσεις μεταξύ τους χωρίς να ενδιαφέρονται καθόλου για την τεκνογονία;
Ό σκοπός της παντρειάς δεν είναι μόνο ή σαρκική απόλαυση, αγαπητέ μου. Ή σαρκική απόλαυσης είναι ή αφορμή και σκοπός είναι ή γέννησης παιδιών. Αυτός είναι ό έγγαμος βίος. Σίγουρα θα υπάρχει ή απαραίτητη οικειότητα μεταξύ ανδρός και γυναικός, αλλά όχι με αποκλειστικό σκοπό την αμοιβαία σωματική απόλαυση.
Θα μπορούσα να ειπώ ότι, επειδή το θέμα αυτό αφορά όλο τον κόσμο, δεν υπάρχει έννοια του γάμου, όταν περιορίζεται μόνο στην σαρκική ευδαιμονία. Γάμος σημαίνει πορεία προς την αιωνιότητα και εάν αυτός ό σκοπός παραθεωρήται και υπερτονίζεται μόνο ή απόλαυσης, τότε ό έγγαμος βίος δεν εκπληρώνει τον σκοπό του.
Εάν αποφασίσουν αμοιβαίως να ζήσουν ειλικρινά με ηθική καθαρότητα, τότε δεν θα πρέπει κατά διαστήματα να μουντζουρώνουν αυτή την απόφαση τους με κάθε είδους κρυφά παραπτώματα. Η να κοιτάξουν να εφαρμόσουν τις επιταγές του εγγάμου βίου και την τεκνοποιία ή να ζουν αγναντεύουν και να μη συνέρχονται διόλου με κοινή συμφωνία.

12. Τι γνώμη έχετε για τις σχέσεις αγοριών και κοριτσιών, που είναι της μόδας στην σημερινή εποχή;
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ταυτόχρονα με την ηλικία συναυξάνονται και τα αισθήματα. Υπάρχει μια συνήθεια ή οποία σήμερα κατάντησε παράδοση, να έχει ένας τον αγαπημένο του. Τώρα δεν τον λένε αγαπημένο αλλά φίλο. Είναι ένα παραπέτασμα, διότι δεν υπάρχει σχεδόν αληθινή φιλία μεταξύ ενός αγοριού και ενός κοριτσιού, παρά αγάπη μεταξύ τους. Οι σχέσεις τους οδηγούνται σε το βαθιά οικειότητα, που ή αγνή φιλία είναι πλέον κάτι ξένο.
Ή αγνή φιλία δεν έχει σκοπό την ερωτική αγάπη και πτώση σε σαρκικά αμαρτήματα, αλλά την γνωριμία με αντικειμενικό σκοπό τον γάμο. Αγάπη δεν σημαίνει κολακεία. Έτσι δικαιολογείται ή φιλία, εφ' όσον επιθυμεί κάποιος ειλικρινά την εύρεση μελλοντικού συζύγου. Είναι όμως πολύ πρόωρα να λέγεις ότι ή τάδε θα είναι μελλοντική σύζυγος σου, ενώ μόλις τότε άρχισες τίς σπουδές σου και είχες την πρώτη γεύση γνωριμίας με το έτερο φύλο.
Σήμερα ήλθε ένα αγόρι και μου είπε: «Πάτερ, αγαπώ ένα κορίτσι». «Και θα πεθάνεις γι' αυτήν; Ναι Πάτερ» μου απήντησε.
Τώρα σας ερωτώ. Διακόπτετε ακόμη και το νήμα της ζωής σας για το αίσθημα κάποιου προσώπου, το όποιον μόλις προ ημερών σας εγκατέλειψε; Τότε που είναι ή ανδρεία; Που είναι το θάρρος; Που είναι ή δύναμις της αντιστάσεως;
Το κορίτσι, όταν διαπίστωση ότι δεν μπορείς να κυριάρχησης επάνω στον εαυτό σου, έρχεται κοντά σου ζητώντας προστασία. Αυτή έχει μερικές πιο ισχυρές ψυχικές δυνάμεις. Έχει το ένστικτο της αυτοσυντηρήσεως πιο ανεπτυγμένο και μια πρόωρη ανάπτυξη των διανοητικών της δυνάμεων από ότι έχει το αγόρι. Αυτή μπορεί να γίνει μητέρα ακόμη και από τα 13 της χρόνια. Διάβασα τώρα σε μια εφημερίδα πώς ένα κορίτσι ηλικίας 11 ετών έγινε μητέρα. Ενώ ένα αγόρι δεν ημπορεί να γίνει πατέρας στην ηλικία αυτή. Άλλα και οι διανοητικές της δυνάμεις ελαττώνονται μετά τα 20-21 χρόνια της, ενώ του αγοριού προχωρούν αμείωτες μέχρι τα τριάντα χρόνια του. Στο κορίτσι από την ηλικία των 20 ετών αρχίζουν τα ενδιαφέρονται για το μέλλον και την αποκατάσταση του. Έχοντας σε μεγάλο βαθμό το ένστικτο της αυτοσυντηρήσεως και της ανευρέσεως ιδανικού συζύγου, έχει την εντύπωση ότι θα βρει κάποιο μεγάλο ήρωα, σαν τον Μέγα Αλέξανδρο Και εάν πράγματι είσαι ήρωας παραδίδεται άνευ όρων χωρίς να εξετάζει χαρακτήρα, φρονήματα, ήθος και αλλά χαρίσματα.
Γνωρίζω ένα πολύ έξυπνο αγόρι. Είναι φοιτητής. Είναι σοβαρός και δεν χάνει τον καιρό του. Μου έλεγε συχνά; «Όλα στον καιρό τους». Και μια κοπέλα μέτρια διανοητικά, δεν τον άφηνε σε ησυχία. Του έγραφε γράμματα, στεκόταν στον δρόμο άπ' οπου θα περνούσε...Μία συμμαθήτρια της την ρώτησε: «Καλά, δεν ντρέπεσαι»; Εκείνη της απάντησε: «Θέλω να δω πώς αντιδρά ένας έξυπνος άνθρωπος σε τέτοιου είδους προτάσεις. Εάν είναι πράγματι έξυπνος, θα κυριάρχηση στον εαυτό του, αλλιώς θα κυριαρχήσω εγώ επάνω του».
Το λουλούδι είναι μέσα στην γλάστρα. Το αγόρι πρέπει να πάει να το κόψη. Το κορίτσι δεν πρέπει να βαδίζει στα μονοπάτια του αγοριού, αλλά το αγόρι να την αναζητεί. Και ακόμη πρέπει εσείς να εκτιμάτε πιο πολύ την γυναίκα. Αυτή είναι ένα εξαιρετικό δημιούργημα του Θεού. Αντιλαμβάνεσαι τι δυνάμεις έχει μια γυναίκα, ώστε να σε βγάζει από μια θλιβερή κατάσταση; Το γεγονός ότι ένας άνδρας ξέρει ότι στο σπίτι έχει μια ψυχή που τον αγαπά με μια τέλεια αγάπη, αυτό του δίνει δύναμη να εργασθεί, να κερδίζει τις μάχες, να λύνει τα προβλήματα του. Να ξέρετε ότι ή γυναίκα δεν σκέπτεται επιπόλαια. Εάν δεν έχει μια ειδική μόρφωση, έχει όμως μια εξαιρετική δύναμη μέσα της και επιτελεί ενίοτε περισσότερα από τον άνδρα με μια ρεαλιστικότητα και λεβεντιά. Από σήμερα κιόλας έχει αύτη ένα αίσθημα για την αυριανή ήμερα. Όμως εμείς συζητάμε πραγματοποιούμε μερικά έργα, αλλά μέσα στην αγάπη δεν υπάρχει τίποτε το διανοητικό.
Να σας ειπώ μια περίπτωση. Έχετε ακούσει για τον γάλλο επιστήμονα Κλεμανσό, ό οποίος ήτο άθεος, αλλά άφησε εποχή με τα συγγράμματα του. Κάποτε τον κτύπησε ένα αυτοκίνητο και τον επήγαν σε κάποιο νοσοκομείο. Έγραφαν οί εφημερίδες: «Χτυπήθηκε σε τροχαίο ό μεγάλος Κλεμανσό. Τον φροντίζει ό τάδε γιατρός, στο τάδε νοσοκομείο». Ό ασθενής βγήκε σώος μετά την θεραπεία του. Ό ίδιος να τι είπε στους δημοσιογράφους: «Κύριοι, δεν με ιάτρευσαν οί γιατροί, αλλά μια νοσοκόμα για την οποία καμία εφημερίδα δεν έγραψε τίποτε». Σ' αυτό το διάστημα ένας άλλος μεγάλος άνδρας έπαθε κι αυτός ατύχημα. Ήθελε να τον πάνε στο νοσοκομείο που εργάζονταν μοναχές νοσοκόμες. Του έλεγαν διάφοροι: «μα εσείς που είσθε...». Τους απαντούσε: «Δουλειά σας... Εγώ θέλω να γίνω υγιής...». Βλέπετε λοιπόν, πόσο σπουδαία είναι ή αποστολή της γυναίκας μέσα στην δημιουργία του Θεού;
Εφιστώ την προσοχή στις κοπέλες να μη βιάζονται στην δημιουργία γνωριμίας και φιλίας με ένα αγόρι, εάν δεν είναι πιστός ορθόδοξος χριστιανός. Εγώ τις ερωτώ: «Είναι πιστός»; «Όχι, αλλά θέλει να γίνει τώρα». Καλά πώς το πιστεύεις αυτό εσύ που μεγάλωσες στην εκκλησία; Και εσύ θα τον διδάξεις τώρα να προσκύνηση τον Χριστό; Αύριο, μεθαύριο θα κτυπήσεις το κεφάλι σου. Αυτό είναι ένα τεράστιο λάθος. Αληθινή φιλία στέκεται όταν είναι κοινές οι ιδέες. Να τον αναζητήσετε στην εκκλησία και όχι στην δισκοθήκη και στο πεζοδρόμιο! Το καλλίτερο είναι από την αρχή κιόλας της υποθέσεως να μη βιάζεστε.
Εάν μια συνάντησης μεταξύ ενός αγοριού και ενός κοριτσιού είναι αναπόφευκτη,
τότε πρέπει να καλλιεργηθεί για να αποκαλυφθούν και τα ψυχικά χαρίσματα τους, διότι ή σωματική ομορφιά, όπως είπαμε δεν είναι το μέγα πρόβλημα. Είδες ότι έχει κάποιο ελάττωμα, βοήθησε την (τον) να το ξεπεράσει με την συμβουλή και την συμπεριφορά σου Πρέπει να είναι έτοιμη να σήκωση όλα αυτά τα πράγματα, ενώ εσύ πρέπει να την στήριξης με κάθε τρόπο στα προβλήματα της και να την προτρέπεις συνεχώς. Αυτή δεν αναμιγνύεται στα προβλήματα σου και αν είσαι και μια φημισμένη προσωπικότητα, εάν προσπαθήσει, ίσως σε δυσαρέστηση.
Ένα βαθύτερο πρόβλημα που θα πρέπει να εξετάσουμε εδώ είναι ότι οί περισσότεροι νέοι σήμερα βλέπουν τον γάμο σαν σωματική απόλαυση, πράγμα το όποιον είναι μεγάλο λάθος τους. Αυτό το δώρο του σεξουαλικού ενστίκτου το έδωσε ό Θεός δωρεάν και δεν θα πρέπει να απασχολεί τους νέους. Το πρόβλημα που θα πρέπει να τους απασχολεί είναι ή τεκνοποιία και ό υπέρτερος σκοπός ή σωτηρία των ψυχών τους. Συνεπώς είναι λάθος να δημιουργείς μία σχέση επάνω σε σαθρά θεμέλια και να ζεις ένα μήνα μέλιτος και μια ζωή πικρίας! Πρέπει να σκεφθεί κανείς εάν αντέχει σε όλες τις ευλογημένες δυσκολίες του γάμου. Επομένως εξ αρχής πρέπει να βλέπεις σε μια αγάπη, όσο ημπορείς να κρίνεις, ή οποία θα αντέξει στο μέλλον και μέχρι το τέλος της ζωής σου. Όποτε, είναι μειονέκτημα όταν κάποιος ερωτεύεται πρόχειρα και μετά βλέπει μετά λύπης του σωρεία από ιδιοτροπίες και αδυναμίες του ετέρου προσώπου. Έτσι φεύγει σταδιακά ή πρώτη ομορφιά της αγάπης και ή ειρήνη, ή οποία είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη από την δικαιοσύνη. Μερικές φορές έχει κι αυτή τόλμη και την δική της άποψη. Μη την παραθεωρής (την δικαιοσύνη του άλλου). Πες στην σύζυγο σου κάποια στιγμή: «Δεν βλέπω να έχεις απόλυτα δίκαιο, αλλά, επειδή πολύ σε αγαπώ, δεν συγκρούομαι μαζί σου». Βλέπετε ότι ή αγάπη όλα τα καλύπτει και τα ενώνει. Αυτό συμβολίζει και ή βέρα. Είσαι υποχρεωμένος να την αγαπάς με όλη την δύναμη σου, όχι βεβαίως περισσότερο από τον Θεό, κι αυτή είναι υποχρεωμένη να υποτάσσεται χάριν της αγάπης και της αμοιβαίας ειρήνης. Δεν είναι δουλεία και εξουθενώσεις, όπως λέγουν σήμερα μερικοί ή υποταγή της γυναικός στον άνδρα της. Αντιθέτως υποτάσσεται σαν μία δέσποινα και όχι σαν δούλη. Αυτή ή πράξεις της υποταγής και ταπεινώσεώς της την γεμίζει με θεία Χάρι. Ό άνδρας ν' αγαπά την γυναίκα του όπως είναι κι αυτή να μη φοβάται να τον υπάκουη, μήπως της πάρει τον αέρα εκείνος. Μόνο έτσι ό γάμος τους θα μείνει αδιάλυτος μέχρι τον θάνατον τους.
Τέλεσα κάποτε ένα γάμο και όταν είπα την ευχή που αναφέρεται ή φράσης: «Ή δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα», όλος ό κόσμος κοίταξε την νύμφη, ή οποία έκλινε το κεφάλι της κάτω. Δεν μου άρεσε αυτή ή σκηνή. Σιώπησα μέχρις ότου ήλθε ή ώρα του κηρύγματος και τους είπα: «Διαπίστωσα ότι δεν προσέξατε τα λόγια που λέγει πιο πάνω ό Απόστολος Παύλος, ότι ό άνδρας πρέπει να αγαπά την γυναίκα του. Κατόπιν λέγει ότι και ή γυναίκα να φοβάται τον άνδρα, δηλαδή να τον σέβεται». Λοιπόν αγαπητό μου παιδί νύμφη, εάν δεν σε αγαπά ό άνδρας σου, εσύ κάνε υπομονή. Ζήτησε την θεία βοήθεια και αγάπησε τον περισσότερο. Να τρέχεις στον Πνευματικό και εκείνος θα σε καθοδηγεί και θα σε διδάσκει πώς να αντιμετώπισης το πρόβλημα αυτό και όλα τα οικογενειακά σου προβλήματα. Και συ νυμφίε μου, εάν ή σύζυγος σου δεν σε ακούει την μαλώνεις. Αγάπησε την περισσότερο και υπόδειξε της τα λάθη στα λόγια και στην συμπεριφορά της. Είναι έτοιμη να σε ακούσει. Μη την προσβολής μπροστά σε γνωστούς ή ξένους ανθρώπους, διότι θα σου το άνταποδώΟΤ1 αυτό κάποια ήμερα. Έτσι όμως ραγίζει το βάζο της αγάπης σας και σιγά-σιγά καταρρέει το οικοδόμημα της συζυγικής σας πίστεως και ομοφροσύνης».
Σάς λέγω ακόμη και κάτι άλλο. Ή μητέρα γεννά, ή μητέρα αναγεννά και ανατρέφει τα παιδιά. Και σίγουρα χρησιμοποιεί την ωραιότερη μέθοδο που προέρχεται από το ένστικτο της αγάπης της γι' αυτά. Ανέχεται το παιδί της ό,τιδήποτε και να της κάνη. Έτσι ή μητέρα του δεν απελπίζει το παιδί της. Άλλα του ενισχύει τον πόθο του ηρωισμού. Και το κάνει αυτό όχι διότι το έμαθε από κάπου ή το διάβασε, αλλά διότι δεν θέλει να βλέπει το παιδί της σαν ένα βλάκα και ηττημένο από την πρώτη στιγμή στις συναντήσεις με τ' άλλα παιδιά της ηλικίας του.
Δεν ξέρω αν διαβάσατε ένα ποίημα γραμμένο από την βασίλισσα Ελισάβετ, σύζυγο του βασιλέως της Ρουμανίας Καρόλου του Α': «Αν ακούσατε για κάποιον ήρωα, ό οποίος νίκησε σε μάχες και πίσω του απέδιδε δικαιοσύνη στον λαό, να ξέρετε ότι είχε μια καλή μητέρα. Εάν θ' ακούσετε για κάποιον ήρωα, ό οποίος έγραψε και τραγούδησε ποιήματα του και ό στίχος του άλλαξε τα φρονήματα της ζωής, τις ομορφιές και τις επιδιώξεις των καρδιών των ανθρώπων, να ξέρετε πώς είχε μία καλή μητέρα!..». Έε, αυτός ό λόγος μου άρεσε πάρα πολύ. Αυτή είναι ή κοπέλα την οποία πρέπει να την προσέχουμε, να την προετοιμάζουμε ιδιαίτερα εάν είναι πρεσβυτέρα, διότι πολλές κοπέλες ρωτούν την πρεσβυτέρα για ορισμένες υποθέσεις, παρά τον ιερέα-εξομολόγο τους.

13. Πώς να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας;
Να τα μεγαλώσετε όπως θέλει ό Θεός για να πάνε στον παράδεισο. Σαν καλλίτερη μέθοδος είναι ή πραότης, διότι η σκληρότητα αναγκάζει το παιδί να υπάκουη από φόβο και ή διδασκαλία σου δεν περνάει πιο μέσα από το δέρμα του Ενώ, εάν το συμβουλεύεις με πραότητα: «παιδάκι μου κοίταξε, έτσι αυτό, έτσι εκείνο...», αυτό υπακούει και καταγράφει σαν κασέτα τα λόγια σας. Ίσως να κάνη και τρέλες, όμως τα γεμάτα πραότητα λόγια σας έμειναν για πάντα στην καρδιά του. Ιδού τι έλεγε ό πατέρας και ή μητέρα: «Τα παιδιά μας επιθυμούμε να μας ακούνε και μετά τον θάνατο μας, διότι τα λόγια μας, πιστεύουμε, ότι έχουν μπει βαθιά μέσα στην καρδιά τους». "Αν συμπεριφερθείτε σκληρά απέναντι τους αυτά θα στενοχωρηθούν, θα κλάψουν, θα πονέσουν ψυχικά και δεν θα σας υπολογίζουν ούτε θα σας υπακούουν πλέον. Επομένως, όλοι οι γονείς χρησιμοποιείτε σαν μέθοδο ποιμαντικής στα παιδιά σας την πραότητα. Μη δείχνετε μπροστά τους ότι είσθε στενοχωρημένοι εξ αιτίας τους. Τις δικές τους ατέλειες να τις διορθώνετε εσείς περισσότερο με τα έργα σας και τους καταλλήλους τρόπους συμπεριφοράς σας και λιγότερο με τα λόγια σας. Όποτε το μεγαλύτερο έργο των γονέων μέσα στο σπίτι είναι να ζουν μια αγία ζωή. Ενώ για τα παιδιά που πηγαίνουν στα σχολεία, φροντίδα των γονέων θα είναι να διδάσκονται εκεί το μάθημα των θρησκευτικών και να παρακολουθούν τα κατηχητικά μαθήματα της ενορίας.

14. Τα παιδιά μας πηγαίνουν στον παιδικό σταθμό, σχολείο, στα παιγνίδια και δέχονται τόσες άσχημες επιδράσεις. Τι θα κάνουμε για να τα διαφυλάξουμε;
Αγαπητοί μου, ή φροντίδα πέφτει εξ ολοκλήρου στην οικογένεια, ή οποία οφείλει να τα καθοδηγεί συνεχώς και να διορθώνει τα τυχόν λάθη τους. Ό καλλίτερος παιδαγωγός σήμερα είναι ή χριστιανική οικογένεια. Και στο σχολείο συνηθίζουν να ζουν σε μια κοινωνία προσώπων. Υπάρχει κι εκεί κάποια τάξις. Δεν είναι κακή, αλλά μπορεί να μην είναι και καθαρώς χριστιανική. Το παιδί πρέπει να διδαχθεί από τους γονείς του να λέγει τι του συνέβη στο σχολείο και οι γονείς του να του διορθώνουν με κάθε τρόπο τα λάθη του ή τα λάθη και τα λόγια του παιδαγωγού. Είναι πολύ λίγα τα παιδιά που μου λέγουν ότι «έτσι μ' έμαθαν ό πατέρας μου , ή, ή μητέρα μου». Διότι μέσα στο σπίτι βασιλεύει ή αγάπη, προσφέρεται από όλους και ξεχύνεται προς όλους.